miércoles, 4 de noviembre de 2026
O estudo confirma que estes elementos móbiles son actores relevantes que poden xerar mutación e contribuÃr á orixe e progresión do cancro humano, abrindo novas vÃas de investigación sobre futuros tratamentos. O estudo publÃcase en Science, unha das dúas revistas cientÃficas máis prestixiosas do mundo.
Os detalles da investigación expuxéronse este venres nun acto institucional que contou coa participación da vicerreitora de PolÃtica CientÃfica, Pilar Bermejo; do conselleiro de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional, Román RodrÃguez; do director adxunto do CiMUS, José Luis Labandeira; asà como o vicepresidente da Xunta Provincial da AECC en A Coruña AECC-Galicia, Carlos Lamora. Nesta sesión, José TubÃo, Sonia Zumalave e Bernardo RodrÃguez presentáronlle á comunidade cientÃfica asistente os resultados do estudo asà como os fitos da última década do seu grupo de investigación.
O traballo, no que colaboraron diferentes institucións nacionais, incluÃdo o Centro de Regulación Xenómica de Barcelona (CRG), e internacionais como a Universidade Cote dÂ’Azur de Francia, o The Francis Crick Institute de Reino Unido e o MD Anderson Cancer Center de EEUU), céntrase nos elementos chamados LINE-1 (L1), secuencias móbiles que constitúen aproximadamente o 17% do xenoma humano. AÃnda que a maiorÃa están inactivas, algunhas copias conservan a capacidade para saltar dun lugar a outro do xenoma, de maneira que se copian para logo insertarse en novas localizacións mediante un proceso denominado retrotransposición.
“Xenes saltarÃns”, responsables dunha nova arquitectura do cancro
En determinados tipos de cancro humano, esta actividade pode chegar a alterar profundamente a arquitectura do xenoma dun tumor, producindo variantes estruturais. “Estas variantes xenéticas inclúen perdas (delecións) de material xenético, duplicacións (ganancias), inversións (cambios de orientación) e translocacións, é dicir, intercambio de material xenético entre dous cromosomas”, explica Jose TubÃo, autor principal do artigo. Arredor de un de cada 40–60 saltos de L1 pode nun xenoma tumoral dar lugar a unha variante estrutural.
Xenómica ao servizo da ciencia
Utilizando tecnoloxÃas avanzadas de secuenciación xenómica, o equipo analizou dez tumores humanos con alta actividade de L1, identificando máis de 6.400 saltos destes elementos, sucedidos durante o desenvolvemento tumoral. “Deles, 152 xeraban variantes estruturais no xenoma das células cancerÃxenas, un número xamais observado previamente”, sostén Sonia Zumalave, primeira autora do traballo.
Translocación recÃproca
Un dos achados máis relevantes é que o equipo investigador identificou un mecanismo molecular no que o salto simultáneo, aÃnda que independente, de dous elementos L1 que ocorren en dous cromosomas diferentes, xeran intercambios recÃprocos entre ambos os dous, dando lugar a un tipo de reordenamento estrutural chamado translocación recÃproca. “É como se dúas páxinas diferentes dun libro se rompesen simultaneamente e se intercambiasen fragmentos entre si, e o elemento L1 actúa como pegamento entre ambas as dúas páxinas”, explica Bernardo RodrÃguez-MartÃn, colaborador do estudo e investigador do CRG. Este tipo de reordenamento—que adoita ser moi relevante na aparición e desenvolvemento dalgúns tumores humanos—pasara desapercibido en estudos previos.
Os resultados mostran que aproximadamente o 65% destes eventos ocorren en fases temperás da evolución tumoral, o que suxire que a actividade de L1 pode actuar como impulsor precoz de inestabilidade cromosómica que caracteriza moitos tumores humanos.
Este traballo contou co apoio da Asociación Española Contra el Cáncer, a Fundación ”la Caixa”, o Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades e a Xunta de Galicia.
A investigación levouse a cabo no CiMUS, un centro con financiamento estrutural competitivo, incluÃndo a acreditación MarÃa de Maeztu (CEX2024-001463-M) financiada por MICIU/AEI/10.13039/501100011033; o apoio da ConsellarÃa de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional da Xunta de Galicia a través da Rede CIGUS de Centros de Investigación (ED431G/2023/02); e o co financiamento da Unión Europea mediante o Fondo Europeo de Desenvolvemento Rexional (FEDER).
O avance do último informe climatolóxico elaborado por MeteoGalicia indica que a Comunidade rexistrou un mes de outubro cálido e moi seco. Foi un perÃodo anómalo, xa que as altas presións foron moito máis frecuentes do que caberÃa agardar nesta época. De feito, só chegaron tres frontes desde o Atlántico que, ademais, tiveron pouca actividade. Neste contexto, as temperaturas estiveron por riba dos valores climatolóxicos e as precipitacións acumuladas foron moi inferiores ao que caberÃa agardar. Máis polo miúdo, a media das temperaturas foi superior ao habitual neste mes, sobre todo no caso das máximas, debido ao predominio de situacións anticiclónicas que achegaban aire cálido desde o sur. De feito, destacan os altos rexistros acadados entre os dÃas 9 e 15.
A Xunta de Galicia puxo en marcha a campaña de inmunización fronte á gripe e a COVID, que este ano incorpora como principais novidades a extensión da vacina antigripal de alta carga ás persoas de 65 a 69 anos e a ampliación do proxecto piloto de vacinación nos colexios a 75 centros educativos. O inicio oficial tivo lugar nun acto nas residencias de maiores e centros de discapacidade, o colectivo polo que arranca tradicionalmente a campaña debido á vulnerabilidade deste grupo fronte ás infeccións respiratorias.
