domingo, 8 de marzo de 2026
O estudo confirma que estes elementos móbiles son actores relevantes que poden xerar mutación e contribuÃr á orixe e progresión do cancro humano, abrindo novas vÃas de investigación sobre futuros tratamentos. O estudo publÃcase en Science, unha das dúas revistas cientÃficas máis prestixiosas do mundo.
Os detalles da investigación expuxéronse este venres nun acto institucional que contou coa participación da vicerreitora de PolÃtica CientÃfica, Pilar Bermejo; do conselleiro de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional, Román RodrÃguez; do director adxunto do CiMUS, José Luis Labandeira; asà como o vicepresidente da Xunta Provincial da AECC en A Coruña AECC-Galicia, Carlos Lamora. Nesta sesión, José TubÃo, Sonia Zumalave e Bernardo RodrÃguez presentáronlle á comunidade cientÃfica asistente os resultados do estudo asà como os fitos da última década do seu grupo de investigación.
O traballo, no que colaboraron diferentes institucións nacionais, incluÃdo o Centro de Regulación Xenómica de Barcelona (CRG), e internacionais como a Universidade Cote dÂ’Azur de Francia, o The Francis Crick Institute de Reino Unido e o MD Anderson Cancer Center de EEUU), céntrase nos elementos chamados LINE-1 (L1), secuencias móbiles que constitúen aproximadamente o 17% do xenoma humano. AÃnda que a maiorÃa están inactivas, algunhas copias conservan a capacidade para saltar dun lugar a outro do xenoma, de maneira que se copian para logo insertarse en novas localizacións mediante un proceso denominado retrotransposición.
“Xenes saltarÃns”, responsables dunha nova arquitectura do cancro
En determinados tipos de cancro humano, esta actividade pode chegar a alterar profundamente a arquitectura do xenoma dun tumor, producindo variantes estruturais. “Estas variantes xenéticas inclúen perdas (delecións) de material xenético, duplicacións (ganancias), inversións (cambios de orientación) e translocacións, é dicir, intercambio de material xenético entre dous cromosomas”, explica Jose TubÃo, autor principal do artigo. Arredor de un de cada 40–60 saltos de L1 pode nun xenoma tumoral dar lugar a unha variante estrutural.
Xenómica ao servizo da ciencia
Utilizando tecnoloxÃas avanzadas de secuenciación xenómica, o equipo analizou dez tumores humanos con alta actividade de L1, identificando máis de 6.400 saltos destes elementos, sucedidos durante o desenvolvemento tumoral. “Deles, 152 xeraban variantes estruturais no xenoma das células cancerÃxenas, un número xamais observado previamente”, sostén Sonia Zumalave, primeira autora do traballo.
Translocación recÃproca
Un dos achados máis relevantes é que o equipo investigador identificou un mecanismo molecular no que o salto simultáneo, aÃnda que independente, de dous elementos L1 que ocorren en dous cromosomas diferentes, xeran intercambios recÃprocos entre ambos os dous, dando lugar a un tipo de reordenamento estrutural chamado translocación recÃproca. “É como se dúas páxinas diferentes dun libro se rompesen simultaneamente e se intercambiasen fragmentos entre si, e o elemento L1 actúa como pegamento entre ambas as dúas páxinas”, explica Bernardo RodrÃguez-MartÃn, colaborador do estudo e investigador do CRG. Este tipo de reordenamento—que adoita ser moi relevante na aparición e desenvolvemento dalgúns tumores humanos—pasara desapercibido en estudos previos.
Os resultados mostran que aproximadamente o 65% destes eventos ocorren en fases temperás da evolución tumoral, o que suxire que a actividade de L1 pode actuar como impulsor precoz de inestabilidade cromosómica que caracteriza moitos tumores humanos.
Este traballo contou co apoio da Asociación Española Contra el Cáncer, a Fundación ”la Caixa”, o Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades e a Xunta de Galicia.
A investigación levouse a cabo no CiMUS, un centro con financiamento estrutural competitivo, incluÃndo a acreditación MarÃa de Maeztu (CEX2024-001463-M) financiada por MICIU/AEI/10.13039/501100011033; o apoio da ConsellarÃa de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional da Xunta de Galicia a través da Rede CIGUS de Centros de Investigación (ED431G/2023/02); e o co financiamento da Unión Europea mediante o Fondo Europeo de Desenvolvemento Rexional (FEDER).
Galicia rexistrou nos meses de decembro, xaneiro e febreiro o inverno meteorolóxico máis húmido do último cuarto de século. A precipitación media ascendeu ata os 800 litros por m2. Uns valores cuxo precedente máis recente se remonta aos anos 2000-01 e que supoñen un incremento do 81% respecto ao habitual neste perÃodo. AsÃ, foi o cuarto inverno máis chuvioso da serie histórica. En concreto, decembro non tivo unha anomalÃa de choiva moi notable, pero xaneiro e febreiro foron meses moi húmidos con anomalÃas do 98% e do 160% superiores aos valores normais nestes meses, respectivamente. En canto ás temperaturas, vivimos un inverno cálido, aÃnda que foi bastante máis frÃo que os dous anteriores.
O titular do Goberno galego, Alfonso Rueda, trasladou esta mañá á Comisión Europea, a necesidade de que o novo marco financeiro teña en conta o papel das rexións, aposte por unha xestión descentralizada dos fondos comunitarios e manteña unha polÃtica de cohesión forte no continente. Rueda, como presidente da delegación española no Comité Europeo das Rexións, mantivo unha reunión co resto de representantes nacionais e a presidenta do organismo, Kata Tüttő, co fin de fixar 'unha postura común'. Nela, lembrou as demandas de España cara o novo modelo de financiamento, que xa foron recollidas na Declaración de Galicia aprobada en outubro.
