martes, 3 de marzo de 2026
O equipo do experimento, grazas a un estudo liderado por persoal investigador do CITENI, no Campus Industrial de Ferrol, desenvolveu un algoritmo inclusivo baseado en redes neuronais profundas (DeepSets) que analiza todas as part铆culas de cada colisi贸n, o que permite reconstru铆r de maneira m谩is completa a orixe de cada mes贸n B.
Os quarks: a materia prima do universo
Pero, que 茅 exactamente un mes贸n B e por que 茅 importante? Para explicalo temos que achegarnos 谩s part铆culas m谩is b谩sicas e elementais que constit煤en a materia: os quarks. Hai seis tipos (up, down, charm, strange, top e bottom) e comb铆nanse entre si para formar outras part铆culas compostas chamadas hadr贸ns. Os mes贸ns B son un tipo de hadr贸n formado por un quark bottom e outro quark m谩is lixeiro. Alg煤ns mes贸ns B, como B⁰ e Bₛ⁰, que son neutros, poden transformarse na s煤a antipart铆cula e logo volver ao seu estado inicial, nun proceso chamado oscilaci贸n. Determinar o 聯sabor聰 dun mes贸n, 茅 dicir, o tipo de quark que conti帽a no seu estado inicial, 茅 esencial para medir estas oscilaci贸ns e estudar a violaci贸n da simetr铆a de carga-paridade (CP), un fen贸meno que explica a predominancia da materia sobre a antimateria no universo.
Reconstru铆ndo o invisible
Co帽ecer o sabor orixinal dun mes贸n B 茅 complexo, xa que se vai formar nun contorno ca贸tico cheo de part铆culas xeradas na colisi贸n de prot贸ns. Ata agora, no experimento LHCb utiliz谩banse d煤as t茅cnicas principais: a identificaci贸n polo lado oposto (Opposite Side, OS), na que se analiza o outro quark xerado na mesma colisi贸n para deducir o sabor do mes贸n B; e a identificaci贸n polo mesmo lado (Same Side, SS), na que se estudan as part铆culas que acompa帽an o mes贸n, que deixan pistas sobre o seu sabor inicial. Ambos os m茅todos aproveitan s贸 parte da informaci贸n dispo帽ible, o que limita a cantidade e a calidade dos datos 煤tiles.
Intelixencia artificial ao rescate
Agora, grazas a esta investigaci贸n que considera toda a informaci贸n do evento de maneira global, mell贸ranse tanto a fracci贸n dos mes贸ns correctamente etiquetados (flavor tagging) como a fiabilidade de cada etiqueta. Adestrado e calibrado con desintegraci贸ns co帽ecidas de mes贸ns B neutros como B⁰ e Bₛ⁰, o algoritmo logrou un 35 % m谩is de poder de etiquetaxe para B⁰ e un 20 % m谩is para Bₛ⁰, en comparaci贸n coas t茅cnicas tradicionais descritas anteriormente. Esta mellora equivale a dispo帽er de moitos m谩is datos efectivos por colisi贸n, o que incrementa a precisi贸n das an谩lises e a capacidade do experimento LHCb para explorar posibles desviaci贸ns do modelo est谩ndar.
Publicaci贸ns e colaboraci贸n internacional
A investigaci贸n coordinada polo grupo FiTNAE da UDC dirixiuna a investigadora Ram贸n y Cajal e InTalent Veronika Chobanova, quen traballou xunto co investigador predoutoral John Wendel, a investigadora Juan de la Cierva Claire Prouv茅 e o investigador Oportunius Diego Mart铆nez. Tam茅n colaborou no seu desenvolvemento o investigador da Universidade de Santiago de Compostela Ram贸n Ruiz. Forman parte do equipo internacional de m谩is dun milleiro de persoas investigadoras que asinan o artigo cient铆fico resultante, titulado 聯Inclusive B-meson flavour-tagging algorithm at LHCb聰, que se publicou no Journal of High Energy Physics (Springer Nature). O grupo tam茅n participou na versi贸n divulgativa do traballo publicada no CERN Courier, en colaboraci贸n co Instituto Lemarr e a Universidade T茅cnica de Dortmund.
Intelixencia artificial para profundar nos segredos do universo
Este desenvolvemento demostra como a combinaci贸n de intelixencia artificial e f铆sica de altas enerx铆as pode potenciar o estudo de fen贸menos fundamentais. Ao aumentar a cantidade e a calidade dos datos 煤tiles, o algoritmo permite reducir os erros estat铆sticos e mellorar a precisi贸n das medici贸ns.
Ademais, co experimento LHCb xa na s煤a fase de Run 3, que xerar谩 volumes de datos sen precedentes e contar谩 con detectores actualizados, este algoritmo inclusivo perf铆lase como unha ferramenta clave para explorar os segredos da materia e do universo con maior precisi贸n e sensibilidade.
A Filmoteca de Galicia programa en marzo unha carteleira marcada polo inicio dun ciclo dedicado ao cineasta alem谩n Rainer Werner Fassbinder, que se prolongar谩 ata maio, e pola celebraci贸n dunha nova edici贸n de Olladas de muller en colaboraci贸n co Consello da Cultura Galega. Ao tempo, a Sala Jos茅 Sellier acolle o peche do especial B茅la Tarr / L谩szl贸 Krasznahorkai, tres miniciclos de d煤as sesi贸ns con presentaci贸ns e coloquios e novas propostas de F贸ra de serie, Off Galicia, Filmoteca J煤nior e Materiais para unha historia do cine en Galicia. A partir do 17 de marzo, a cinemateca da Xunta inicia Rainer Werner Fassbinder (I) cun primeiro bloque de proxecci贸ns con versi贸ns restauradas que abre o ciclo sobre o realizador xermano, un dos principais representantes do Novo Cinema Alem谩n dos anos sesenta e setenta.
O presidente da Xunta, Alfonso Rueda, destacou que Galicia pechou o 2025 nunha situaci贸n de 'equilibrio', mantendo un 'alto nivel de execuci贸n orzamentaria e sen d茅ficit', o que permitiu reforzar as pol铆ticas de gasto en servizos p煤blicos. As铆 o reflicte o informe presentado ao Consello da Xunta pola Conseller铆a de Facenda relativo ao avance de peche do exercicio do pasado ano. O documento destaca a execuci贸n dos gastos correntes, vinculados principalmente aos servizos p煤blicos, que chegou ao 106% dos cr茅ditos iniciais, aumentando en 555 mill贸ns de euros. Reflicte, tam茅n, a boa execuci贸n do orzamento, que se sit煤a no 97,4%, e dos fondos propios, que chega ao 101% dos cr茅ditos iniciais.
