domingo, 8 de noviembre de 2026
Os traballos de exhumaci贸n deron comezo o 4 de novembro coa finalidade de confirmar a localizaci贸n da fosa, delimitar as s煤as dimensi贸ns e determinar o seu grao de alteraci贸n unha vez constatado o seu emprazamento baixo os nichos constru铆dos derriba dela uns vintecinco anos despois dos asasinatos. No informe hist贸rico previo, os investigadores consideraban un m铆nimo de 51 v铆timas da violencia golpista que foron enterradas en distintas datas dende finais de agosto de 1936 e 1938. Todos eles homes, a gran maior铆a dunha idade entre 18 e 30 anos, eran mari帽eiros, oficiais e suboficiais de Mari帽a e foron executados tras ser sentenciados por un tribunal militar a pena de morte. De forma concreta, as execuci贸ns de finais de decembro de 1936, con mais de 30 asasinatos, constit煤en unha das maiores execuci贸ns colectivas das que se ten constancia en Galicia.
A grandes li帽as, o equipo de investigaci贸n d谩 por cumpridos os obxectivos iniciais. As铆, no sector 3, onde se concentra a gran maior铆a dos restos con sinais de violencia, atopados ata o momento, 聯aparecen inequivocamente, como m铆nimo, 4 individuos en posici贸n non funeraria, indicando con claridade que se trata dun enterramento clandestino聰. No sector 4 hai un individuo 聯que poder铆a ser algunha das v铆timas que buscamos, pero que non se pode determinar sen poder completar a escavaci贸n debido 谩s construci贸ns dos nichos聰, explican.
Tralos traballos no sector 2, apareceron 7 individuos en posici贸ns aparentemente funerarias, salvo un deles, no que parecen observarse sinais de violencia no cranio. 聯Poder铆a tratarse dun enterramento clandestino compartido con enterramentos funerarios convencionais, pero tam茅n poder铆an interpretarse como enterramentos convencionais todos eles聰, afirman os investigadores, que advirten a imposibilidade de avanzar m谩is sen exhumar a parte dos restos que queda debaixo dos nichos. 聯Polo momento avanzouse ata onde foi posible, tratando de manter unhas condici贸ns de seguridade 贸ptimas聰, aseguran.
Valoraci贸ns preliminares
Neste sentido, puideron constatar que se observan diferentes fases e din谩micas de enterramento e que, segundo os indicios atopados, todos se concentran debaixo dos nichos e a maior profundidade. 聯Todo isto permite traballar coa hip贸tese -afirman- de que os verdugos, conscientes da magnitude dos crimes que cometeron, foron tam茅n os responsables do intento de ocultar as s煤as pegadas聰. Por iso, avanzan, 聯estamos a identificar a interpretar as pautas de ocultaci贸n en este proceso de investigaci贸n聰.
En todo caso, os investigadores matizan que se debe ter en conta que toda esta informaci贸n son valoraci贸ns preliminares que precisan dun tratamento cr铆tico reflexivo posterior, cunha posta en com煤n de todo o equipo que adoptar谩 a s煤a forma definitiva nas memorias da intervenci贸n que se publicar谩n no apartado do Plan Cuadrienal de Memoria Democr谩tica da p谩xina web de Nomes e Voces e finalmente en publicaci贸ns cient铆ficas espec铆ficas.
Pr贸xima actuaci贸n, na fosa de Cabreira
A partir desde luns 18 o equipo trasladarase 谩 fosa de Cabreira (Salvaterra do Mi帽o) onde o informe hist贸rico previo, no que colaborou a Comisi贸n pola recuperaci贸n da Memoria Hist贸rica do Baixo Mi帽o, Condado e Louri帽a e outros investigadores locais, sinala a s煤a localizaci贸n no adro do cemiterio, na que estar铆an enterradas 5 persoas asasinadas o 18 de outubro de 1936.
Segundo manifesta o equipo, non hai informaci贸n clara de quen poder铆an ser esas persoas pero a hip贸tese coa que traballan 茅 que eran cinco veci帽os de Moa帽a, dados por desaparecidos en 1936. Tras ser conducidos nun cami贸n ata Curros, al铆 foron asasinados; posteriormente, os seus cad谩veres foron trasladados e enterrados no cemiterio de Cabreira, tal e como sinala o rexistro civil de defunci贸ns, no que constan como 聯desco帽ecidas聰. Actualmente, d煤as fillas/sobri帽as dos moa帽eses reclaman ao equipo a procura, recuperaci贸n, identificaci贸n e entrega dos restos.
A Filmoteca de Galicia pon o foco da s煤a carteleira para novembro na estrea do ciclo dedicado ao guionista Rafael Azcona no centenario do seu nacemento, unha escolma do cinema do xapon茅s Keisuke Kinoshita e a visita de James Benning para presentar as s煤as d煤as 煤ltimas pel铆culas. Coa proxecci贸n de El pisito, de Marco Ferreri, comeza esta mesma tarde a Conseller铆a de Cultura, Lingua e Xuventude a conmemoraci贸n do centenario de Rafael Azcona, que ata o mes de xaneiro ofrecer谩 unha escolma representativa da s煤a dilatada carreira xunto a grandes directores do cinema espa帽ol. Este mes poder谩 verse El jard铆n de las delicias, de Carlos Saura; El anacoreta, de Juan Estelrich, e El a帽o de las luces, de Trueba.
O avance do 煤ltimo informe climatol贸xico elaborado por MeteoGalicia indica que a Comunidade rexistrou un mes de outubro c谩lido e moi seco. Foi un per铆odo an贸malo, xa que as altas presi贸ns foron moito m谩is frecuentes do que caber铆a agardar nesta 茅poca. De feito, s贸 chegaron tres frontes desde o Atl谩ntico que, ademais, tiveron pouca actividade. Neste contexto, as temperaturas estiveron por riba dos valores climatol贸xicos e as precipitaci贸ns acumuladas foron moi inferiores ao que caber铆a agardar. M谩is polo mi煤do, a media das temperaturas foi superior ao habitual neste mes, sobre todo no caso das m谩ximas, debido ao predominio de situaci贸ns anticicl贸nicas que achegaban aire c谩lido desde o sur.
