viernes, 3 de julio de 2026
Iberlongeva é un proxecto transfronteirizo entre España e Portugal centrado na lonxevidade saudable e a prevención da fraxilidade e está financiado no marco do Programa Interreg VI-A EspañaPortugal (Poctep 20212027) e fondos Feder da Unión Europea cunha axuda de 1,7 millóns de euros. Está impulsado pola Universidade de Vigo, a Universidad de Salamanca e o Instituto Politécnico de Bragança e coordinado polo Centro Internacional sobre o Envellecemento (Cenie). Por parte da UVigo participa un equipo formado por persoal docente e investigador da Escola Superior de Enxeñaría Informática, a Facultade de Dereito, a Facultade de Educación e Traballo Social e a Escola Universitaria de Enfermaría. O estudo foi dirixido por Ignacio Álvarez e Jorge Uxó, profesores titulares de Economía Aplicada na Universidad Complutense de Madrid.
Déficits na cobertura real de coidados
O informe presentado, indican os seus responsables, analiza se España garante de forma efectiva o dereito a recibir coidados cando unha persoa os necesita, especialmente en situacións de dependencia, envellecemento ou perda de autonomía. Para iso, examina o funcionamento do Sistema para a Autonomía e Atención á Dependencia, SAAD, a suficiencia dos apoios públicos, o peso do coidado informal e o impacto económico de reforzar as políticas de coidados de longa duración. Ademais, inclúe unha lectura territorial específica para Galicia baixo o título Claves para Galicia: dereito, territorio e futuro. No caso galego, o estudo identifica unha realidade especialmente esixente: o 26,9% da poboación de Galicia ten 65 anos ou máis, fronte ao 20,7% da media española. Ademais, o 98% das persoas con discapacidade que reciben coidados no seu fogar e o 96% das persoas con dependencia recoñecida reciben algún tipo de coidado informal, recolle o documento.
Segundo o estudo, os coidados informais en Galicia equivalen a 491,35 millóns de horas anuais e o seu valor monetario sitúase entre 4227 e 5495 millóns de euros ao ano, segundo os diferentes escenarios de cálculo utilizados. Estes datos evidencian que unha parte esencial do benestar en Galicia segue dependendo do traballo non remunerado, principalmente familiar, que sostén o sistema sen suficiente recoñecemento social, laboral e económico, apunta o equipo investigador.
No documento sinálase que Galicia presenta indicadores administrativos favorables, pero mantén importantes déficits na cobertura real de coidados. Así, detállase, a comunidade reduciu o chamado limbo da dependencia ata o 0,5% en 2025, fronte ao 36% rexistrado en 2015, situándose moi por debaixo da media nacional, que é do 6,3%. Con todo, o tempo medio de acceso ás prestacións segue sendo elevado segundo recolle o informe, con 329 días de espera, unha cifra próxima á media estatal e afastada de comunidades como o País Vasco ou Castela e León. No informe tamén se apunta que Galicia mantén unha fenda absoluta de coidados do 83,6%, por riba da media nacional. Noutras palabras: aínda que o sistema mellorou na tramitación e resolución administrativa, as necesidades de coidado seguen sendo moi superiores aos apoios efectivamente dispoñibles, sinálase desde no documento.
O coidado como dereito social, non como responsabilidade privada
En El Derecho al Cuidado y la Economía de los Cuidados en España insístese en que os coidados de longa duración deben recoñecerse como un dereito social e non como unha responsabilidade privada ou exclusivamente familiar. En Galicia, detállase, 298.810 persoas teñen discapacidade, das cales o 44% conta cun grao igual ou superior ao 33%, e 54.950 persoas teñen dependencia recoñecida. Entre as persoas con dependencia que reciben coidados en Galicia, o 73% ten 65 anos ou máis, fronte ao 68% da media nacional. Este contexto converte Galicia nun territorio clave para debater o futuro dos coidados. O envellecemento demográfico, a dispersión poboacional e o peso das familias na provisión de coidados fan especialmente urxente avanzar cara a un modelo máis profesionalizado, domiciliario, comunitario e centrado na persoa, afirman os autores do estudo.
No texto sublíñase ademais que reforzar as políticas públicas de coidados non só ten impacto social, senón tamén económico: en España, en 2023, 10.623 millóns de euros en prestacións xeraron un impacto de 17.260 millóns sobre o PIB, cun multiplicador próximo a 1,6. Aplicado a Galicia, cada 100 millóns de euros de investimento público en coidados poderían mobilizar arredor de 160 millóns de euros de actividade económica. Ademais, por cada euro que as administracións públicas destinan a coidados de longa duración, o informe sinala que ingresan potencialmente 49 céntimos en retornos fiscais e cotizacións. En Galicia, este dato cobra especial relevancia pola elevada incidencia do coidado informal e pola oportunidade de transformar parte dese traballo invisible en emprego formal, actividade económica e servizos de proximidade, sinálase.
De cara a 2030, o estudo estima que reforzar o sistema requiriría para Galicia un investimento adicional equivalente a 0,6 puntos do PIB galego, é dicir, uns 491 millóns de euros anuais. Dependendo do criterio de distribución, este investimento podería traducirse nun impacto potencial de entre 21.900 e 31.700 novos empregos.
Un debate institucional, académico e transfronteirizo
Na apertura da xornada, conducida pola profesora da UVigo Ana Garriga, Montserrat Cruz, vicerreitora do campus de Ourense, destacou que é importante abrir espazos de diálogo en lugares como as universidades sobre os grandes retos sociais, e precisamente falar de coidados en Galicia é falar de territorio, benestar e futuro. Pola súa banda, Gonzalo Pérez Jácome, alcalde de Ourense, sinalou que esta cidade é máximo expoñente no tema de lonxevidade e polo tanto destacou a importancia de buscar solucións no ámbito dos coidados. Neste senso, Patricia Torres, deputada provincial de Políticas Sociais, Conciliación e Envellecemento Activo, lembrou a precarización do sector dos coidados e a necesidade de contar con estudos como o presentado este xoves para mellorar a situación. Pola súa banda, Olivia Pereira, do Instituto Politécnico de Bragança, puxo o foco na dimensión transfronteiriza do proxecto e a relevancia de ofrecer evidencias científicas para a toma de decisións que efectivamente melloren os coidados.
Tras a apertura institucional, Juan Martín, director do Cenie, presentou Iberlongeva, proxecto no que se enmarca este estudo, e destacou que o debate sobre os coidados é tamén un debate sobre o modelo de sociedade que queremos construír. Galicia mostra con claridade que a lonxevidade debe abordarse desde a investigación, a cooperación institucional e unha mirada territorial. A continuación, Nacho Álvarez, codirector do estudo, expuxo as principais conclusións aplicadas a Galicia, e celebrouse o debate Galicia ante o dereito ao coidado: do diagnóstico aos compromisos, con Raquel Martínez, profesora titular de Socioloxía na Universidade da Coruña; Chema Pazos, vicepresidente da Sociedade Galega de Xerontoloxía e Xeriatría, e Xaime Fandiño, membro da Cátedra de Idadismo da Universidade de Vigo.
A Xunta de Galicia estendeu a alerta vermella por altas temperaturas a 138 concellos galegos, afectando principalmente ás provincias de Ourense e Pontevedra, ademais de puntos das de Lugo e A Coruña. Esta medida excepcional busca concienciar á poboación e activar os protocolos de prevención ante o risco para a saúde, especialmente para grupos vulnerables como maiores, nenos e persoas con patoloxías crónicas. O goberno galego fai un chamamento á cidadanía para seguir as recomendacións de hidratación, evitar a exposición ao sol nas horas centrais do día e tomar precaucións para mitigar os efectos da vaga de calor.
Galicia dá un paso máis cara a unha transformación dixital adaptada ás necesidades do territorio coa posta en marcha do Laboratorio e Centro Demostrador de Ciberseguridade que estará situado provisionalmente no GaiasTech, ata o remate da construción do CECIGA, en Ourense. Este centro permitirá prestar servizos avanzados en ciberseguridade, apoiar o cumprimento normativo, realizar probas e validacións en produtos e servizos, potenciar o desenvolvemento de solucións innovadoras e formar a profesionais. Para acadar estes obxectivos, a nova instalación conta con dous laboratorios: un centrado en produtos con elementos dixitais e outro orientado á protección de infraestruturas e procesos produtivos fronte a riscos dixitais.
