viernes, 14 de agosto de 2026
A campaña deste ano rematou cun balance excepcional que reforza o valor patrimonial e científico deste enclave, situado no val do Támega. Os traballos desenvolvidos permitiron documentar novos materiais e estruturas que amplían de xeito notable o coñecemento sobre as distintas ocupacións humanas que se sucederon neste espazo ao longo de milenios, sinalan desde o proxecto.
A iniciativa enmárcase nunha liña de investigación consolidada da Área de Prehistoria da Universidade de Vigo centrada desde a Facultade de Historia do campus de Ourense no estudo das sociedades da Prehistoria recente no territorio transfronteirizo do val do Alto Támega. A dirección científica correu a cargo de Diego Herrero, en colaboración con Beatriz Comendador, Eduardo Méndez e Mikel Díaz (da Área de Prehistoria da UVigo); Miguel Ángel Álvarez (da Área de Xeografía Física) e de Víctor Rodríguez Muñiz (da Área de Historia Medieval). A dirección arqueolóxica recaeu en Lucía Rodríguez, doutora pola UVigo e actualmente investigadora da Universidad de Alcalá. A actividade contou co financiamento da convocatoria de axudas aos grupos de investigación do campus de Ourense Inou 2026 (froito do convenio anual entre a Universidade de Vigo e a Deputación de Ourense) e co apoio do Concello de Monterrei.
Da Prehistoria á época tardorromana
A campaña deste ano, chamada Lobarzán Aberto, centrouse no estudo deste asentamento prehistórico, datado entre os milenios IV e III antes de Cristo, co obxectivo de avanzar no coñecemento das primeiras comunidades campesiñas do noroeste peninsular e da súa relación coa paisaxe e cos espazos simbólicos. Entre os achados feitos estas semanas, desde o GEAAT subliñan a recuperación dun abundante conxunto de material cerámico e lítico, incluíndo algunhas pezas dunha singularidade notable. Entre elas, indican que sobresae unha conta de variscita, mineral de tonalidade verde moi apreciado na Prehistoria recente e cuxa presenza no xacemento constitúe unha evidencia directa de redes de intercambio que conectaban Lobarzán con áreas de captación de materia prima situadas a gran distancia. Xunto a esta peza documentáronse tamén varias puntas de frecha de sílex. O conxunto destes materiais, indica o equipo arqueolóxico, achega probas da mobilidade e dos contactos que estas poboacións mantiñan con outros territorios.
Os traballos veñen certificar, unha vez máis, a relación entre a ocupación prehistórica do xacemento e unha posterior ocupación de época altomedieval, confirmando a longa secuencia cronolóxica que caracteriza este enclave, sinala o equipo investigador. Porén, engaden, a novidade máis relevante desta campaña foi comprobar que a actividade de época tardorromana alterou os niveis prehistóricos previos. A campaña permitiu descubrir unha posible tumba cuberta con tégula, datada entre os séculos IV e VI, de plena época tardorromana. Deste xeito, nunha mesma área de escavación e a poucos centímetros, conviven os testemuños da ocupación prehistórica e os restos de época tardorromana, afirman desde o GEAAT. Como curiosidade, tamén atoparon o que pode ser unha posible bala da Guerra Civil.
Un xacemento de enorme potencial
Segundo explica o equipo arqueolóxico, o conxunto de resultados obtidos este ano no marco do proxecto Lobarzán Aberto reafirma o enorme potencial do xacemento para futuras actuacións arqueolóxicas e contribúe a arroxar luz sobre a historia do val do Támega, as súas dinámicas de poboamento e os seus contactos con outros territorios ao longo de miles de anos. En certo modo, engaden, esta campaña tamén devolveu o verde a Lobarzán: o mesmo verde da conta de variscita que viaxou ata nós dende a Prehistoria, o verde das camisetas do equipo que traballou esta campaña sobre o terreo, e o verde que, tras os incendios sufridos o pasado ano, volve pouco a pouco recuperar a paisaxe que rodea o xacemento. Un símbolo de continuidade e de renovación para un lugar que segue, campaña tras campaña, escribindo novas páxinas da historia deste territorio.
Ademais da súa dimensión investigadora e formativa, o proxecto incorporou unha destacada vertente de difusión e educación patrimonial, levándose a cabo diferentes actividades dirixidas á cidadanía, incluíndo visitas ao enclave e propostas educativas orientadas a fomentar o coñecemento e a valorización do patrimonio arqueolóxico da comarca.
O Proxecto Xenoma Galicia, que procura detectar variantes de risco para enfermidades hereditarias graves como o cancro de mama e ovario, a síndrome de Lynch ou a hipercolesterolemia familiar, xa permitiu detectar 42 persoas positivas entre as 2.504 mostras que se levan analizado. Este programa pioneiro de cribado xenético acada 2.504 mostras analizadas ata o de agora dos 4.261 participantes reclutados ata o momento, rexistrando unha taxa de positividade do 1,7 %. En decembro do ano 2024, botaba a andar o programa coa posta en marcha de dúas probas piloto, consistentes na recollida de mostras de sangue e de saliva.
O Festaclown volve a converter Vilagarcía de Arousa nun dos puntos de referencia do circo e das artes de rúa en Galicia, entre o 17 ao 22 de agosto, cunha programación que nesta edición reforza especialmente a súa dimensión internacional e o seu compromiso coa inclusión. Compañías e artistas procedentes de Colombia, Arxentina e Australia compartirán cartel con destacadas formacións galegas e do resto do Estado nun programa para todos os públicos que se desenvolverá fundamentalmente ao aire libre en rúas, parques e prazas da cidade.
