martes, 28 de abril de 2026
Betanzos explica, entre outras moitas noticias, que Atahualpa naceu en Cusco, que Pizarro era chamado o capito e que Atahualpa foi vencido moi facilmente porque se enfrontou aos españois estando moi embriagado”, dixo na conferencia que pronunciou, na Casa de Galicia, baixo o tÃtulo “Francisco Pizarro segundo o cronista galego Juan de Betanzos”.
O coordinador de actividades da Casa, Ramón Jiménez, foi o encargado de realizar a presentación da relatora, en nome do delegado da Xunta e director da Casa José Ramón Ónega López. MartÃn Rubio é ademais de doutora en Historia de América pola Universidade Complutense, profesora honoraria das Universidades Nacional San Antonio Abad e Andina de Cusco, asà como da Universidade Nacional Maior de San Marcos, de Lima, de cuxa Facultade de Ciencias Sociais é Profesora Principal Visitante. É diplomada tamén en Estudos Amerindios, pola Casa de América; Académica Correspondente da Real Academia Hispano-Americana de Cádiz; e colaboradora do Consello Superior de Investigacións CientÃficas.
A profesora MartÃn Rubio falou na Casa sobre Juan de Betanzos, coincidindo coa publicación do seu último libro, Francisco Pizarro, el hombre desconocido, publicado por Edicións Nobel, baseado en gran medida nos datos revelados polo cronista galego nas súas obras escritas a mediados do século XVI. Explicou que Juan Diez de Betanzos y Araoz descendÃa por liña paterna da poderosa familia dos Andrade, orixinaria do pobo coruñés do que tomou o seu nome, onde na Idade Media un membro deste tronco adoptou o apelido composto. Debeu de recibir unha educación esmerada porque enseguida aprendeu con perfección o quechua; por iso é polo que foi intérprete dos gobernantes enviados a Perú pola Coroa española, que ao pouco de chegar traducise unha doutrina e vocabularios cristiáns a ese idioma e que interviñese na Relación dos Quipucamayos.
A relatora sinalou que Juan de Betanzos chegou a Perú “posiblemente entre 1534 ó 1535 e en 1536 loitou con armas e cabalos, á súa costa, na liberación da Cidade dos Reyes, Lima, o que lle valeu iniciar unha gran amizade con Francisco Pizarro”. Contan os cronistas que Pizarro derramou bágoas cando se viu obrigado a ordenar a execución de Atahualpa porque, segundo as noticias, Ãan ser atacados por un exército de cincuenta mil guerreiros aborÃxenes.
Tamén falou a conferenciante das princesas Incas, que rodeadas de enorme luxo, desempeñaban o papel de establecer lazos con outras etnias. “Seguindo ese costume, Atahualpa entregou á súa irmá Quispe Sisa, de dezasete anos, a Pizarro, de cincuenta e tres e, aÃnda que o conquistador sempre fora un solteirón, tomouna por esposa e con ela tivo dous fillos”.
Unha princesa de excepcional categorÃa foi Cuxirimay Ocllo por descender do noveno inca Pachacuti, o transformador e modernizador do mundo andino, e pola súa gran beleza. Estas circunstancias fixeron que se convertese na esposa de Atahualpa cuns doce anos, de Pizarro con dezasete e de Juan de Betanzos con vintedous. Ela foi a musa do cronista e quen lle introduciu entre os nobres e sabios do imperio.
O FaCeLa Fest reúne este ano a 18 bandas, encabezadas polos ingleses Temples, os galegos Triángulo de Amor Bizarro, os asturianos Australian Blonde e as madrileñas Shego. Completan o cartel o novo proxecto lucense The Foolans, Bernal, Axolotes Mexicanos, Los Palms, PacÃfica, Ripship, Error 97, Sigilu, Filophóbicas, Toldos Verdes, Las Yhadys, Aeronave Adolescente, Fotocopia e Sapo Bufo. O escenario principal trasládase nesta edición á Sala Tebras pero haberá tamén concertos noutros espazos da cidade, como o Bar Facela, no barrio da TinerÃa.
Galicia aposta por ampliar as melloras no ensino tamén ás etapas de ESO, Bacharelato e Formación Profesional con novas propostas en materia de ratios, atención á diversidade e horario docente, dentro da vÃa de diálogo aberta entre Xunta e sindicatos. As propostas, que se elevarán aos órganos pertinentes coa previsión de comezar a aplicalas desde o novo curso que arranca en setembro, abordan melloras nas ratios de estudantes por aula na ESO e no Bacharelato, na atención que se presta ao alumnado que máis o precisa e na configuración do horario do profesorado e das súas funcións.
