jueves, 17 de septiembre de 2026
A exposición nace do traballo conxunto de dous grupos de investigación: dunha banda, o equipo internacional Nocelba, liderado desde a UVigo polo catedrático Antonio Chas Aguión e que desde 2014 e ao abeiro de diferentes proxectos da Axencia Estatal de Investigación estuda a escritura e as reescrituras literarias da Idade Media, e, da outra, o grupo de investigación Ediciones y Estudios de Literatura Española, liderado pola catedrática Montserrat Ribao Pereira, membro tamén de Nocelba. Ambos os dous comisarÃan unha exposición para a que contaron coa colaboración do persoal da biblioteca do centro.
14 mulleres que “loitaron, impuxéronse e pasaron á historia”
A través de catorce paneis verticais, a proposta achega ao visitante a algunhas das mulleres máis relevantes da Baixa Idade Media peninsular, figuras de grande interese histórico que adquiren unha especial dimensión desde o punto de vista literario. Todas elas, explica Montserrat Ribao, "se converteron en protagonistas de poesÃa, teatro, relatos e novelas desde o seu tempo ata a actualidade mesma", ao que engade que “todas loitaron, impuxéronse e pasaron á historia en tempos terriblemente hostÃs”.
Entre as protagonistas da exposición están Berenguela de Castela, “filla de Leonor Plantagenet e neta de Leonor de Aquitania”; MarÃa de Molina, tres veces raÃña; Inés de Castro, convertida en figura literaria a partir da súa tráxica historia; Leonor de Guzmán, favorita de Afonso XI e nai da nova dinastÃa dos Trastámara; MarÃa de Padilla, vinculada á figura de Pedro I; ou Catalina de Lancaster, cuxo matrimonio contribuÃu á lexitimación da dinastÃa Trastámara, xunto ás súas validas Leonor López de Córdoba e Inés de Torres. A relación complétase con figuras como Juana Manuel, participante activa en combates e asedios; Leonor de Alburquerque, coñecida como a señora mellor herdada de España, ou MarÃa de Castela, lugartenente de Aragón.
Máis aló das súas biografÃas, os paneis amosan tamén algunhas das obras literarias que estas mulleres protagonizaron ao longo dos séculos. Parte destes contidos poden consultarse directamente mediante códigos QR, facilitando asà o acceso ás súas diferentes representacións literarias.
Da Idade Media á novela histórica do século XXI
A exposición presencial complétase cunha selección bibliográfica preparada pola Biblioteca da Facultade de FiloloxÃa e Tradución, na que se poden consultar as novelas históricas contemporáneas que recuperan a memoria destas mulleres e actualizan o seu legado. Entre os autores representados figuran Peridis, José Ãngel Mañas, Javier Más, Pilar Queralt, Ãngeles de Irisarri, Almudena de Arteaga, MarÃa Teresa Ãlvarez ou Paula Cifuentes, entre outros nomes, “que actualizan no século XXI a relevante faciana de todas estas señoras de Castela”, explica Ribao.
Deste xeito, a proposta permite observar como unhas figuras que loitaron por impoñerse e deixar a súa pegada en tempos especialmente hostÃs —máis aÃnda para as mulleres— continúan xerando novas interpretacións literarias. "Todas elas loitaron, impuxéronse e pasaron á historia en tempos terriblemente hostÃs, máis aÃnda para as mulleres, e a súa pegada chega ata hoxe", sinala Ribao.
A iniciativa terá ademais unha vertente dixital. Desde o propio 17 de setembro estará dispoñible na Biblioteca Virtual TECER, do grupo NOCELBA, un PDF interactivo que permitirá visitar electronicamente os catorce paneis e acceder aos seus contidos. A proposta poderá consultarse na sección de Mediateca da biblioteca virtual, ampliando asà o alcance da exposición máis alá do espazo fÃsico da Facultade de FiloloxÃa e Tradución.
Estrella Tavera e o guión prohibido de Torrente Ballester
Dentro dos actos relacionados coa exposición, o vindeiro 8 de outubro, xoves, terá lugar unha conferencia do catedrático de Literatura española da Universidade de Santiago de Compostela, José Manuel González Herrán, que falará do protagonismo dunha das damas medievais da exposición, a sevillana Estrella Tavera, nun guión cinematográfico escrito por Gonzalo Torrente Ballester e o director José Antonio Nieves-Conde, baseado nunha obra atribuÃda a Lope de Vega, presentado en xaneiro de 1950, pero rexeitado e prohibido pola censura ese mesmo mes de marzo.
Tivo lugar o acto de entrega dos Premios de Responsabilidade Social Empresarial de Galicia 2026, que puxeron en valor a importancia de promover unha cultura empresarial que integre a responsabilidade social no seu modelo de xestión e sitúe as persoas no centro da actividade. As entidades premiadas foron Galaica ConsultarÃa Integral e Nasas Social Media, na categorÃa de pequena empresa; Torres y Sáez, na de mediana empresa; Citanias Obras y Servicios, na de grande empresa; e Altia, coa Mención á Conciliación.
A conselleira do Mar, Marta Villaverde, defenderá ante o Goberno central a posición de Galicia sobre o futuro da PolÃtica Pesqueira Común, baseada na necesidade de garantir financiamento suficiente para o sector, facilitar a renovación e modernización da frota e avanzar cara a un modelo de xestión que teña en conta tanto a conservación dos recursos como a viabilidade económica e social da actividade. Villaverde trasladará que Galicia afronta este debate desde unha posición singular pola dimensión e diversidade do seu complexo mar-industria, cunha extensa frota de baixura e pequena escala, unha importante presenza da altura e gran altura, unha industria transformadora e conserveira de referencia e unha acuicultura cun destacado peso na produción comunitaria.
