jueves, 16 de abril de 2026
O estudo confirma que estes elementos móbiles son actores relevantes que poden xerar mutación e contribuír á orixe e progresión do cancro humano, abrindo novas vías de investigación sobre futuros tratamentos. O estudo publícase en Science, unha das dúas revistas científicas máis prestixiosas do mundo.
Os detalles da investigación expuxéronse este venres nun acto institucional que contou coa participación da vicerreitora de Política Científica, Pilar Bermejo; do conselleiro de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional, Román Rodríguez; do director adxunto do CiMUS, José Luis Labandeira; así como o vicepresidente da Xunta Provincial da AECC en A Coruña AECC-Galicia, Carlos Lamora. Nesta sesión, José Tubío, Sonia Zumalave e Bernardo Rodríguez presentáronlle á comunidade científica asistente os resultados do estudo así como os fitos da última década do seu grupo de investigación.
O traballo, no que colaboraron diferentes institucións nacionais, incluído o Centro de Regulación Xenómica de Barcelona (CRG), e internacionais como a Universidade Cote dAzur de Francia, o The Francis Crick Institute de Reino Unido e o MD Anderson Cancer Center de EEUU), céntrase nos elementos chamados LINE-1 (L1), secuencias móbiles que constitúen aproximadamente o 17% do xenoma humano. Aínda que a maioría están inactivas, algunhas copias conservan a capacidade para saltar dun lugar a outro do xenoma, de maneira que se copian para logo insertarse en novas localizacións mediante un proceso denominado retrotransposición.
Xenes saltaríns, responsables dunha nova arquitectura do cancro
En determinados tipos de cancro humano, esta actividade pode chegar a alterar profundamente a arquitectura do xenoma dun tumor, producindo variantes estruturais. Estas variantes xenéticas inclúen perdas (delecións) de material xenético, duplicacións (ganancias), inversións (cambios de orientación) e translocacións, é dicir, intercambio de material xenético entre dous cromosomas, explica Jose Tubío, autor principal do artigo. Arredor de un de cada 4060 saltos de L1 pode nun xenoma tumoral dar lugar a unha variante estrutural.
Xenómica ao servizo da ciencia
Utilizando tecnoloxías avanzadas de secuenciación xenómica, o equipo analizou dez tumores humanos con alta actividade de L1, identificando máis de 6.400 saltos destes elementos, sucedidos durante o desenvolvemento tumoral. Deles, 152 xeraban variantes estruturais no xenoma das células canceríxenas, un número xamais observado previamente, sostén Sonia Zumalave, primeira autora do traballo.
Translocación recíproca
Un dos achados máis relevantes é que o equipo investigador identificou un mecanismo molecular no que o salto simultáneo, aínda que independente, de dous elementos L1 que ocorren en dous cromosomas diferentes, xeran intercambios recíprocos entre ambos os dous, dando lugar a un tipo de reordenamento estrutural chamado translocación recíproca. É como se dúas páxinas diferentes dun libro se rompesen simultaneamente e se intercambiasen fragmentos entre si, e o elemento L1 actúa como pegamento entre ambas as dúas páxinas, explica Bernardo Rodríguez-Martín, colaborador do estudo e investigador do CRG. Este tipo de reordenamentoque adoita ser moi relevante na aparición e desenvolvemento dalgúns tumores humanospasara desapercibido en estudos previos.
Os resultados mostran que aproximadamente o 65% destes eventos ocorren en fases temperás da evolución tumoral, o que suxire que a actividade de L1 pode actuar como impulsor precoz de inestabilidade cromosómica que caracteriza moitos tumores humanos.
Este traballo contou co apoio da Asociación Española Contra el Cáncer, a Fundación la Caixa, o Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades e a Xunta de Galicia.
A investigación levouse a cabo no CiMUS, un centro con financiamento estrutural competitivo, incluíndo a acreditación María de Maeztu (CEX2024-001463-M) financiada por MICIU/AEI/10.13039/501100011033; o apoio da Consellaría de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional da Xunta de Galicia a través da Rede CIGUS de Centros de Investigación (ED431G/2023/02); e o co financiamento da Unión Europea mediante o Fondo Europeo de Desenvolvemento Rexional (FEDER).
Este órgano está formado por 12 expertos de recoñecido prestixio, tanto a nivel galego como internacional, nos ámbitos científico, tecnolóxico, empresarial e das políticas públicas. Na actualidade a Comunidade despunta en ámbitos como a biotecnoloxía, a intelixencia artificial ou a computación cuántica e acada numerosos fitos. O obxectivo deste consello asesor é apoiar e asesorar ao Executivo autonómico nas súas políticas públicas de I+D+i para seguir acadando éxitos e posicionando Galicia como un territorio de referencia nesta materia. As persoas que forman parte deste organismo, ademais do conselleiro, e a directora da Axencia Galega de Innovación, Carmen Cotelo, son cinco no eido da investigación, tres no das políticas públicas e catro no ámbito da innovación, empresa e emprendemento.
Galicia consolida a súa posición como a comunidade española que máis logrou reducir en 2024 as emisións netas de gases de efecto invernadoiro (GEI) con respecto a 1990, ano de referencia a nivel comunitario para as políticas en materia de clima. En concreto, a baixada rexistrada neste período foi do 68,5% fronte ao 12,8% no que se sitúa a media nacional. Os últimos datos oficiais dispoñibles volven situar a Galicia á cabeza da clasificación nacional en canto a redución de emisións netas. No período 1990-2024 Galicia logrou reducir en máis de dous terzos as súas emisións netas e tamén é a comunidade española que lidera a baixada de emisións GEI interanual, cun 9,8% menos que en 2023.
