Notas de prensa

Un consorcio coordinado desde o CiMUS descobre como 'fragmentos móbiles' do ADN poden alterar a estrutura do xenoma de tumores humanos

Un equipo internacional liderado polo investigador Oportunius Jose Tubío desde o Centro de Investigación en Medicina Molecular e Enfermidades Crónicas da USC descubriu un mecanismo polo cal certas pezas móbiles do ADN humano poden provocar grandes reorganizacións dos cromosomas en células tumorais.

O estudo confirma que estes elementos móbiles son actores relevantes que poden xerar mutación e contribuír á orixe e progresión do cancro humano, abrindo novas vías de investigación sobre futuros tratamentos. O estudo publícase en Science, unha das dúas revistas científicas máis prestixiosas do mundo.

Os detalles da investigación expuxéronse este venres nun acto institucional que contou coa participación da vicerreitora de Política Científica, Pilar Bermejo; do conselleiro de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional, Román Rodríguez; do director adxunto do CiMUS, José Luis Labandeira; así como o vicepresidente da Xunta Provincial da AECC en A Coruña AECC-Galicia, Carlos Lamora. Nesta sesión, José Tubío, Sonia Zumalave e Bernardo Rodríguez presentáronlle á comunidade científica asistente os resultados do estudo así como os fitos da última década do seu grupo de investigación.

O traballo, no que colaboraron diferentes institucións nacionais, incluído o Centro de Regulación Xenómica de Barcelona (CRG), e internacionais como a Universidade Cote d’Azur de Francia, o The Francis Crick Institute de Reino Unido e o MD Anderson Cancer Center de EEUU), céntrase nos elementos chamados LINE-1 (L1), secuencias móbiles que constitúen aproximadamente o 17% do xenoma humano. Aínda que a maioría están inactivas, algunhas copias conservan a capacidade para saltar dun lugar a outro do xenoma, de maneira que se copian para logo insertarse en novas localizacións mediante un proceso denominado retrotransposición.

“Xenes saltaríns”, responsables dunha nova arquitectura do cancro

En determinados tipos de cancro humano, esta actividade pode chegar a alterar profundamente a arquitectura do xenoma dun tumor, producindo variantes estruturais. “Estas variantes xenéticas inclúen perdas (delecións) de material xenético, duplicacións (ganancias), inversións (cambios de orientación) e translocacións, é dicir, intercambio de material xenético entre dous cromosomas”, explica Jose Tubío, autor principal do artigo. Arredor de un de cada 40–60 saltos de L1 pode nun xenoma tumoral dar lugar a unha variante estrutural.

Xenómica ao servizo da ciencia

Utilizando tecnoloxías avanzadas de secuenciación xenómica, o equipo analizou dez tumores humanos con alta actividade de L1, identificando máis de 6.400 saltos destes elementos, sucedidos durante o desenvolvemento tumoral. “Deles, 152 xeraban variantes estruturais no xenoma das células canceríxenas, un número xamais observado previamente”, sostén Sonia Zumalave, primeira autora do traballo.

Translocación recíproca

Un dos achados máis relevantes é que o equipo investigador identificou un mecanismo molecular no que o salto simultáneo, aínda que independente, de dous elementos L1 que ocorren en dous cromosomas diferentes, xeran intercambios recíprocos entre ambos os dous, dando lugar a un tipo de reordenamento estrutural chamado translocación recíproca. “É como se dúas páxinas diferentes dun libro se rompesen simultaneamente e se intercambiasen fragmentos entre si, e o elemento L1 actúa como pegamento entre ambas as dúas páxinas”, explica Bernardo Rodríguez-Martín, colaborador do estudo e investigador do CRG. Este tipo de reordenamento—que adoita ser moi relevante na aparición e desenvolvemento dalgúns tumores humanos—pasara desapercibido en estudos previos.

Os resultados mostran que aproximadamente o 65% destes eventos ocorren en fases temperás da evolución tumoral, o que suxire que a actividade de L1 pode actuar como impulsor precoz de inestabilidade cromosómica que caracteriza moitos tumores humanos.

Este traballo contou co apoio da Asociación Española Contra el Cáncer, a Fundación ”la Caixa”, o Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades e a Xunta de Galicia.

A investigación levouse a cabo no CiMUS, un centro con financiamento estrutural competitivo, incluíndo a acreditación María de Maeztu (CEX2024-001463-M) financiada por MICIU/AEI/10.13039/501100011033; o apoio da Consellaría de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional da Xunta de Galicia a través da Rede CIGUS de Centros de Investigación (ED431G/2023/02); e o co financiamento da Unión Europea mediante o Fondo Europeo de Desenvolvemento Rexional (FEDER).

Universidade de Santiago de Compostela (USC), 2026-02-27

Actualidad

Foto del resto de noticias (tecnoloxia-cuantica.jpg) Este órgano está formado por 12 expertos de recoñecido prestixio, tanto a nivel galego como internacional, nos ámbitos científico, tecnolóxico, empresarial e das políticas públicas. Na actualidade a Comunidade despunta en ámbitos como a biotecnoloxía, a intelixencia artificial ou a computación cuántica e acada numerosos fitos. O obxectivo deste consello asesor é apoiar e asesorar ao Executivo autonómico nas súas políticas públicas de I+D+i para seguir acadando éxitos e posicionando Galicia como un territorio de referencia nesta materia. As persoas que forman parte deste organismo, ademais do conselleiro, e a directora da Axencia Galega de Innovación, Carmen Cotelo, son cinco no eido da investigación, tres no das políticas públicas e catro no ámbito da innovación, empresa e emprendemento.
Foto de la tercera plana (medio_ambiente.jpg) Galicia consolida a súa posición como a comunidade española que máis logrou reducir en 2024 as emisións netas de gases de efecto invernadoiro (GEI) con respecto a 1990, ano de referencia a nivel comunitario para as políticas en materia de clima. En concreto, a baixada rexistrada neste período foi do 68,5% fronte ao 12,8% no que se sitúa a media nacional. Os últimos datos oficiais dispoñibles volven situar a Galicia á cabeza da clasificación nacional en canto a redución de emisións netas. No período 1990-2024 Galicia logrou reducir en máis de dous terzos as súas emisións netas e tamén é a comunidade española que lidera a baixada de emisións GEI interanual, cun 9,8% menos que en 2023.

Notas

A Universidade de Vigo inaugurou a maior estación óptica terrea de España, consolidando así o seu liderado en comunicacións cuánticas vía satélite. Bautizada co nome de Antonia Ferrín, en homenaxe a quen foi a primeira astrónoma de Galicia, e situada na contorna da Facultade de Filoloxía e Tradución, 'o lugar máis idóneo de todo o campus para evitar turbulencias da canle atmosférica', o orzamento total para a posta en marcha desta nova infraestrutura situouse en torno aos 1,5 millóns de euros.
O proxecto de investigación RESCLIM@TIEMPO que lideran a USC e a Universidade de Granada, no marco da colaboración permanente entre os grupos SEPA-interea da Universidade de Santiago e Eva-EASI da Universidade andaluza, organizan esta semana no Campus compostelán o I Congreso Internacional sobre Respostas Educativas e Sociais á Emerxencia Climática e VI Seminario Internacional RESCLIMA ‘Estamos a tempo? De que estamos a tempo?’.
PUBLICIDAD
ACTUALIDAD GALICIADIGITAL
Blog de GaliciaDigital
HOMENAXES EGERIA
PUBLICACIONES