viernes, 18 de septiembre de 2026
O estudo confirma que estes elementos móbiles son actores relevantes que poden xerar mutación e contribuÃr á orixe e progresión do cancro humano, abrindo novas vÃas de investigación sobre futuros tratamentos. O estudo publÃcase en Science, unha das dúas revistas cientÃficas máis prestixiosas do mundo.
Os detalles da investigación expuxéronse este venres nun acto institucional que contou coa participación da vicerreitora de PolÃtica CientÃfica, Pilar Bermejo; do conselleiro de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional, Román RodrÃguez; do director adxunto do CiMUS, José Luis Labandeira; asà como o vicepresidente da Xunta Provincial da AECC en A Coruña AECC-Galicia, Carlos Lamora. Nesta sesión, José TubÃo, Sonia Zumalave e Bernardo RodrÃguez presentáronlle á comunidade cientÃfica asistente os resultados do estudo asà como os fitos da última década do seu grupo de investigación.
O traballo, no que colaboraron diferentes institucións nacionais, incluÃdo o Centro de Regulación Xenómica de Barcelona (CRG), e internacionais como a Universidade Cote dÂ’Azur de Francia, o The Francis Crick Institute de Reino Unido e o MD Anderson Cancer Center de EEUU), céntrase nos elementos chamados LINE-1 (L1), secuencias móbiles que constitúen aproximadamente o 17% do xenoma humano. AÃnda que a maiorÃa están inactivas, algunhas copias conservan a capacidade para saltar dun lugar a outro do xenoma, de maneira que se copian para logo insertarse en novas localizacións mediante un proceso denominado retrotransposición.
“Xenes saltarÃns”, responsables dunha nova arquitectura do cancro
En determinados tipos de cancro humano, esta actividade pode chegar a alterar profundamente a arquitectura do xenoma dun tumor, producindo variantes estruturais. “Estas variantes xenéticas inclúen perdas (delecións) de material xenético, duplicacións (ganancias), inversións (cambios de orientación) e translocacións, é dicir, intercambio de material xenético entre dous cromosomas”, explica Jose TubÃo, autor principal do artigo. Arredor de un de cada 40–60 saltos de L1 pode nun xenoma tumoral dar lugar a unha variante estrutural.
Xenómica ao servizo da ciencia
Utilizando tecnoloxÃas avanzadas de secuenciación xenómica, o equipo analizou dez tumores humanos con alta actividade de L1, identificando máis de 6.400 saltos destes elementos, sucedidos durante o desenvolvemento tumoral. “Deles, 152 xeraban variantes estruturais no xenoma das células cancerÃxenas, un número xamais observado previamente”, sostén Sonia Zumalave, primeira autora do traballo.
Translocación recÃproca
Un dos achados máis relevantes é que o equipo investigador identificou un mecanismo molecular no que o salto simultáneo, aÃnda que independente, de dous elementos L1 que ocorren en dous cromosomas diferentes, xeran intercambios recÃprocos entre ambos os dous, dando lugar a un tipo de reordenamento estrutural chamado translocación recÃproca. “É como se dúas páxinas diferentes dun libro se rompesen simultaneamente e se intercambiasen fragmentos entre si, e o elemento L1 actúa como pegamento entre ambas as dúas páxinas”, explica Bernardo RodrÃguez-MartÃn, colaborador do estudo e investigador do CRG. Este tipo de reordenamento—que adoita ser moi relevante na aparición e desenvolvemento dalgúns tumores humanos—pasara desapercibido en estudos previos.
Os resultados mostran que aproximadamente o 65% destes eventos ocorren en fases temperás da evolución tumoral, o que suxire que a actividade de L1 pode actuar como impulsor precoz de inestabilidade cromosómica que caracteriza moitos tumores humanos.
Este traballo contou co apoio da Asociación Española Contra el Cáncer, a Fundación ”la Caixa”, o Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades e a Xunta de Galicia.
A investigación levouse a cabo no CiMUS, un centro con financiamento estrutural competitivo, incluÃndo a acreditación MarÃa de Maeztu (CEX2024-001463-M) financiada por MICIU/AEI/10.13039/501100011033; o apoio da ConsellarÃa de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional da Xunta de Galicia a través da Rede CIGUS de Centros de Investigación (ED431G/2023/02); e o co financiamento da Unión Europea mediante o Fondo Europeo de Desenvolvemento Rexional (FEDER).
Medio milleiro de investigadoras e investigadores e máis de 150 actividades cientÃficas nas sete cidades galegas: Vigo, Ourense, Pontevedra, Santiago, A Coruña, Ferrol e Lugo. Asà se celebrará en Galicia a sexta edición da Noite Galega das Persoas Investigadoras, G-Night 2026, unha actividade na que a comunidade cientÃfica galega une talento e esforzos co obxectivo de achegar a ciencia á cidadanÃa e espertar vocacións cientÃficas, ao tempo que se ofrecen propostas de lecer cientÃfico, cultural e educativo para toda a familia.
A Xunta de Galicia reclama ao Goberno central medidas estruturais de apoio ao sector agrogandeiro. Do mesmo xeito, esÃxese que se teña en conta a realidade de cada territorio á hora de levar a cabo estas actuacións, que deben executarse de xeito urxente. Asà o trasladou a conselleira do Medio Rural, MarÃa José Gómez, na Conferencia Sectorial celebrada en Madrid, na que se dirixiu ao ministro de Agricultura, Pesca e Alimentación, Luis Planas, para facer estas reclamacións. AlÃ, reafirmou tamén o compromiso do Executivo galego con este sector.
