Notas de prensa

A UVigo participa nun proxecto que emprega a IA para protexer os ecosistemas do Mar Menor e as rías galegas

BlueAI explora o uso da intelixencia artificial (IA) para a monitorización, análise e mellora do estado ambiental dos ecosistemas mariños costeiros, centrándose en dous casos de estudo: o Mar Menor e as rías galegas. Estas rexións enfróntanse a crecentes presións antropoxénicas e a fenómenos naturais que ameazan a súa sostibilidade a longo prazo.

A participación viguesa en BlueAI está liderada polas investigadoras Bea Mouriño, do grupo de Oceanografía Biolóxica do Centro de Investigación Mariña (CIM), e Marta Sestelo, do grupo SiDOR e do Centro de Investigación e Tecnoloxía Matemática de Galicia (CITMAga). No equipo investigador participan tamén Emilio Fernández, Eva Teira, Emilio Marañón, Daniel Fernández (GOB do CIM), Carlos Souto Torres (Física Aplicada), Nora Villanueva (SiDOR e CITMAga) e Esperanza Broullón (Southamptom Oceanographic Center, Reino Unido).

O consorcio conta cun financiamento total de 1,6 millóns de euros do Ministerio de Ciencia na convocatoria de IA, dos cales 375.000 euros están destinados á UVigo. Nesta convocatoria estatal concedéronse 69 proxectos que abranguen dende a investigación básica ata aplicacións tecnolóxicas avanzadas, cunha duración prevista de tres a catro anos e con equipos altamente especializados. A iniciativa, que está en liña coa Estrategia Nacional de Inteligencia Artificial, busca fortalecer a masa crítica de talento investigador en España e promover solucións a retos científicos, sociais e económicos mediante tecnoloxías de IA de vangarda.

Anticipar riscos ambientais e a apoiar a toma de decisións

No marco desta investigación, o subproxecto BlueAI-UVigo céntrase nas rías galegas, unha área estratéxica para a economía azul europea, caracterizada por unha elevada produtividade biolóxica e pola súa relevancia para os sectores pesqueiro e acuícola. A pesar da súa importancia, existe un coñecemento limitado sobre os factores que impulsan a variabilidade da produción primaria e a aparición de fenómenos como as floracións de algas nocivas, que afectan á calidade da auga e ao funcionamento dos ecosistemas.

Para abordar este reto, o subproxecto propón unha estratexia multidisciplinar que integra a análise de datos históricos e observacionais co uso de modelos numéricos avanzados, tanto físicos como bioxeoquímicos. Así mesmo, contempla o desenvolvemento de modelos preditivos baseados en intelixencia artificial orientados a anticipar riscos ambientais e a apoiar a toma de decisións na xestión de ecosistemas costeiros.

Segundo explica a investigadora do CIM Bea Mouriño, “este subproxecto contribuirá de maneira significativa aos obxectivos globais do BlueAI, proporcionando ferramentas avanzadas de observación e predición que reforcen a resiliencia e a sostibilidade dos ecosistemas mariños das rías galegas, servindo como modelo transferible a outras áreas costeiras vulnerables do Mediterráneo e do Atlántico”.

Impacto científico e técnico na economía azul

Dende o punto de vista científico, o subproxecto aborda áreas de coñecemento sobre os procesos físicos e bioxeoquímicos que sustentan a elevada produtividade das rías galegas, analizando en profundidade o papel dos forzamentos hidrodinámicos. Estes avances permitirán alimentar o desenvolvemento de modelos baseados en datos e contribuirán ao deseño de xemelgos dixitais destes ecosistemas.

Desde unha perspectiva técnica, BlueAI-UVigo achegará á caixa de ferramentas do proxecto conxuntos de datos de alta resolución e escenarios preditivos relacionados coas proliferacións de algas nocivas, favorecendo a creación de sistemas de alerta temperá reforzados mediante intelixencia artificial. Estas ferramentas permitirán anticipar e mitigar os impactos ecolóxicos e económicos destes eventos, tanto en Galicia como noutras rexións con características costeiras semellantes.

“A nivel internacional, os coñecementos xerados serán transferibles a outros sistemas costeiros e contribuirán ao debate científico global sobre a evolución dos ecosistemas de afloramento costeiro. O proxecto tamén reforza a integración con iniciativas europeas como o Xemelgo Dixital do Océano (DTO), as redes europeas de observación oceánica e as plataformas de IA baixo demanda”, detalla a investigadora do CITMAga Marta Sestelo.

Colaboración nacional para retos complexos

A cooperación entre diferentes institucións nacionais, recalca Beatriz Mouriño, “permite unir coñecementos expertos en intelixencia artificial, oceanografía, ecoloxía mariña e tecnoloxías avanzadas, fortalecendo a innovación e a investigación no ámbito da economía azul”. Para a investigadora este “enfoque interdisciplinar e a colaboración entre universidades e centros de investigación españois son clave para desenvolver solucións innovadoras que protexan os nosos ecosistemas costeiros e apoien a economía azul de maneira sostible”.

Ademais, no marco do proxecto, ofértase unha oportunidade de emprego, un contrato predoutoral financiado polo Ministerio de Ciencia, Innovación y Universidades a través da convocatoria Proyectos en el �mbito de la Inteligencia Artificial 2025 cunha duración de 3,5 anos.

O contrato está destinado a desenvolver unha tese de doutoramento centrada en comprender a influencia da hidrodinámica na formación de proliferacións de fitoplancto tóxico nas Rías Baixas galegas.