domingo, 5 de abril de 2026
A localización desta fosa enmárcase no Plan de Memoria Democrática de Galicia, co apoio da SecretarÃa de Estado de Memoria Democrática e a Xunta de Galicia, que lle encomendou as actuacións a un equipo multidisciplinar de investigación da USC, comandado polo grupo Grupo de Historia Agraria e PolÃtica do Mundo Rural (Histagra).
O grupo de especialistas da USC está formado por persoas expertas en historia e arqueoloxÃa, forenses e xenetistas, coa participación do Instituto de Medicina Legal de Galicia (Imelga), e está coordinado polos profesores Lourenzo Fernández Prieto e Antonio MÃguez (grupo Histagra). Leva dende o ano 2021 exhumando fosas do tempo da guerra de 1936-1939 e da posguerra en Galicia.
A do cemiterio do Val é, segundo o equipo do Plan de Memoria Democrática, unha das maiores fosas comúns das que se ten constancia, dun total de 90 rexistradas hoxe en dÃa en Galicia. Os traballos comezaron este outono coa sondaxe do xeorradar no cemiterio, e coa investigación histórico-documental, na que tamén participa a Asociación Cultural Memoria Histórica e Democrática. Mesmo é posible, estima o equipo de especialistas, que haxa máis dunha fosa, tendo en conta a información recollida e dado o elevado número de persoas alà soterradas, en diferentes datas, pois son máis de 50 os individuos asasinados entre 1936 e 1939 e posiblemente tamén na posguerra. Un asunto coñecido polos historiadores e historiadoras e moi presente na memoria da veciñanza e familiar.
O 26 de decembro de 1936, segundo revelan as investigacións do equipo do Plan de Memoria Democrática levouse a cabo unha das maiores execucións das que hai constancia en Galicia. Un grupo de 34 persoas, todos eles mariñeiros, suboficiais e oficiais de entre 19 e 40 anos, das dotacións de diferentes buques, foron fusiladas no adro da igrexa parroquial do Val, entre as 23 horas do dÃa 26 de decembro de 1936 e as 00:30 do dÃa seguinte. Os reos foron conducidos dende a prisión da Escollera, no Arsenal de Ferrol, executados e despois sepultados no cemiterio. Segundo as investigacións desenvolvidas, hai constancia doutros 17 asasinatos, perpetrados en seis datas diferentes nos anos seguintes, e que apuntan cara á posible existencia de seis fosas máis, pendentes de localizar dentro do mesmo cemiterio.
Algunhas das vÃtimas
De acordo cos resultados preliminares da investigación, poderÃan estar soterrados nas fosas comúns: Gabriel Cruz Mouriz, Luis RodrÃguez Novás, José López Leira, JoaquÃn Bouzamaior Gato, Andrés Cores Fernández, Óscar Roza Ramos, Eulogio Parga Méndez, Manuel Fernández Arias, Leandro Gregorio Igelmo, Nicolás Serantes Pérez, Francisco Pardal Pouso, Francisco Bacoechea Rebollar, Manuel Gallego Fernández, Francisco Bellafont Ginart, Juan Morado Monteagudo, Reyes Antonio Yáñez Pérez e Manuel Fernández Gómez. A maiorÃa deles vivÃan na comarca de Ferrol, eran mariñeiros, suboficiais e oficiais, moitos estaban casados e tiñan descendencia. Este feito constitúe un fenómeno sen precedentes na Historia galega, que permite coñecer a magnitude da violencia golpista en Galicia.
O equipo de investigación solicita agora a colaboración social para determinar a localización exacta desta fosa, identificar as vÃtimas e contactar coas súas familias. No caso de ter información sobre as fosas ou algunha das vÃtimas, solicÃtase que se faga chegar por vÃa telefónica, chamando ao 881971010, ou por correo electrónico, escribindo a histagra@usc.es.
O Banco de España acaba de publicar os datos oficiais de débeda pública correspondentes ao peche do exercicio 2025. Nese perÃodo, Galicia reduciu a súa ratio de débeda ata o 13,9 % do seu PIB, o que representa a ratio máis baixa dende 2012. Deste xeito, Galicia situase como a cuarta comunidade autónoma de réxime común con nivel de débeda máis baixa e cun diferencial con respecto á media das CCAA de 6,3 puntos porcentuais. A ratio de débeda das CC.AA. situouse no 20,2 %. Logo do esforzo extraordinario por mor da pandemia, Galicia leva unha senda descendente dos seus ratios de endebedamento. AsÃ, desde a pandemia, ano 2020, reduciu a ratio case seis puntos, pasando de 19,6 % ata o 13,9 %.
A implantación da recollida separada de materia orgánica consolÃdase como o piar fundamental para que Galicia cumpra cos obxectivos ambientais europeos. Dado que os restos orgánicos representan case o 40 % do lixo doméstico, a súa correcta xestión é a chave para baleirar os vertedoiros e xerar compost de alta calidade que retorne á terra como fertilizante. A dÃa de hoxe, o compromiso galego con este sistema é evidente: 295 concellos xa contan con métodos especÃficos para os biorresiduos.
