Notas de prensa

Fronte 谩 obsolescencia programada, un proxecto explora como facer sostible o dereito a reparar

Medidas como esta ins铆rense na loita contra a obsolescencia programada e no impulso do chamado 聯dereito a reparar聰, un concepto ao que se asocian visi贸ns diversas ou mesmo enfrontadas e que 茅 entendido desde como unha oportunidade para democratizar o acceso 谩 tecnolox铆a ata como unha nova fonte de ingresos para as empresas fabricantes. Analizar os imaxinarios que rodean este concepto constit煤e o prop贸sito central do proxecto que o investigador do Post-Growth Innovation Lab Javier Lloveras desenvolve como beneficiario dunha axuda Marie Sklodowska-Curie, do programa Horizonte Europa. Baixo o t铆tulo de R2R4postgrowth (Right to repair for a post-growth society: Controversies, opportunities and challenges), este proxecto por谩 o foco na an谩lise dos diferentes 聯imaxinarios sociot茅cnicos聰 en torno a este dereito a reparar, coa idea de co帽ecer en que medida as 聯visi贸ns cr铆ticas聰 procedentes dos movementos sociais son compatibles, explica, 聯coa transici贸n cara unha sociedade poscrecemento聰, non baseada nun crecemento econ贸mico continuo.聽

Doutor en marketing pola Manchester Metropolitan University, Lloveras incorpor谩base o pasado ano ao grupo de investigaci贸n impulsado en Pontevedra por Mario Pansera ao abeiro dunha axuda Starting Grant, do Consello Europeo de Investigaci贸n (ERC). No marco dun grupo que centra precisamente o seu labor investigador na idea do poscrecemento, Lloveras desenvolver谩 ao longo dos pr贸ximos dous anos este proxecto de investigaci贸n, financiado con preto de 180.000 euros nunha convocatoria comunitaria da que destaca a 聯independencia聰 que outorga 谩 hora de 聯investigar temas complexos, nos que pode haber moitos intereses en xogo聰.聽

Un dereito con visi贸ns confrontadas

聯Non se pode falar do dereito a reparar sen falar primeiro da obsolescencia programada, de produtos que est谩n dese帽ados de tal forma que te帽an unha vida m谩is curta, xa sexan porque pasan de moda, porque fallan ou porque son dif铆ciles de reparar聰, salienta Lloveras. Nese senso, o punto de partida desta investigaci贸n 茅 unha pr谩ctica que foi xeneraliz谩ndose ao longo da segunda metade do s茅culo XX e que abrangue desde limitaci贸ns 谩 hora de reparar determinados produtos ata unha 聯obsolescencia psicol贸xica聰, ligada 谩 aparici贸n de novos modelos que 聯fan o anterior obsoleto na mente do consumidor聰. Fronte a esta problem谩tica, o 聯control do mercado dos recambios聰 ou o uso de determinados 聯softwares propietarios de activaci贸n ou calibraci贸n聰 que impiden reparar de forma independente m煤ltiples produtos, a comezos deste s茅culo comezaron a xurdir nos Estados Unidos colectivos que defend铆an 聯que a xente ten dereito a reparar as s煤as cousas聰, lembra Lloveras.

Posteriormente, 聯o que comeza como un movemento cidad谩n, comeza a traducirse nalgunhas pol铆ticas聰, como a normativa aprobada en 2020 pola Uni贸n Europea, enmarcada 聯na estratexia da econom铆a circular coa que a UE busca implantar unha nova cultura de produci贸n e consumo baseada na innovaci贸n e no crecemento verde聰. Non obstante, Lloveras pon o foco en que tras estas pol铆ticas institucionais at贸pase un 聯imaxinario bastante tecnocr谩tico聰, que avoga por 聯ser m谩is eficientes no uso da enerx铆a e dos recursos聰, pero que deixa f贸ra de an谩lise cuesti贸ns 聯como quen pode reparar e quen se beneficia do dereito a reparar聰. Fronte a isto, as visi贸ns dos 聯activistas das tecnolox铆as聰 implican ir m谩is al贸 da cr铆tica 谩 obsolescencia programada e formulan 聯cambios radicais, porque ven a reparaci贸n como un xeito de politizar a nosa relaci贸n coa tecnolox铆a聰. De a铆 que o punto de partida de R2R4posgrowth sexa o de que 聯detr谩s do dereito a reparar hai unha confrontaci贸n de imaxinarios聰.聽

Cuesti贸ns que quedan f贸ra das visi贸ns cr铆ticas

Con esa confrontaci贸n como punto de partida, a investigaci贸n de Lloveras comprende unha an谩lise cualitativa, con varios niveis, destes 聯imaxinarios sociot茅cnicos聰, un conxunto de 聯ideas, discursos e narrativas sobre a relaci贸n que temos que ter coa tecnolox铆a, que non son expl铆citas, pero que son o que impulsa as nosas demandas e lles d谩 sentido聰. O estudo comezar铆a nese senso pola an谩lise das pol铆ticas, para logo deterse nos movementos sociais e realizar, finalmente, 聯unha an谩lise desas visi贸ns confrontadas desde a perspectiva das teor铆as do decrecemento e poscrecemento聰.聽

Neste punto, pon de relevo que as propias visi贸ns cr铆ticas ao enfoque m谩is tecnocr谩tico 聯tampouco son unitarias聰. En termos xerais, lembra, 聯falan de quitarlle poder 谩s grandes corporaci贸ns para darllo 谩 xente聰 e de permitir o traballo de reparadores independentes, mais non sempre te帽en en conta cuesti贸ns de x茅nero ou como 聯as estruturas sociais que xeran enormes desigualdades聰 poden reproducirse tam茅n no sector das reparaci贸ns. Do mesmo xeito, tam茅n pode quedar f贸ra destas visi贸ns o perigo do que este dereito a reparar se entenda exclusivamente como un 聯dereito do consumidor聰 que xere un 聯efecto rebote聰, polo que os cartos aforrados coa reparaci贸n se destinen a novas adquisici贸ns. Deste xeito, sinala Lloveras, estar铆a contribu铆ndo a manter 聯un sistema insostible聰 e non resolver铆a 聯o problema de fondo, que 茅 que non podemos manter un crecemento econ贸mico ilimitado nun mundo no que os recursos e as posibilidades ambientais do planeta son cada vez m谩is limitadas聰.

O seu prop贸sito nese senso 茅 tratar de discernir 聯de entre todas estas ideas聰, cales permitir铆an 聯dar ese paso m谩is聰 e formular o dereito a reparar 聯como un elemento na transici贸n a unha sociedade que non depende do crecemento econ贸mico聰, concl煤e este investigador, que incide na necesidade de 聯pensar para que usamos a tecnolox铆a e que cousas merecen repararse e cales non聰.聽