Pequenas Cousas. E por estas pequenas cousas: José-Martinho Montero Santalha é ben merecente.

Cousas! Diría hoxe Castelao a propósito do noso benquerido Martinho.
Das infindas grandes cousas de Martiño, que eu coñezo e todos celebramos, quero empezar por abaixo.
Na esencia máis nidia, clara e transparente, de JOSÉ MARTINHO MONTERO SANTALHA, sempre está a sinxeleza e a humildade.
El naceu moi pertiño de Santo André de Teixido. El coñece ben o humus dos amilladoiros (humilladoiros). Baixar á terra con humildade. Deixar alí a pedra ao pé do Cristo dos Carrís: "Testemuña humilde de que tamén eu vou no éxodo dos necesitados e peregrinos".
Martiño é un bo teólogo. Documentado, critico, profundamente vital e coherente. Na teoloxía paulina, a kénose é o paso previo e necesario para a doxa (a gloria).
Ao Home-Xesús de Nazaré-O Cristo, Deus exaltou-no sobre todas as cousas debido á obediencia e ese baleiro total (Fil 2:9). E se non descubrimos a este Martinho sinxelo e humilde, estaremos perdendo a esencia da súa kénose, do seu abaixamento. E estaremos desvirtuando a súa loita e utopía. O seu xeito de ser é o compromiso no hic et nunc encarnado na súa temporalidade e localización. Pero tempo é superior a espazo.
EU VOU SALIENTAR SÓ CATRO PEQUENAS COUSAS: SINXELAS E HUMILDES COUSAS, COMA É EL.

COUSAS! Xosé-María Díaz Castro describiunas así en Nimbos: "Eu cantarei as cousas que na soleira de min mesmo agardan. Aí están coma brasas contra a noite. Galiza en min, meu Deus! Con este alento eu lles darei ás cousas o drama cheo que lles nega a vida. Dareilles rostros para que se conozan. Palabras lles darei para que se entendan...".

COUSA 1ª.- Cito literalmente: "Tese de doutoramento em Filologia, celebrado na Faculdade de Filologia da Universidade da Corunha na manhã do dia 5 de fevereiro de 2001: José-Martinho Montero Santalha, As rimas da poesia trovadoresca galego-portuguesa: catálogo e análise, A Corunha: Universidade da Corunha, Faculdade de Filologia, 2000, 3 volumes, 1796 pp.
(University of California, Berkeley.- https://philobiblon.cog.berkeley.edu › ...
Montero Santalha (2000), "As rimas da poesía trovadoresca galego-portuguesa. Catálogo e análise", Q1280234.).

Cando a defensa da tese de doutoramento do "noso" Martinho, "alguén", un pouco "estiradiño" el, e tal vez para facer-se notar, argumentou en contra da Tese, así:
"É imposível que un só home fixese tal traballo de investigación sen unha equipa seria detrás e á que el non fai ningunha referencia. E iso iría contra das normas da ciencia. Por tanto el non pode darlle o seu plácet sen que previamente se aclare debidamente este particular. Non só iso. Se así for verdade, quer denunciar a sospeita de apropiación indebida e mesmo o plaxio que se estaría a cometer".
O director da tese puxo-se lívido. Sabía que iso era unha sospeita a xeito de enredo, raiano no infúndeo. Se tiña probas que as presentase e as argumenta-se. Isto vai tamén contra todos nós. En de non, tampouco sería ético o noso proceder de científicos.
Naturalmente que Martiho, con temperanza, coa corrección, serenidade e calma que o caracterizan, desde a kénose, foi desfacendo cada unha das "malas artes".
Pero foi aínda moito máis galante. Deulle as grazas. Porque iso ía-lle permitir, de paso, deixar liquidadas xa desde ese intre o que sempre sería posível se iso viñese aparecer despois, coma unha mala arte.
O Martiño é grande porque sabe descubrir e dialogar sen acritude e formular en positivo as realidades. Isto que eu relato agora foi rigorosamente certo.

COUSA 2ª.- A FE CRISTIÁ E A CUESTIÓN DA LINGUA GALEGA.
Pastoral de Mons. Miguel Anxo Araújo Iglesias, Bispo de Mondoñedo-Ferrol.
Quen hai detrás desta Carta Pastoral tan celebrada polos medios, tan pouco lida e pouco dispoñível aínda hoxe para o gran público?
Sempre foi perseguido polo franquismo e pola anti-galeguidade dun clericalismo laico-sacerdotal sumamente rancio e que tanto dano civil e eclesial fixeron na Galiza desde os Reis Católicos até hoxe.
O Papa Francisco na Evangelii Gaudium denunciou xusta e detidamente este mal na igrexa e nas sociedades.
Sabemos que os bispos, e toda persoa prudente e con autoridade, acolle iniciativas e recibe de bo grao as suxestións pertencentes á súa responsabilidade persoal para o ben comunitario. Ten asesores e consulta xente ben documentada antes de dar pasos en falso. A Mons. Araújo o problema e preocupación pola cultura e lingua galegas víñanlle de lonxe por todo o galeguismo histórico do que el formou parte activa desde moi novo. Tamén pola súa docencia da teoloxía.
Quen estivo detrás deste documento fundamental? De quen foron as primeiras suxestións e quen salientou a conveniencia de abordar o asunto tendo en conta que ía traer consecuencias políticas que el xa sufrira cando a súa consagración episcopal en Ourense? Quen foi o redactor dos primeiros textos?
Conviña aclarar isto antes de que as verdadeiras testemuñas desaparezan. Isto non lle resta nin mingua valor á decisión de D. Miguel. El asinaría e sería o verdadeiro autor e responsável. E sería el quen cargaría coas consecuencias, como así sucedeu. Foron tantas cousas polas que el tivo de sufrir, tanto, que entre todas e todos nós os galegos nunca llas daremos agradecido e pagado suficientemente.
Sempre se dixo que a suxestión da idea e mesmo a autoría do texto, en grande parte, foi de Martiño. Nestas cousas o segredo é necesario. Martiño nunca dixo nada. E hai que agradecerlle o silencio e a fidelidade que sempre soubo gardar.
Finado xa D. Miguel, e por rigor histórico, non serán chegados xa os tempos? Sería ben e posível facer hoxe algo máis de luz sobre este dato importante? Non iría para nada en menoscabo, perda ou dano á reputación, prestixio ou o bo nome ou persoa de D. Miguel nin da Institución. Todo o contrario. Que un bispo escoite, dialogue, valore ao seu pobo e contribúa a salvar a súa cultura multimilenaria e arrisque en prol do ben común, etc., é unha honra para todos.

COUSA 3ª. "O REBAUTIZADO". O Instituto Teolóxico Compostelán é unha filial da Universidade Pontificia de Salamanca en Santiago.
Martinho Montero, non ben chegado de Roma, foi un deses profesores chamado, urxido e admirado pola súa valía.
Pero "sobrou" ben axiña. Foi atacado por parte da mediocridade. Pasou tamén con Queiruga. E Martinho, silencioso, coma os Magos "retornou ao seu "humus", por outro camiño". (Mt 2, 11). A verde faravos libres. (Xn 8, 32).
Por que deixou Martiño a docencia nese Centro teolóxico? Aos profesores que teñen "carisma" e polos que un sente boa admiración, sempre vai haber algún alumno lúcido e avantaxado que o rebautice axeitadamente.
Indo á romanización histórica, a xeito de síntese, con visión profética e con acerto poético, alguén soubo ver en Martiño con clarividencia a figura de Viriato: "Pequeno pastor lusitano que actuou a mellor resistencia".
Andando o tempo recobrou máis forza o dito de: "Roma non paga traidores". Pero Roma tamén foi sempre moi sabia para xerar e promover instigadores.
A Historia vén detrás aclarando as cousas. E a intrahistoria converte-se así en Historia.

COUSA 4ª.- SAN PAULO DE CATABOIS EN FERROL. A PARROQUIA MÁIS HUMILDE, CON XENTE MOI BOA.

"Velaquí un pequeno grande home, humilde onde os haxa no medio de vós: "Seguídeo!", dixo Xoán o Bautista. (Xoán 1, 26): "No medio de vós está alguén a quen vós non coñecedes", que adoita empregar-se nun contexto espiritual ou de reflexión.
E non souberon ve-lo. Non souberon descubri-lo. Non por maldade. Vivían noutra onda. Estaban moi doídos por cousas de antes del. Sen culpas de ninguén. "A vida!" Pero sufriran moito. Pasado o tempo tocou-me sucede-lo no cargo. Cando eu lles falaba das excelencias de Martiño, das ocasións perdidas e do equivocados que estiveron no trato con el, laiaban-se de estaren cegos. Os pobres están tan feridos e necesitan tanto amor que, por veces, non saben descubriren nin a calidade nin a calidez. Pasa coma coas mamás. Cando máis amorosas están co filliño que sofre, os nenos volven-se a patadas contra elas.
Os humildes nunca van de "relumbrón". E a xente, todos nós, reparamos neles cando xa pasaron. Cando eu era neno escoitei-lles aos maiores repetir-nos, aos rapaciños. "Cuando el 'siso' me es venido, el tiempo ya me es ido". Así, con esa literalidade un pouco retorcida, mo repetiron desde a primeira adolescencia.
Cantas veces lles escoitei logo: "Deus dá-lle o pan a que non o sabe comer."
"Ai! Se o Martiño volve-se hoxe! Daquela..., tamén nós...,

CODA FINAL:
Xa gostaría eu de que se fixe-se un libro con máis cousas. Podería a cidadanía e o Concello de Cerdido seguir completando aínda máis os pequenos-grandes segredos do noso Martinho? Os arcanos do noso Martiño! As outras pequenas-grandes cousas!
Cerdido e Galiza son merecentes!
El e nós somos merecentes!
Grazas

-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-

Concello de Cerdido

O día 24 de outubro, ás 18:00, no CONCELLO DE CERDIDO (A Coruña), tivo a honra de nomear a un ilustre veciño, José Martinho Montero Santalha, como Fillo Predilecto do municipio. nunha emotiva celebración
O acto celebrouso na Área Recreativa do Castro.
E contará coa presenza de diversas personalidades do ámbito da cultura.
"Pequeno grandísimo home que pasa pola vida coa humildade das persoas verdadeiramente grandiosas".
Tal é a súa sinxeleza e bonhomía que ao seu lado todos nos sentimos medrados. El aprendeu a camiñar sobre a dignidade esencial dos seres humanos. E dignificados por Deus, na vida, temos designado todos e cada un o lugar de honra.
Como dixo Díaz Castro, outro grande: "O Universo enteiro sería máis pequeno sen ti"-
E Martinho fai realidade o manifestado en Ef 1:16-19: "non ceso de dar grazas por vós ao Deus do noso Señor Xesús-Cristo, o Pai da gloria, para que vos dea un espírito de sabedoría e de revelación para o coñecemento del, para que ilumine os ollos do voso corazón e saibades cal é a esperanza á que fostes chamados, cales a inmensa gloria outorgada en herdanza ao seu povo e cal a inmensa grandeza do seu poder para connosco, os que cremos, segundo a eficacia da forza do seu poder".
Martinho é un profundo crente. Non crédulo. Pero coherente. E fai posível a cotío este grande misterio. Co seu sorriso característico cada unha e un de nós sempre nos sentimos acollidos e valorados. Sabe encontrar a importancia de cada persoa e poñela na actualidade da nosa propia existencia. Abre as portas do corazón. As del e as nosas. Porque tal é a súa mirada sobre o ser humano e a creación. E empezando desde abaixo, polo "humus" da humildade, coma o Deus creador e animador faiche ver a mirada amorosa e sempre creadora de Deus: "E veu Deus que todo era moi bo".
E resulta que foi el, o Martiho, quen me di persoalmente: Olla! Ves onde estás ti?
Graciñas, Martinho.

Xaquin Campo Freire, 'Xaquín de Roca'