lunes, 15 de junio de 2026
A investigación foi realizada de forma conxunta polos grupos BioNanoChem e Gene and Cell Therapy (G-Cel) do CICA, nun exemplo da investigación interdisciplinar que caracteriza o centro. Mentres o grupo BioNanoChem achega a experiencia en química supramolecular, deseño molecular e nanomateriais bioinspirados, o grupo G-Cel contribúe co seu coñecemento en terapia xénica, bioloxía celular e aplicacións biomédicas. A combinación de ambas disciplinas permitiu desenvolver e avaliar unha nova plataforma para a entrega de xenes.
Un dos principais obstáculos da terapia xénica consiste en conseguir que o ADN ou ARN chegue ao interior das células de forma eficiente e segura. O material xenético presenta carga negativa, unha característica que tamén comparten as membranas celulares, polo que ambas estruturas tenden a repelerse de maneira natural. Ademais, os xenes deben chegar protexidos ata o seu destino para evitar a súa degradación antes de exercer a súa función.
Para superar este desafío, o equipo desenvolveu dous tipos de lipopéptidos catiónicos autoensamblables, moléculas híbridas que combinan compoñentes lipídicos, graxas e peptídicos, proteínas. Grazas á súa carga positiva, estes sistemas son capaces de atraer e encapsular o material xenético, mentres que a súa estrutura permite organizarse espontaneamente en vesículas estables que facilitan a súa interacción coas células.
O funcionamento destes sistemas baséase nun principio físico sinxelo: a atracción entre cargas opostas. Os lipopéptidos actúan como pequenos vehículos capaces de capturar, protexer e transportar os xenes ata o interior celular. A diferenza dos vectores virais empregados tradicionalmente en terapia xénica, esta aproximación utiliza compoñentes sintéticos inspirados en mecanismos biolóxicos naturais, o que permite unha maior flexibilidade no seu deseño.
Os resultados obtidos mostran que estas vesículas presentan unha elevada compatibilidade celular e unha baixa toxicidade, dúas características fundamentais para o desenvolvemento de futuras aplicacións biomédicas. Ademais, a súa fabricación baséase en procesos relativamente sinxelos e facilmente adaptables, unha vantaxe importante fronte a outras tecnoloxías máis complexas.
Outro dos aspectos máis prometedores da investigación é a capacidade de programación dos péptidos empregados. Pequenas modificacións na súa composición permiten alterar propiedades como a estabilidade, a afinidade polo material xenético ou a interacción con diferentes tipos celulares. Esta versatilidade abre a porta ao desenvolvemento de sistemas cada vez máis precisos e personalizados.
A longo prazo, este tipo de plataformas podería contribuír ao deseño de vehículos capaces de transportar xenes a células especialmente difíciles de alcanzar, como as presentes no cartílago ou noutros tecidos complexos, ampliando as posibilidades terapéuticas da medicina rexenerativa e da terapia xénica.
No estudo participaron Federica Souto Trinei, Alba Ramil Bouzas, Paco Fernández Trillo, Ana Rey Rico e Roberto Javier Brea, investigadores dos grupos BioNanoChem e G-Cel do CICA.
Sobre o CICA
O Centro Interdisciplinar de Química e Bioloxía (CICA) creouse en 2015 como un centro de investigación de ciencias avanzadas que conta con máis de 200 investigadores e investigadoras pertencentes a tres áreas científicas: Biomedicina; Alimentación, Contaminación e Saúde; e Nanociencia e Materiais Avanzados.
Desde 2024, o CICA conta co recoñecemento CIGUS da Xunta de Galicia, que acredita a calidade e impacto da súa investigación.
A excelencia investigadora, a transferencia tecnolóxica e a transmisión de coñecemento á sociedade forman os tres piares sobre os que se fundamenta o centro de investigación. É recoñecido pola atracción de talento, a visibilidade da muller científica e a promoción da igualdade de xénero, contando cunha presenza feminina superior ao 50%.
A posta en marcha do Rexistro galego de persoas centenarias, Regace, sitúa Galicia nunha posición de referencia para o estudo da lonxevidade, posibilitando coñecer mellor as claves deste fenómeno e afrontar os retos que presenta. Preto de 1.800 persoas de cen ou máis anos viven na comunidade galega, o que supón ao redor do 12 % de toda a poboación centenaria de España, un dato que fala da realidade demográfica de Galicia e reflicte unha oportunidade única para aprender, investigar e avanzar. Deste xeito, Galicia presenta un dos mellores resultados no que a esperanza de vida se refire: 81,19 anos para os homes e 86,83 para as mulleres, superando en ambos os casos a media estatal.
A mostra a 'Illa ignorada' estará aberta ata o 12 de febreiro de 2027 e toma o seu título do primeiro poemario da escritora Gloria Fortes. Nela cabe destacar os traballos tanto dos artistas galegos Alberto Ardid, Vicente Blanco, Andrea Costas, Caxigueiro, Fina Mantiñán, Juan Carlos Meana, Ariadna Silva, Seoane e María Elena Montero, como os de Abel Azcona, Amparo Garrido, Regina Giménez, Antoni Muntadas, Sonia Navarro, Íñigo Royo, Regina Silveira. Ademais desta nova mostra, o centro tamén inaugurou a ampliación, no dobre espazo do Centro Galego de Arte Contemporánea, da exposición Misha Bies Golas, que abriu ao público o pasado 22 de maio cunha escolma de máis de dúas décadas da creación heteroxénea do lalinense Miguel Calvo Ulloa, un dos fundadores do colectivo Nova Escultura Galega.
