jueves, 11 de junio de 2026
Tendo en conta os supostos cos que es probou o modelo, os seus autores afirman que “os resultados amosan que, coa ausencia de polÃticas lingüÃsticas acaÃdas, as linguas minorizadas desaparecen sempre”.
O seu traballo acaban de ser publicado nun artigo titulado A Mathematical Analysis for the Dynamics of Multiple Languages na principal revista da Sociedade Chinesa de Matemática Aplicada e Industrial, a CSIAM Transactions on Applied Mathematics. Iván Area é membro do Instituto de FÃsica e Ciencias Aeroespaciais, do Departamento de Matemática Aplicada II e da Escola de EnxeñarÃa Aeronáutica e do Espazo da Universidade de Vigo e Marc Jornet pertence á Escuela Superior de IngenierÃa y TecnologÃa da Universidad Internacional de La Rioja. A colaboración destes dous matemáticos neste proxecto, sinalan, xorde do interese de ambos sobre cuestións lingüÃsticas propias dos seus respectivos territorios, Valencia e Galicia, e “coa idea de analizar modelos cunha ampla diversidade lingüÃstica para ver o que podÃa pasar”.
Técnicas novidosas
No seu estudo Marc Jornet e Iván Area consideraron un gran sistema compartimental de ecuacións diferenciais que responde á situación de dúas linguas cooficiais e moitas linguas locais, cooficiais ou non, cun número arbitrario delas, cuxo uso se ve reducido pola interacción social. Como novidade, introduciron considerar a lingua preferida para comunicarse nas relacións sociais, máis que o mero coñecemento dela. Baixo estas premisas e “empregando resultados e técnicas completamente novidosas”, analizaron distintas dinámicas.
Concretamente, no artigo propoñen un sistema no que un número arbitrario J de linguas propias compite con dúas linguas dominantes, como ocorre en moitos territorios. Nesta situación, consideraron a posibilidade de que unha persoa coñeza e utilice máis dunha lingua, sendo unha delas preferida por cada persoa nas relacións sociais. “O uso social dunha lingua é, en definitiva, o que mellor reflicte a súa saúde”, apuntan os autores do traballo. Porén, apuntan, desde o punto de vista matemático esta realidade xera un sistema de ecuacións diferenciais de tamaño 3J+2.
Segundo explican os matemáticos, aÃnda que en moitos estudos utilÃzanse técnicas estándar, isto non foi posible no seu traballo polas súas caracterÃsticas, polo que tiveron que desenvolver novas técnicas que lles permitisen analizar a dinámica do sistema. “Primeiro demostramos que o sistema está ben formulado, no sentido de que por moito que avance o tempo, o número de persoas que prefiren cada unha das linguas é sempre maior ou igual a cero. É un paso previo a calquera análise que nos permita estudar posteriormente como vai evolucionar, é dicir, a dinámica”, sinalan. Finalmente, baixo determinadas hipóteses, os investigadores analizaron as diferentes opcións relacionadas coa porcentaxe de persoas que prefiren empregar cada unha das linguas, “e en todos os casos conclúese que as linguas locais desaparecen nun perÃodo maior ou menor de tempo”.
O contexto
Para contextualizar o seu traballo, Marc Jornet e Iván Area comentan que o estudo das relacións entre linguas e a predición da súa evolución empregando modelos matemáticos comezou no ano 2003, nun artigo de Abrams e Strogatz publicado en Nature. En Galicia, sinalan que existen precedentes de investigacións semellantes realizadas por Jorge Mira, Ãngel Paredes ou Juan José Nieto. Ademais, explican que non existe unha teorÃa única sobre a orixe das linguas e como exemplo citan as teorÃas da continuidade e as da discontinuidade. “No primeiro caso, a idea principal é que a lingua é tan complexa que non pode aparecer da nada e, polo tanto, suponse que a linguaxe evoluciona a partir dalgúns sistemas prelingüÃsticos empregados polos antepasados primates”, detallan. Esta posición é defendida por Ib Ulbaek, quen considera que a linguaxe evoluciona a partir da cognición dos primates. No segundo caso, engaden os matemáticos, “como suxire Noam Chomsky, suponse que a linguaxe aparece como unha única mutación casual, datada hai uns 100.000 anos”. Por outra banda, apuntan que a teorÃa baseada no uso da adquisición da linguaxe foi introducida por Michael Tomasello, quen afirma que a estrutura da linguaxe aparece a partir do uso da lingua, porque a súa adquisición faise con procesos cognitivos xerais.
Tivo lugar a xornada 'Deputados por un dÃa', na que os escolares galegos levaron ao hemiciclo as súas propostas para mellorar a sociedade. Os catro representantes dos colexios, un por provincia, compartiron na Cámara as súas reflexións sobre a convivencia, o tema arredor do que xira este curso o programa educativo Abraza tus valores, e a relación dos menores coas tecnoloxÃas. Participaron máis de 8.300 escolares de entre 4 e 12 anos de 83 centros públicos, concertados e privados de Galicia (Arquitecto Casas Novoa de Santiago, o CEIP Plurilingüe A Gándara, de Monforte de Lemos, o CEIP Plurilingüe Irmáns Villar, de Ourense e o CEIP Plurilingüe de Cerdeiriñas, de Piloño).
A actividade levada a cabo pola Axencia de Protección da Legalidade UrbanÃstica (APLU) para protexer o medio ambiente e o patrimonio natural e paisaxÃstico galego permitiu o pasado ano a reposición da legalidade en 121 actuacións en toda Galicia. Estas reposicións foron resultado do labor do equipo inspector do organismo adscrito á ConsellerÃa de Vivenda e Planificación de Infraestruturas, e repartÃronse principalmente na provincia de Pontevedra, con 60 actuacións, seguida da Coruña con 30, Lugo con 21 e Ourense con 10.
