domingo, 8 de noviembre de 2026
José RodrÃguez González (LalÃn, 1770 - Santiago de Compostela, 1824) é coñecido como “o matemático do Bermés” por ter nacido da parroquia lalinense de Santa MarÃa de Bermés, ou como “Matemático RodrÃguez”. En LalÃn ten unha rúa co seu nome e unha escultura do seu busto no campo da festa de Bermés. Foi un dos cientÃficos europeos máis brillantes da súa época, con grandes aportacións non só ás matemáticas, senón tamén á xeometrÃa, á astronomÃa, á xeografÃa e á mineraloxÃa.
Medrou no seo dunha familia humilde de labregos e puido estudar grazas á protección dun tÃo eclesiástico, completando a súa formación en Gramática, Aritmética e LatÃn. En 1790 obtivo o grao de Bacharelato en FilosofÃa e en 1795 o de TeoloxÃa. Formouse en matemáticas e fÃsica de maneira autodidacta a través das lecturas dos traballos de numerosos cientÃficos como Newton ou Euler. En 1802 logrou, por oposición, unha cátedra de matemáticas no preparatorio da Facultade de Medicina da Universidade de Santiago. O tribunal remitiu un informe ao rei Carlos IV cualificando a RodrÃguez de “xenio”.
Demostrou a teorÃa de Newton con maior exactitude que calquera outro matemático da época
Os seus múltiples contactos permitÃronlle acceder a varias universidades europeas, en particular como docente de AstronomÃa. En 1806 foi nomeado comisario español nunha expedición internacional cuxa misión era medir o Meridiano de Dunkerque a Basilea. Esta medición foi fundamental para o establecemento da unidade de medida de lonxitude, o metro, a partir da cal se establecerÃan as unidades do resto de magnitudes que conforman o actual sistema métrico decimal. Asà mesmo, foi o matemático que situou a LalÃn como o quilómetro cero de Galicia, en concreto no lugar de Fonte Castiñeiroa, no Vento (Bermés).
En 1809 trasládase a Londres, onde realiza estudos e cálculos do meridiano de Greenwich para dilucidar se a teorÃa de Newton sobre que a terra era achatada nos polos era certa. Algúns cientÃficos ingleses sostiñan que era achatada polo ecuador. O seu traballo, publicado pola London Royal Society na súa revista cientÃfica Philosophical Transactions en 1812, tivo unha gran repercusión. AsÃ, a súa achega máis relevante á ciencia foi demostrar empiricamente que a teorÃa de Newton era correcta, a pesar das conclusións erróneas doutros cientÃficos, e ademais facelo cunha maior exactitude que calquera outro matemático da época.
O emperador ruso Alejandro II ofreceulle a dirección do Observatorio Astronómico de San Petersburgo
Entre 1812 e 1814 foi o titular da cátedra de Matemáticas Sublimes na Universidade de Santiago. Posteriormente viaxarÃa a Francia e Alemaña, sendo substituÃdo na cátedra por Domingo Fontán, autor da Carta Xeométrica de Galicia e CientÃfico Galego en 2018. Empezou a interesarse pola mineraloxÃa, sendo obsequiado cunha das únicas dúas coleccións que existen no mundo de 1024 modelos cristalográficos. Trala súa morte, a colección pasou por varias mans e finalmente foi vendida en 1847 á Universidade de Santiago por 4.000 reais; hoxe pode admirarse no Museo de Historia Natural, xunto a instrumental diverso da época pertencente ao matemático.
Dada a súa relevancia cientÃfica a nivel mundial, o emperador ruso Alejandro II ofreceulle a dirección do Observatorio Astronómico de San Petersburgo, o que induciu a que o nomeasen director do Observatorio Astronómico de Madrid.
O seu labor polÃtico
A súa actividade non só foi cientÃfica, senón tamén polÃtica. Sumouse aos liberais máis progresistas e foi elixido deputado por Galicia en 1820. Declarouse a favor da división provincial de Galicia coa creación dunha quinta provincia con capital en Santiago de Compostela e amosou interese por promover o coñecemento cientÃfico e o fomento da industria. Isto levouno a defender a creación dunha Universidade Central en Madrid (actual Universidade Complutense), onde ocupou a cátedra de AstronomÃa. Non obstante, ao restaurar Fernando VII o absolutismo, foi cesado e viuse obrigado a fuxir a Portugal en 1824, mantendo contacto coas Universidades de CoÃmbra e Lisboa. Ese mesmo ano regresou a Galicia e falecerÃa aos poucos meses na súa cidade natal.
A Filmoteca de Galicia pon o foco da súa carteleira para novembro na estrea do ciclo dedicado ao guionista Rafael Azcona no centenario do seu nacemento, unha escolma do cinema do xaponés Keisuke Kinoshita e a visita de James Benning para presentar as súas dúas últimas pelÃculas. Coa proxección de El pisito, de Marco Ferreri, comeza esta mesma tarde a ConsellerÃa de Cultura, Lingua e Xuventude a conmemoración do centenario de Rafael Azcona, que ata o mes de xaneiro ofrecerá unha escolma representativa da súa dilatada carreira xunto a grandes directores do cinema español. Este mes poderá verse El jardÃn de las delicias, de Carlos Saura; El anacoreta, de Juan Estelrich, e El año de las luces, de Trueba.
O avance do último informe climatolóxico elaborado por MeteoGalicia indica que a Comunidade rexistrou un mes de outubro cálido e moi seco. Foi un perÃodo anómalo, xa que as altas presións foron moito máis frecuentes do que caberÃa agardar nesta época. De feito, só chegaron tres frontes desde o Atlántico que, ademais, tiveron pouca actividade. Neste contexto, as temperaturas estiveron por riba dos valores climatolóxicos e as precipitacións acumuladas foron moi inferiores ao que caberÃa agardar. Máis polo miúdo, a media das temperaturas foi superior ao habitual neste mes, sobre todo no caso das máximas, debido ao predominio de situacións anticiclónicas que achegaban aire cálido desde o sur.
