lunes, 3 de agosto de 2026
Con todo, a comunidade cientÃfica non desiste e insiste, desde moi diversas perspectivas, para observar algún sinal.
Gonzalo Alonso-Ãlvarez, investigador Ramón y Cajal no Instituto Galego de FÃsica de Altas EnerxÃas (IGFAE), centro mixto da USC e a Xunta de Galicia, participou nun experimento para intentar detectar axións, un tipo de partÃculas hipotéticas que son candidatas para formar a materia escura. Os axións, de existir, serÃan extremadamente lixeiros (miles de millóns de veces máis lixeiros que o electrón) e impregnarÃan o espazo como un campo invisible e ondulante, producindo perturbacións periódicas e moi sutÃs no interior de certos núcleos atómicos.
Ións atrapados nun cristal preto do cero absoluto
No experimento utilizáronse ións de europio-153 embebidos nun cristal de silicato de itrio, arrefriado a -268 °C. Segundo explica o investigador do IGFAE, “o europio-153 ten un núcleo cunha forma especial que o fai particularmente sensible á perturbación que producirÃa un campo de axións”.
Mediante espectroscopÃa de precisión, os investigadores monitorizaron os niveis de enerxÃa dos espÃns nucleares do europio, buscando ese sinal caracterÃstico que deixarÃa a materia escura. A análise estatÃstica foi deseñada para aproveitar as propiedades especÃficas dese sinal — oscilante e coherente, con caracterÃsticas determinadas pola fÃsica do campo galáctico de axións — o que permite distinguila do ruÃdo aleatorio do experimento.
Sen sinais, pero con avances
Este experimento non atopou ningún sinal de materia escura. Pero, como advirte Gonzalo Alonso, “iso é un resultado en si mesmo: os datos permiten establecer un dos lÃmites de laboratorio máis estritos ata a data sobre como poden interactuar os axións cos quarks e gluóns do núcleo atómico, nun rango de masas que abarca oito ordes de magnitude”. Engade que “estes lÃmites son ademais complementarios aos que impoñen observacións astrofÃsicas de estrelas e supernovas”.
Do mesmo xeito, o equipo destaca que “este enfoque, baseado en técnicas de óptica cuántica e espectroscopÃa de precisión, abre unha vÃa complementaria aos grandes detectores subterráneos e aos aceleradores de partÃculas”. Prevense melloras neste aparello e nos métodos de detección, o cal permite anticipar que a sensibilidade do experimento seguirá crecendo no futuro.
Os resultados publicáronse recentemente na destacada revista Physical Review Letters. Alén de Alonso-Ãlvarez, o artigo está asinado por Mingyu Fan, Bassam Nima, Aleksandar Radak e Amar Vutha, da Universidade de Toronto, onde o investigador do IGFAE traballou antes da súa chegada a Santiago. Neste artigo, a súa contribución centrouse no deseño da análise estatÃstica dos datos: concretamente, en como ter en conta as propiedades do campo galáctico de axións para identificar o sinal esperado e distinguilo do ruÃdo experimental.
Sobre Gonzalo Alonso-Ãlvarez
Natural de Zaragoza, doutorouse en FÃsica na Universidade de Heidelberg (Alemaña) en 2020, cunha tese centrada en axións e outros candidatos de materia escura lixeira. Realizou posteriormente estadÃas postdoutorais na Universidade McGill (Montreal, Canadá) e na Universidade de Toronto, tamén no paÃs norteamericano, onde colaborou co grupo experimental co que se desenvolveu o traballo descrito neste artigo.
En marzo de 2026, Gonzalo incorporouse ao IGFAE como investigador Ramón y Cajal, regresando asà a España para continuar a súa carreira investigadora. Ao longo da súa traxectoria explorou a natureza da materia escura desde múltiples ángulos: desde predicións teóricas e procuras en aceleradores de partÃculas, ata experimentos de laboratorio de alta precisión e observacións astrofÃsicas e cosmolóxicas.
No IGFAE, Alonso-Ãlvarez desenvolverá unha liña de investigación centrada en desenvolver e probar modelos de materia escura, combinando o desenvolvemento teórico coa conexión directa a experimentos e observacións astrofÃsicas que permitan detectar estas partÃculas.
O Instituto de Estudos e Desenvolvemento de Galicia (IDEGA) da USC presentou o 40º informe 'A EconomÃa Galega', un estudo que realiza de maneira ininterrompida dende 1986. Os seus directores, Dolores Riveiro e Melchor Fernández, explicaron que o documento se pode resumir nunha 'evolución favorable na maior parte dos sectores de actividade, confirmando unha notable capacidade de adaptación nun contexto internacional complexo'. Os datos de 2025 son 'claramente positivos', afirmaron. 'Galicia pechou o ano co maior aumento de ocupación da última década, no que as mulleres concentran o avance e a inmigración se consolida como un dos grandes motores do emprego'.
A Xunta e as tres universidades pública galegas pecharon hoxe o acordo para reformar a estrutura de organización da Proba de Acceso á Universidade (PAU). O obxectivo, tal e como destacou o conselleiro de Educación, Ciencia, Universidades e FP, Román RodrÃguez, 'é procurar a maior coordinación para garantir que as probas sexan adecuadas ao nivel e contidos do currÃculo de Bacharelato e que se corrixan con criterios que reflictan a boa preparación do alumnado galego'. o.
