jueves, 1 de octubre de 2026
Titulada O léxico da vaca: nomes baseados no fÃsico, unha tese da USC recolle máis de 1.100 palabras empregadas en Galicia para designar as partes dunha vaca. O traballo, que se defende este martes na Facultade de FiloloxÃa, realizouno o doutorando do Departamento de FiloloxÃa Galega, Xosé Afonso Ãlvarez Pérez, e dirixiuno o profesor Manuel González.
Ademais de ofrecer a distribución xeográfica do léxico, a investigación mostra individualmente cada unha das formas dende diferentes perspectivas ofrecendo unha análise morfolóxica, etimoloxÃa, primeiras documentacións, tratamento lexicográfico ou vitalidade na literatura.
Deste xeito, Xosé Afonso Ãlvarez estudou a posible orixe de moitas das palabras como, por exemplo ‘cuxoÂ’. Esta serve para denominar a crÃa da vaca e “poderÃa ter sido creada a partir dunha voz de chamada ou polo ruÃdo de succión do animal”. O novo investigador tamén destaca a “abraiante” cantidade de léxico como “forca, gadaña e picaña” que, ademais de designar apeiros de labranza, serven para referirse aos cornos da vaca segundo a súa forma.
Sobre a distribución xeográfica do léxico, Xosé Afonso Ãlvarez explica que, segundo a palabra, existe un uso concreto nun lugar ou ben emprégase en toda Galicia. ‘BecerroÂ’ serÃa un caso paradigmático de utilización xeral e ‘cuxoÂ’ da local.
O principal material empregado na tese é o inédito do Atlas LingüÃstico de Galicia recollido entre 1974 e 1977 e que abarcou todo o territorio administrativo galego e quince puntos de zonas limÃtrofes. Para completar esta rede, tamén contou con 216 enquisas realizadas entre marzo e abril de 1969.
Xosé Afonso Ãlvarez non recolleu información polo abundante material xa existente sobre a cuestión e porque, ata hai pouco, a vaca estaba presente en case todas as casas. Non obstante, actualmente, a progresiva mecanización do campo, as novas polÃticas agrarias ou o despoboamento rural causaron a desaparición dun enorme número de reses no eido familiar e, como consecuencia, de gran parte do léxico da vaca.
A sexta edición de 6coreógrafas acollerá dúas estreas: Trés bien, de Marta Alonso Tejada, un dúo de danza contemporánea de rúa interpretado por MarÃa de Vicente e Inés Santos que explora o esforzo de sosterse e permanecer xuntas, e BenQuererme, un solo de de Fran Sieira, que combina danza tradicional e contemporánea para reflexionar sobre o autocoidado emocional e o amor propio. A programación completarase con Suit(e), de Furia Sotelo, un diálogo entre a danza de Nuria Sotelo e o violonchelo de Millán Abeledo, e Bipedestrucción, da compañÃa navarro-galega Disiden.cia, unha peza de rúa para todos os públicos que aborda desde o humor a identidade, a diversidade e a importancia da comunidade.
O presidente da Xunta, Alfonso Rueda, informou de que o Goberno autonómico vén de autorizar na reunión desta mañá o envÃo ao Consello Consultivo de Galicia do decreto polo que se crea o Rexistro de autorizacións e concesións no dominio público marÃtimo-terrestre (DPMT). 'Isto vai situar Galicia á vangarda en transparencia e xestión do litoral', indicou. 'Imos habilitar un sistema para que a cidadanÃa poida coñecer en todo momento os usos e autorizacións vixentes na costa galega', salientou o presidente sobre un Rexistro, concibido para incorporar progresivamente as autorizacións e concesións no DPMT e que permitirá sistematizar e ampliar a información dispoñible sobre as actividades autorizadas, o que resulta fundamental para avanzar na planificación, protección e xestión integrada da costa galega asà como reforzar a seguridade xurÃdica das actividades e proxectos.
