viernes, 24 de abril de 2026
O Apalpador percorreu, procedente dos monte de O Caurel, as rúas da cidade de Lugo na tarde do dÃa de Nadal. Dende a súa chegada á cidade e acompañado do burro Cuco paseou pola rúa Bispo Aguirre, a praza Maior, a praza do Campo. Recibiu aos nenos e nenas e agasallounos con con castañas para encher os seus bandullos. No seu percorrido, o Apalpador, estivo acompañado por músicos da Asociación Cultural Cantigas e Frores que quixeron apoiar, de xeito desinteresado, a chegada a Lugo deste persoeiro tradicional do nadal galego.
Numerosos lucenses achegaronse ao Apalpador para coñecer de preto esta figura do nadal galego que se está a recuperar con forza despois de que permanecer esquecida durante anos. Un persoeiro, que, en contra dos hábitos consumistas, pregoa un nadal austeiro e sostible axeitado para estes tempos de crise. O Apalpador ten entre as súas preferencias agasallos de manufactura artesanal, algúns deles feitos de madeira por el mesmo coa súa propia navalla, e tamén os agasallos elaborados con produtos da terra como as castañas, noces, e outros froitos secos.
A Ãrea de Cultura da Deputación, a través da organización de Xuvenlugo, puxo os medios para recuperar a figura do Apalpador, unha personaxe tradicional do Nadal lugués que procede das montañas do Caurel, de onde baixa no Nadal para apalpar as barrigas dos nenos e nenas de Galiza para comprobar se teñen fame e deixarlle unha presada de castañas e agasallos.
OApalpador
O vello Apalpador, ou Pandegueiro como se lle chama en partes do oriente ourensán, é unha figura lendaria galega que achega os agasallos aos nenos polas datas de Nadal. Este xigante, de oficio carboeiro, baixaba das devesas e apalpaba as barriguiñas dos cativos. Se estaban cheas dicÃa: «asÃ, asà esteas todo o ano» e deixáballes unha presa de castañas. Senón calaba, pero deixáballes tamén as castañas.
Ten un tronco común con outras tradicións europeas e do norte de España (Olentzero vasco e Esteru astur-cántabro) e probabelmente a mesma orixe, pero que desgrazadamente en Galiza estaba practicamente esquecido. O rito da Noite do Apalpadoiro foi descrito por varios estudosos e a figura do personaxe refÃrese na zona da montaña lucense e, nomeadamente, no Courel. Estes persoeiros da tradición pagana, baseados no oficio dos carboeiros, foron desacreditados historicamente para reforzar outras figuras máis encadradas no cristianismo, para todos está presente o carbón como o agasallo para os nenos que se portaban mal.
O festival Play-Doc desenvolverá do 29 de abril ao 3 de maio en Tui a súa 22ª edición para conectar memoria, creación actual e futuro do cinema galego e internacional. No ámbito galego, a programación desta edición volve ocupar un lugar central cunha Competición Galicia que reúne tÃtulos de Xiana do Teixeiro, Roi Fernández, Xacio Baño, Adrián Canoura, Cristina Souto, Hugo Amoedo, Bea Lema, Berio Molina e Chloé Lecci López, entre outras voces. O festival mantén, ademais, a sección Sombras, dedicada nesta ocasión á recuperación da figura de Rafael Luca de Tena, e unha nova edición de Coming Soon, espazo no que se presentarán proxectos galegos en desenvolvemento. O Play-Doc continúa a reforzar a súa función de escaparate e plataforma de difusión para a produción audiovisual do paÃs e como punto de encontro para novas obras e profesionais.
O número de persoas en Galicia que le ocasional ou habitualmente na nosa lingua medra en case nove puntos ata acadar o 72 %, isto é, sete de cada dez galegos. Ademais deste incremento do 13 por cento na lectura ocasional ou habitualmente en galego con respecto ao ano anterior, o estudo de 2025 tamén revela a consolidación dunha Galicia lectora, reflectida no sindicadores que sinalan que o 96,5 % da poboación maior de 14 anos le en calquera medio e soporte, o que sitúa a nosa Comunidade nun 1,4% por enriba da media de España. Ademais, o 70 % destas lecturas son de libros.
