miércoles, 18 de marzo de 2026
No acto, o reitor Antonio López lembrou o papel desenvolvido por Carlos Pajares ao actuar “como un visionario que apostou pola proxección internacional da nosa investigación” e situou este instituto como o primeiro dun novo modelo que abriu o camiño dos centros singulares que viñeron despois. Para o reitor, o IGFAE é un centro implicado nos proxectos de máis relevancia do seu ámbito no plano internacional “sen esquecer a transferencia dos seus resultados á sociedade para a mellora das condicións de vida”. “Comeza unha nova etapa cunha nova infraestrutura, aÃnda que o máis importante segue a ser o seu talento e os recursos humanos”, sentenciou.
Pola súa banda, o director do IGFAE, Carlos Salgado, que destacou a importancia de dispoñer dun espazo acorde á traxectoria e ao potencial cientÃfico do instituto, definiu este acto como “fito histórico da ciencia en Galicia” que permitirá dar respostas aos novos desafÃos cientÃficos ao “permitir abordar proxectos ambiciosos”.
Para a alcaldesa de Santiago, Goretti SanmartÃn, o IGFAE e a súa vocación de ser centro punteiro encarna tamén “unha vontade de ser vangarda, de rachar fronteiras sen renunciar ao que somos”. Esta dotación permite “construir cultura cientifica arraigada aquÃ; porque dende aquà se pode facer investigación do máximo nivel”.
En termos similares se pronunciou o presidente da Xunta, Alfonso Rueda, logo de agradecer a aqueles que iniciaron o camiño, manifestando o seu compromiso de “seguir con esta aposta porque é intelixente”. “Hai que tentar facer xurdir o talento, retelo e recuperar o que marchou. Temos que ser unha terra con institucións apetecibles para desenvolver unha carreira investigadora”, dixo.
Grandes retos da fÃsica nas próximas décadas
Tal e como salientou Carlos Salgado na súa intervención, a comunidade cientÃfica internacional no ámbito da fÃsica afronta anos de grandes cambios. AsÃ, tomaranse decisións clave sobre os grandes proxectos da década de 2040 como o próximo acelerador do CERN (Organización Europea para a Investigación Nuclear) ou a construción do Einstein Telescope para o estudo das ondas gravitacionais. Do mesmo xeito, a ciencia e a tecnoloxÃa cuánticas estanse a converter nunha liña estratéxica da investigación en numerosos paÃses, tamén en Galicia, da man de institucións como o Centro de Supercomputación de Galicia (CESGA) e o propio IGFAE.
Neste contexto, o persoal do IGFAE ocupa actualmente posicións de liderado en grandes colaboracións internacionais, como o experimento LHCb do CERN ou a colaboración LIGO. Grazas ás capacidades e tecnoloxÃas que permitirá desenvolver a nova sede, “o centro galego estará en mellor disposición de dar un salto cualitativo na súa visibilidade nestes e outros proxectos de nivel global”, apuntou Salgado.
AsÃ, a partir de agora o IGFAE contará con sete laboratorios para diferentes tecnoloxÃas, incluÃndo unha sala limpa de 120 m2, un espazo no que se proxecta a instalación dun simulador cuántico no marco dunha alianza co CESGA, un taller de micromecanizado, un de metroloxÃa e outro de desenvolvemento de escintiladores.
Desde a súa primeira acreditación como Unidade de Excelencia MarÃa de Maeztu (foi o primeiro centro de investigación galego en conseguilo) en 2017, o IGFAE duplicou o seu cadro de persoal, pasando de arredor de 70 a uns 140 integrantes na actualidade. As novas dependencias están enfocadas cara a esta nova realidade, ademais de fomentar as visitas e estadÃas de perdoal doutros paÃses, en diferentes etapas da súa carreira, para reforzar as vÃas de colaboración en diversos proxectos.
Alén da perspectiva cientÃfica, o edificio foi deseñado para favorecer a comunicación entre os membros do IGFAE, e para acoller accións que impulsen a proxección do centro cara a sociedade, desde a contorna máis inmediata ata o ámbito internacional.
Sobre o IGFAE
O Instituto Galego de FÃsica de Altas EnerxÃas (IGFAE) naceu no ano 1999, co obxectivo de coordinar e fomentar a investigación cientÃfica e técnica no ámbito da fÃsica de partÃculas, astropartÃculas e nuclear, asà como en campos relacionados como a fÃsica médica e a instrumentación.
Desde a súa creación, un dos seus puntos fortes foi a aposta pola internacionalización, integrándose en grandes instalacións experimentais de ámbito mundial e construÃndo equipos de investigación que hoxe son unha referencia nos eidos teórico e experimental. Na actualidade, preto do 25% do persoal do centro procede doutros paÃses, e un 93% das publicacións cientÃficas teñen coautorÃa internacional.
No ano 2017, o IGFAE foi recoñecido como Unidade MarÃa de Maeztu, a acreditación máis prestixiosa e competitiva outorgada pola Axencia Estatal de Investigación. No ano 2024 o IGFAE renovou esta acreditación, sendo o único centro galego con dúas destas distincións. Ademais, forma parte da rede de centros CIGUS da Xunta de Galicia desde o ano 2019, o que acredita a calidade e impacto da súa investigación.
Na última década, o persoal do Instituto destaca polo seu éxito en convocatorias internacionais, como os proxectos de excelencia do Consello Europeo de Investigación (ERC) ou as bolsas Marie Curie da Comisión Europea. O IGFAE tamén se viu recoñecido en 2017 e 2025 cos premios Breakthrough, coñecidos como os ‘Oscar da Ciencia’, polos avances acadados no marco das colaboracións LIGO e LHCb-CERN.
Con esta decisión, procúrase ampliar a internacionalización, unha maior apertura á creatividade dixital coa irrupción das novas tecnoloxÃas e darlle pulo a súa descentralización dentro e fóra de Galicia. O obxectivo con esta renovación é impulsar estes eidos na actividade deste centro museÃstico, referente da arte contemporánea en Galicia e España, tras case once anos con Santiago Olmo á fronte da súa dirección. Como resultado do seu labor, o Centro Galego de Arte Contemporánea acadou en 2025 ser recoñecido como Insignia da cultura galega polo Observatorio da Cultura da Fundación Contemporánea, segundo os resultados do prestixioso informe elaborado coas valoracións de máis de 400 expertos e profesionais de toda España.
O presidente da Xunta informou de que 'Galicia vai liderar un val especializado en tecnoloxÃa cuántica no que participarán nove paÃses europeos' e que contará cun investimento de 14,3 millóns de euros. Rueda lembrou que a comunidade 'está a posicionarse como referente europeo' neste eido e asegurou que o feito de que Galicia lidere un proxecto 'nunha materia con tanto futuro é un reflexo da boa saúde da I+G+i galega'. A Comisión Europea acaba de conceder un novo proxecto de cuántica polo que a nosa Comunidade vai liderar un val de innovación, é dicir, unha iniciativa de colaboración entre rexións que destacan pola súa capacidade neste ámbito e que, grazas a este val, van conectalas para facer novos desenvolvementos e incrementar a soberanÃa da UE.
