Vento de marzo. Caderno de memoria (Laiovento, 2026) é moito máis ca un exercicio de lembranza. Nas súas páxinas, Teresa Barro reconstrúe unha vida que atravesa case un século de transformacións, pero tamén explora o modo en que as experiencias alteran as ideas, cuestionan as certezas e nos obrigan a revisar o que dabamos por sabido.
O subtítulo, Caderno de memoria, apunta así a unha dimensión que vai máis alá da autobiografía e incide na memoria como instrumento de coñecemento, como revisión do vivido e como interrogación sobre o mundo.
A autora anúnciao desde o comezo ao sinalar que quere contar o que foi vendo, sentindo e descubrindo ao longo dunha existencia na que "nada foi como eu pensaba que sería". Nesta confesión hai unha clave de lectura. A vida non se presenta como a realización dun proxecto previamente trazado, senón como unha sucesión de descubrimentos, rectificacións e novos comezos. A experiencia non confirma necesariamente as ideas que traemos connosco; ás veces, pola contra, obríganos a abandonalas.
Nacida na Coruña en 1936, Teresa Barro, cun estilo directo e envolvente, ofrece unha evocación dunha Galicia marcada pola posguerra, pola estreiteza dos horizontes e polas convencións sociais. Particular interese ten o contraste entre a cidade coruñesa dos anos corenta e cincuenta e o descubrimento, na adolescencia, do mundo rural galego. A aldea non aparece como unha realidade inferior ou atrasada, senón como unha sociedade diferente, cunha lingua e unhas formas de vida que lle revelan unha riqueza ata entón pouco recoñecida. O encontro co galego falado na súa contorna viva constitúe tamén unha experiencia de descubrimento cultural.
Unha das primeiras leccións que se desprenden do libro é que a realidade non sempre coincide coa xerarquía de valores que nos ensinaron. Para comprendermos o que somos, ás veces cómpre saír do noso medio e descubrir que existen outras maneiras de vivir, falar e interpretar o mundo.
Londres: o afastamento como forma de coñecemento
A marcha a Inglaterra en 1964, xunto a Fernando Pérez-Barreiro Nolla, abre un capítulo decisivo. O que inicialmente podía parecer un traslado a un escenario máis amplo convértese nunha experiencia de aprendizaxe profunda. A lingua, os costumes, as relacións sociais e as institucións británicas esixen unha adaptación que non se resolve de maneira inmediata. Londres é, antes ca nada, unha escola de desorientación e descubrimento.
Desde esa distancia, Galicia non desaparece do horizonte da autora. Ao contrario, o afastamento contribúe a reformular a súa relación coa lingua e coa cultura propias. O galeguismo que desenvolve en Londres adquire así unha autonomía particular, menos condicionada polas rutinas e os debates do espazo político e cultural galego. A fundación do Grupo de Traballo Galego de Londres é unha expresión desa vontade de manter viva unha pertenza que non necesita coincidir coa residencia nin someterse a unha única interpretación.
A súa traxectoria profesional e intelectual confirma esa disposición á aprendizaxe. Tradutora, lectora e observadora das sociedades polas que transita, Barro amosa que o coñecemento non é un patrimonio adquirido dunha vez para sempre. A tradución, ademais, ten aquí un significado que excede o oficio pois é a práctica concreta de atravesar linguas e universos culturais, de recoñecer diferenzas e de procurar equivalencias sen borrar as particularidades. A súa responsabilidade na primeira tradución ao galego de Alicia no país das marabillas constitúe, neste sentido, unha achega relevante á cultura galega.
Unha vida intelectual sen compartimentos estancos
Nas memorias, a literatura convive coa música, a ópera e o canto; a educación, coa reflexión sobre a lingua; a política, coa análise das relacións humanas. Os espazos e os ambientes reciben unha atención considerable, como se a autora soubese que as ideas non nacen no baleiro, senón en contornas concretas, entre persoas, costumes, institucións e experiencias cotiás.
Tamén destaca o carácter autodidacta dunha formación que non se deixa encerrar nos límites dunha especialización. A curiosidade funciona como unha disciplina vital na que aprender non é só prepararse para exercer unha profesión, senón manter aberta a capacidade de sorprenderse. Non resulta estraño, por iso, que a astroloxía apareza como un novo campo de interese nunha etapa avanzada da vida. Máis alá da valoración que a cada quen mereza esa disciplina, o episodio expresa unha disposición significativa z recoñecer que a idade non ten por que clausurar a exploración nin converter o coñecido nun territorio exclusivo.
A política británica ocupa igualmente un lugar importante neste itinerario. O interese polos gobernos laboristas, o thatcherismo, o Novo Laborismo ou o Brexit non responde unicamente á vontade de seguir a actualidade dun país de residencia. Permite observar a continuidade e as rupturas dunha sociedade, os conflitos entre intereses e proxectos e a relación entre as decisións políticas e as transformacións colectivas. A distancia achega perspectiva, aínda que non garanta por si mesma unha interpretación infalible.
A lingua, o feminismo e o dereito a disentir
Hai cuestións que percorren estas memorias como preocupacións persistentes: a lingua, a educación, emigración, o feminismo, a esquerda ou as formas de exercicio do poder. Non son asuntos pechados, resoltos dunha vez por todas, senón territorios de reflexión nos que a autora confronta as súas propias conviccións coas experiencias acumuladas e abordadas cun forte senso crítico.
Particularmente controvertida é a súa interpretación do feminismo contemporáneo. Barro reivindica a defensa das mulleres e a necesidade de superar a histórica subordinación do feminino, pero cuestiona determinadas formulacións actuais, desde a discriminación positiva ata a identificación da igualdade coa uniformidade. Son posicións que poden suscitar desacordo e que convén ler no contexto do seu pensamento, sen confundilas cunha definición universal do feminismo nin eximilas da discusión crítica.
Precisamente aí reside unha das posibilidades máis interesantes do libro. Ler unhas memorias non significa subscribir todas as conclusións da persoa que as escribe. Significa tamén aceptar o desafío de escoitar argumentos distintos, identificar os seus fundamentos e examinar os propios. O dereito a disentir debe acompañarse, por suposto, do deber de argumentar; pero unha cultura intelectual que penaliza toda discrepancia acaba convertendo as ideas en consigna e a reflexión en obediencia.
A crítica dos automatismos herdados é, de feito, unha das liñas máis fecundas do relato. A autora insiste en que dúas persoas poden vivir unha mesma experiencia e interpretala de maneira diferente. Non hai, pois, unha única mirada que esgote o significado do real. A pluralidade de perspectivas non elimina a necesidade de xulgar, contrastar ou distinguir entre argumentos sólidos e débiles; obríganos, máis ben, a facelo con maior rigor.
O que importa dunha vida
Vento de marzo deixa, finalmente, unha interpretación da vida na que a liberdade non consiste en vivir sen condicionamentos, senón en adquirir a capacidade de recoñecelos, examinalos e, cando cumpra, afastarse deles. O libro percorre sociedades, linguas e ambientes distintos, mais o seu fío máis constante é a vontade de non dar por definitiva ningunha resposta.
Hai tamén unha lección sobre o paso do tempo. A memoria non se limita a reconstruír o que aconteceu e selecciona, relaciona e interpreta. A súa riqueza non depende só da cantidade de experiencias acumuladas, senón da disposición a volver sobre elas sen quedar prisioneiros da nostalxia nin das explicacións fáciles. O pasado importa porque axuda a comprender o presente, pero tamén porque pode ensinarnos a mirar doutro xeito o futuro.
Teresa Barro non pretende, segundo ela mesma indica, ter a última palabra. Esa renuncia á infalibilidade non significa ausencia de conviccións, senón recoñecemento dos límites de toda interpretación. A súa memoria reivindica o valor de seguir aprendendo, de explorar camiños novos e de conservar unha autonomía de pensamento que non se confunda co illamento nin coa simple contradición.
Quizais esa sexa a invitación fundamental do libro, é dicir, non vivir exclusivamente dentro das ideas recibidas, dos espazos coñecidos ou das identidades que outros nos asignan. Saír fóra -xeográfica, intelectual ou moralmente- pode axudarnos a regresar cunha comprensión máis rica do que somos.
Unha vida, en suma, non se mide só polos lugares que percorre, polos traballos que realiza ou polas causas que defende. Tamén se mide polas preguntas que é capaz de manter abertas. E, nese sentido, Vento de marzo é o testemuño dunha existencia que fixo da aprendizaxe unha constante e da liberdade de pensar unha forma de vivir. E demostra que tomar distancia pode ser unha maneira de comprender mellor e tamén de descubrir canto nos queda sempre por aprender.
