Notas de prensa

Suárez Sandomingo publica una obra que recorre dos siglos de historia educativa en Ortigueira

La evolución de la enseñanza en Ortigueira entre 1800 y 2000 ya cuenta con una crónica definitiva. El pedagogo e investigador José Manuel Suárez Sandomingo (Ortigueira, 1959) presenta su nuevo libro, una investigación exhaustiva que revela, entre otros hallazgos, que el municipio llegó a registrar un porcentaje de población universitaria superior a la media nacional. Este logro fue posible gracias al impulso de academias privadas que, durante décadas, suplieron la ausencia de oferta pública en educación secundaria.

La obra —disponible ya en librerías y a través de la editorial AXAC— es fruto de una meticulosa labor de documentación. Suárez Sandomingo, doctor en Pedagogía y presidente de la Asociación Profesional de Pedagogos e Psicopedagogos de Galicia, ha buceado en el archivo histórico de la biblioteca municipal de Ortigueira, complementando su investigación con fuentes orales y documentos inéditos. “Siempre he sentido la necesidad de comprender cómo se ha desarrollado la educación en mi entorno”, explica el autor, quien destaca “el compromiso histórico de la población de Ortigueira con la formación”.

De Carlos IV a los “mestres de ferrado”

El libro arranca con un episodio poco conocido: la solicitud del Ayuntamiento a Carlos IV, a finales del siglo XVIII, para crear una escuela popular en un contexto en el que la educación era un privilegio reservado a las élites. Aquella primera escuela pública fue financiada con rentas eclesiásticas, pero no fue hasta 1801 cuando el Concello asumió por primera vez el salario de un maestro —Agustín Orosa— para impartir clases en la villa.

Mientras tanto, en las parroquias del municipio, las familias se organizaban para contratar a los llamados “mestres de ferrado”: hombres con escasa formación académica, pero capaces de enseñar lectura y escritura a cambio de gratificaciones en especie. Estos maestros trabajaban durante los meses en que no había labores agrícolas, convirtiéndose en pilares fundamentales de la alfabetización rural.

El sueño republicano truncado

Uno de los capítulos más reveladores se centra en el ambicioso Plan Nacional de Escuelas impulsado por la Segunda República. Ortigueira, bajo el liderazgo del alcalde Jesús Fojo, se convirtió en uno de sus principales aliados. Incluso antes de que el plan estatal se pusiera en marcha, el consistorio ya había decidido construir escuelas propias para superar la precariedad de los locales alquilados.

El proyecto, respaldado por la comunidad, contemplaba la creación de 43 centros educativos —incluyendo escuelas graduadas, de párvulos y mixtas— y 18 viviendas para docentes. “De haberse completado, habría supuesto una transformación radical”, afirma Suárez Sandomingo. Sin embargo, el golpe militar de 1936 frustró su ejecución.

La educación bajo el franquismo

Las consecuencias de la Guerra Civil fueron devastadoras para la enseñanza local. El libro documenta, con testimonios nominales, cómo muchas escuelas quedaron sin maestros, se quemaron manuales y se impuso una educación coercitiva alineada con el nuevo régimen. El franquismo, señala el autor, revirtió la separación entre Iglesia y Estado instaurada por la República: “El nuevo régimen reforzó los vínculos con una virulencia inédita. La Iglesia recuperó el control absoluto y todas las escuelas laicas de Ortigueira fueron nacionalizadas”.

El auge de las academias privadas

Ante la falta de centros públicos de secundaria en Ortigueira y en toda la comarca de Ortegal, la comunidad respondió con iniciativa propia. El libro dedica especial atención a las academias que florecieron en Ortigueira y Cariño, ofreciendo formación para oposiciones, estudios técnicos y acceso a la universidad. “Contaron con docentes de gran competencia y sus estudiantes lograron destacar en el ámbito académico”, subraya Suárez Sandomingo.

Gracias a esta red educativa, Ortigueira alcanzó una ratio de universitarios superior a la media nacional, un testimonio del esfuerzo colectivo por democratizar el acceso al conocimiento.

Nota

GaliciaDigital, 2025-09-22

Actualidad

Foto del resto de noticias (mariscadoras.JPG) O conselleiro de Presidencia, Xustiza e Deportes, Diego Calvo, informou esta mañá de que o Consello deu luz verde aos textos 'dos estatutos das mulleres do rural e do sector marítimo-pesqueiro de Galicia', que entran así na súa última fase de tramitación coa súa remisión ao Consello Consultivo para que emita o informe preceptivo 'e estean aprobados a finais de ano'. Este trámite, que coincide coas vésperas do Día Internacional das Mulleres Rurais -que se conmemora cada 15 de outubro- busca 'avanzar no recoñecemento das mulleres' destes eidos e 'mellorar o seu acceso a novas oportunidades e recursos'. Ambos documentos buscan ademais, tal e como explicou Calvo, visibilizar a súa contribución ao desenvolvemento territorial; garantir o seu acceso en igualdade a dereitos, oportunidades e recursos; fomentar a contratación feminina en profesións masculinizadas ou impulsar a titularidade compartida en explotacións e embarcacións.
Foto de la tercera plana (economia-porcentaxe.jpg) A economía galega medrará catro décimas máis do previsto hai un ano, cando se elaboraron os orzamentos vixentes. Así se desprende do Informe sobre as previsións macroeconómicas que se incluirán nos orzamentos da Xunta de Galicia para o ano 2027, elaborado polo Instituto Galego de Estatística (IGE) e que hoxe foi avalado pola AIReF. Deste xeito, segundo constata o documento, Galicia medrará máis do previsto para este ano. Non en van, se en xullo, cando se aprobou o teito de gasto non financeiro, a Comunidade xa mellorou a previsión de crecemento que estaba nos orzamentos para este ano en dúas décimas, pasando do 1,9 % ao 2,1 %, agora volve a facelo, mellorando noutras dúas décimas (ata o 2,3 %) a previsión para o peche de 2026.

Notas

A Rede de Centros Singulares de Investigación da USC conmemora o 24 de outubro o 10º aniversario de Ciencia Singular, a xornada de portas abertas que desde 2017 achega a miles de persoas o labor científico punteiro da USC. Esta iniciativa cumpre unha década ofrecendo á cidadanía a oportunidade de coñecer o traballo que realizan centos de investigadores en química, tecnoloxías intelixentes, medicina molecular, física de partículas ou tecnoloxías ambientais, descubrindo a aplicación práctica do coñecemento científico.
Entre os meses de outubro de 2026 e xuño de 2027 desenvolverase o VI Plan Ciencia de ida e volta, unha nova tempada de actividades de divulgación científica na UVigo, impulsado pola Unidade de Cultura Científica e da Innovación (co financiamento da FECYT-Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades. Ao longo de nove meses sucederase un amplo programa de actividades de lecer científico, co que a UVigo volverá sacar a ciencia dos laboratorios ás rúas.
PUBLICIDAD
ACTUALIDAD GALICIADIGITAL
Blog de GaliciaDigital
HOMENAXES EGERIA
PUBLICACIONES