martes, 24 de febrero de 2026
Os textos que recolle a obra preséntanse na súa versión orixinal, xunto coa súa correspondente tradución e comentario e completa o estudo unha ampla introdución literaria e histórica. O profesor Varela recibiu para desenvolver este proxecto unha axuda da Cátedra Institucional do Camiño de Santiago e das Peregrinacións da Universidade de Santiago, grazas á V Convocatoria de Axudas á Investigación sobre o Camiño de Santiago e as Peregrinacións-2023, froito da colaboración entre USC e Turismo de Galicia.
“Os textos inéditos máis reseñables son catro novas versións do relato da traslación, a Translatio sancti Iacobi, todas elas probablemente da segunda metade do século XI e tamén probablemente escritas en Compostela, aÃnda que están conservadas só en manuscritos extrapeninsulares. De entre estes os únicos que se encontran en acceso aberto son dous da biblioteca estatal de Múnic: son os códices Clm 2552 e Clm 3704”, explica Joel Varela, quen é docente da Ãrea de FiloloxÃa Latina do Departamento de FiloloxÃa Clásica, Francesa e Italiana da USC.
Outro texto relevante, conforme indica o investigador, é “a Concordia de Antealtares, que recolle a versión máis extensa do achado da tumba de Santiago. Non estaba inédita, pero só existÃan transcricións das copias e non do documento máis antigo, que foi modelo das outras copias conservadas e que se conserva no Arquivo Histórico Universitario da USC”.
A orixe do fenómeno histórico das peregrinacións a Compostela, segundo o profesor Varela, non se comprende sen unha serie de textos, de procedencia e cronoloxÃa diversa, que lexitiman e dan veracidade aos distintos factores que motivan esas peregrinacións: a predicación do apóstolo Santiago o Maior na PenÃnsula Ibérica, a translación do seu corpo a Galicia e o achado milagroso da súa tumba en Compostela. Algúns destes textos pasaron a configurar o chamado Liber Sancti Iacobi, cuxo testemuño máis antigo e importante, o Códice Calixtino, é hoxe ben coñecido, existindo unha transcrición recente e traducións anotadas a diversas linguas.
Con todo, ata finais do século XII aproximadamente, puxéronse por escrito outra serie de textos que non foron incorporados ao Liber sancti Iacobi e que, en moitos casos, son de importancia capital para a comprensión do fenómeno xacobeo; por exemplo, a Concordia de Antealtares, a EpÃstola do papa León ou varios himnos na honra de Santiago, asà como os primeiros testemuños de peregrinacións a Compostela. A pesar da relevancia histórica destes textos, ata agora moitos estaban dispoñibles só en edicións dispersas e de difÃcil acceso. Por outra banda, practicamente ningún destes textos, todos eles en latÃn, contaba cunha tradución a unha lingua moderna.
O obxectivo do proxecto de Joel Varela foi reunir todos os textos referentes ao apóstolo Santiago en Compostela e ás peregrinacións xacobeas ata finais do século XII, momento no que termina de configurarse o canon fundamental, para logo traducilos ao castelán para facilitar a súa difusión entre a comunidade investigadora das rutas xacobeas, cunha pertinente introdución histórica e as correspondentes anotacións.
AsÃ, a monografÃa pon ao dispor da comunidade académica a primeira compilación e tradución de todos estes textos, facilitando o seu acceso a especialistas do fenómeno xacobeo en Historia, Historia da Arte ou FiloloxÃa cando precisen recorrer a estas fontes textuais para as súas investigacións, e ao mesmo tempo difunde entre o público xeral esta colección de textos.
A 11ª edición do Singular desenvolverá 16 actividades ao longo de 24 dÃas, con 12 espectáculos, dos que sete corresponden a compañÃas galegas, tres a formacións do resto do Estado e dous son propostas internacionais. O certame comezará o 6 de marzo coa función de El hijo de la cómica, da produtora Pentación, que se presenta como estrea en Galicia, e continuará ao longo do mes cunha carteleira na que conviven nomes recoñecidos do panorama estatal con creación galega e internacional. Incorpora unha segunda estrea na nosa Comunidade, Sahara, da compañÃa canaria Unahoramenos. A programación inclúe tamén dúas estreas en España: o espectáculo Ser humana, da actriz e dramaturga uruguaia Angie Oña; e Girasoles para MarÃa, da compañÃa da creadora cubana Gretel Cazón.
Galicia terá este ano 72 sendeiros azuis, unha cifra récord e coa que volve liderar, unha vez máis, a clasificación nacional deste programa, promovido pola Asociación de educación ambiental e do consumidor (Adeac) para poñer en valor as rutas e camiños como recurso para gozar da natureza, realizar actividades deportivas e de ocio ao aire libre e axudar a interpretar ambientalmente a contorna. Galicia concentra o 37,1% das 194 rutas galardoadas en todo o paÃs, sendo, con diferencia, a comunidade española cun maior número de sendeiros azuis, moi por diante das segundas, a Rexión de Murcia (32) e a Comunidade Valenciana (31). Pontevedra conta este ano con 44 sendeiros azuis, o que a converte na provincia española con máis recoñecementos. A Coruña terá 15 distintivos; Lugo, 7; e Ourense, 6.
