lunes, 2 de noviembre de 2026
A s煤a dataci贸n adianta a aparici贸n do Homo erectus e da tecnolox铆a achelense a hai dous mill贸ns de anos. A investigaci贸n foi publicada este xoves na revista Science no artigo Early Homo erectus lived at high altitudes and produced both Oldowan and Acheulean tools.
聯Estes resultados supo帽en un envorco no panorama da evoluci贸n humana a nivel mundial, xa que se adianta a aparici贸n do Homo erectus, considerado como a primeira forma de hom铆nido de trazos plenamente 聭humanos聮, a hai 2,06 mill贸ns de anos e a orixe da tecnolox铆a achelense a hai 1,95 mill贸ns de anos聰, explica o arque贸logo da UVigo, que 茅 membro do Grupo de Estudos de Arqueolox铆a, Antig眉idade e Territorio e profesor da Facultade de Historia do campus de Ourense. Ata o de agora, detalla, a铆nda que se ti帽a atopado alg煤n resto f贸sil non hab铆a elementos diagn贸sticos que puidesen datar con precisi贸n a aparici贸n do Homo erectus en 脕frica e sinal谩base que deber铆a estar sobre hai 1,8 mill贸ns de anos. Coa aparici贸n dos restos dentais de Garba, sinala Eduardo M茅ndez, disponse xa dun elemento de diagnose que 聯permite por primeira vez poder establecer a antig眉idade m谩xima dos Homo erectus en 脕frica en hai 2,06 mill贸ns de anos聰. A investigaci贸n realizada tam茅n destaca segundo os seus responsables porque permite hipotizar sobre como, entre os diferentes tipos de hom铆nidos localizados no continente africano, este Homo erectus, que se desenvolveu "no fr铆o altiplano et铆ope e non no c谩lido val do Rift", foi o que logo deu o salto a f贸ra de 脕frica pois estaba xa adaptado 谩s condici贸ns clim谩ticas fr铆as dos novos territorios.
An谩lise dun fragmento mandibular
Melka Kunture at贸pase 谩s beiras do r铆o Awash, entre os 2000-2200 metros sobre o nivel do mar. Segundo explican os autores da investigaci贸n, a s煤a secuencia sedimentaria reco帽ecida abarca uns dous mill贸ns de anos e conserva xacementos arqueol贸xicos caracter铆sticos dos tecnocomplexos Olduvaiense, Achelense e Middle Stone Age. Esta circunstancia converte este enclave nunha das principais secuencias do continente africano para entender a evoluci贸n cultural dos 煤ltimos dous mill贸ns de anos. A investigaci贸n deste xacemento l茅vase realizando desde 1963 e actualmente desenv贸lvese baixo a Italo-Spanish Archaeological Mission at Melka Kunture and Balchit, coa direcci贸n de Margherita Mussi, Eduardo M茅ndez e Joaqu铆n Panera (Universidad Complutense de Madrid).
Un dos principais enclaves de Melka Kunture 茅 o xacemento de Garba IV, escavado en diferentes 茅pocas e extensi贸n e que ten achegado un cuantioso conxunto de ferramentas de pedra, 贸sos de grandes mam铆feros e restos humanos. Segundo indican os investigadores, a idade destes niveis foi establecida pola combinaci贸n de dataci贸ns num茅ricas Arg贸n/Arg贸n (40Ar/39Ar) de tobas volc谩nicas e paleomagn茅ticas. Concretamente, detallan, sobre os niveis principais do xacemento identificouse o evento paleomagn茅tico de Olduvai (datado a escala global entre 1,95聳1,77 mill贸ns de anos) e isto permite situar a s煤a cronolox铆a nuns dous mill贸ns de anos. Nun dos niveis m谩is profundos deste xacemento (nivel E), datado en 2,06 mill贸ns de anos, foi onde se localizou o fragmento mandibular de Garba, un individuo infantil de 2-3 anos de idade ao que o equipo investigador, a falta de datos para co帽ecer o seu sexo, prefire referirse como nena. 聯O fragmento mandibular de Garba conserva no exterior dous dentes de leite, pero estes, ao non ser definitivos, son pouco representativos para a identificaci贸n a nivel de especie. Os dentes definitivos e, por tanto m谩is significativos, estaban no interior do 贸so聰, explica Eduardo M茅ndez. Para co帽ecer as s煤as caracter铆sticas, a mand铆bula foi analizada no European Synchrotron Radiation Facility, de Grenoble (Francia). 聯Os datos obtidos para os dentes definitivos son moi significativos: confirman a adscrici贸n de Garba ao tax贸n de Homo erectus e conv茅rteno no exemplar m谩is antigo do rexistro paleoantropol贸xico mundial聰, afirma o arque贸logo da UVigo.
Expansi贸n f贸ra de 脕frica e tecnolox铆a achelense
O Homo erectus, lembra Eduardo M茅ndez, p贸dese considerar como a primeira forma de hom铆nido de trazos plenamente 聭humanos聮. 聯A aparici贸n na escena evolutiva deste taxon supuxo unha aceleraci贸n substancial no proceso de difusi贸n das poboaci贸ns humanas dentro e f贸ra de 脕frica e, por tanto, 茅 a primeira especie humana que sae do continente africano, hai algo m谩is de 1,8 mill贸ns de anos聰, sinala. A data e a zona de 脕frica na que se desenvolve inicialmente este taxon, engade, estaba en discusi贸n pois estim谩base que a s煤a aparici贸n inicial roldar铆a os 1,9-1,8 mill贸ns de anos, pero non estaba definitivamente establecida. As condici贸ns f铆sicas m谩is desenvolvidas dos Homo erectus (en comparaci贸n a outros exemplares iniciais do x茅nero Homo, como os Homo habilis) perm铆telles, segundo detalla o investigador, implementar novas e m谩is sofisticadas soluci贸ns tecnol贸xicas, entre as que destacan a invenci贸n da tecnolox铆a achelense e a capacidade para utilizar o lume.
Esta tecnolox铆a achelense, comenta Eduardo M茅ndez, 聯茅 o nome que atribu铆mos 谩s ferramentas de pedra que empezaron a utilizar os Homo erectus africanos e que acabar铆a expandindose a case todo o mundo. Caracter铆zase pola fabricaci贸n de grandes lascas, a partir das cales se tallaban ferramentas m谩is complexas, como os bifaces (pezas traballadas bifacialmente e con forma de am茅ndoa)聰. A aparici贸n desta tecnolox铆a achelense estaba establecida cara os 1,8-1,7 mill贸ns de anos nalg煤ns xacementos do fondo do val do Rift e en base a estes datos, esta nova tecnolox铆a ir铆ase expandindo progresivamente polo resto do continente africano, para posteriormente dar o salto a Eurasia. 聯Os novos datos obtidos no xacemento de Garba IV mostran que os primeiros Homo erectus utilizan unha tecnolox铆a m谩is elemental (n煤cleos e lascas), que denominamos Olduvayense. Agora ben, 聭inmediatamente聮 cara os 1,95 mill贸ns de anos empezan a fabricar a nova tecnolox铆a achelense. Isto sup贸n un adianto de case 300.000 anos na aparici贸n desta tecnolox铆a a escala mundial e nun 谩mbito xeogr谩fico inesperado聰, subli帽a M茅ndez Quintas.
Os datos fornecidos polo xacemento de Garba IV e recollidos no artigo publicado en Science, sinala o equipo investigador, 聯fan reformularnos algunhas ideas preestablecidas sobre a aparici贸n do x茅nero Homo a escala africana聰. A primeira e fundamental, apunta Eduardo M茅ndez, 茅 que 聯a aparici贸n do tax贸n de Homo erectus non est谩 relacionada cos ecosistemas c谩lidos e abertos da sabana, sen贸n que ten a s煤a orixe nunha contorna t茅peda e nun ecosistema m谩is diversificado, como o que observamos no altiplano et铆ope. Por tanto, ser铆a desde aqu铆 que esta especie irradiar铆a ao resto do continente聰. A x茅nese de Homo erectus nun ecosistema t茅pedo 茅 un dato, recalca, relevante para entender a s煤a exitosa expansi贸n f贸ra de 脕frica. 聯A s煤a r谩pida difusi贸n sobre estas novas 谩reas xeogr谩ficas viuse favorecida pola similitude entre estes novos escenarios ecol贸xicos e os existentes en altiplano africano. Neste senso, podemos concibir esta rexi贸n africana como un 'laboratorio' onde se xestou un novo tax贸n humano adaptado 谩s condici贸ns t茅pedas euroasi谩ticas聰, afirman desde o equipo investigador.
Na actualidade as investigaci贸ns nos xacementos de Melka Kunture est谩n soportadas polas achegas de entidades estatais e internacionais. Entre elas destacan a fundaci贸n PALARQ, Leakey Foundation e a Xunta de Galicia, mediante o seu programa de formaci贸n posdoctoral nas universidades do Sistema Universitario de Galicia (SUG).
O XXXVI Festival de Jazz de Lugo ofrecer谩 do 4 ao 14 de novembro un total de 22 actuaci贸ns que combinar谩n grandes figuras internacionais cunha ampla presenza de m煤sicos galegos en catro escenarios. Conforme ao programa, o Auditorio Fuxan os Ventos acoller谩 a apertura o m茅rcores 4 co tr铆o do saxofonista e clarinetista cubano Paquito D聮Rivera. Neste mesmo escenario actuar谩n Abe R谩bade, o d铆a 8, e Kenny Barron Trio, o 11. No C铆rculo das Artes sucederanse James Carter Organ Trio, o 5 de novembro; Jogo de Damas, o d铆a 6; Takuya Kuroda Quintet, o 7; Patricia Brennan Septet, o d铆a 12; Erik Truffaz & Antonio Lizana, o d铆a 13, e Clarence Bekker Band, o 14 de novembro.
O informe da Direcci贸n Xeral de Sa煤de P煤blica da Conseller铆a de Sanidade sobre a actividade das infecci贸ns respiratorias agudas referido 谩 semana que rematou o 25 de outubro reflicte que a actividade gripal na comunidade mant茅n o seu nivel basal con tendencia crecente, constatando un incremento na dispensaci贸n de antigripais nas farmacias galegas. En concreto, a taxa de dispensaci贸n de antigripais nas farmacias aumentou un 38,9 % na 煤ltima semana, mentres que a de probas de ant铆xenos se reduciu nun 17,9 %, tal e como informan as oficinas de farmacia integradas na rede sentinela impulsada pola Xunta, co obxectivo de anticipar a evoluci贸n dos virus respiratorios na comunidade.
