A condena pola fuga do cárcere de Ortigueira de Mamede Casanova

Cando a sentenza de morte do 18 de decembro de 1903 non bastou para crebar a dignidade de Mamede Casanova, o poder xudicial activou de inmediato un segundo proceso penal pola súa fuga de Ortigueira e un traslado inmediato e secreto, de novo ao penal de Santoña.
Neste tortuoso proceso contra Mamede, todo semella indicar que non se ía na procura da verdade nin de aplicar a xustiza, senón de disfrazar o pánico institucional ante un home cuxa enteireza desarmaba os seus verdugos. As crónicas de El Universo, El Heraldo ou El Globo mostran a necesidade de illar o mito e impedir que nas sentenzas aflorase a súa inocencia.
Estes son os catro eixes analíticos que definen a estratexia de deshumanización, o novo abuso xudicial e o desterro final de Mamede Casanova para materializar o relato da xustiza:

1. Acumulación punitiva como estratexia de asfixia e entorpecemento. Apenas tres días despois de ser condenado a garrote vil, a Audiencia da Coruña sentou de novo a Mamede no estrado, o 21 de decembro, polo sumario da súa fuga do correccional de Ortigueira. O fiscal amosou unha voracidade punitiva ao esixir seis anos e oito meses por cada un dos catro delitos imputados (fuga e lesións), sumando unha pena de 26 anos de prisión para un home que xa estaba sentenciado á morte. Esta decisión xudicial non tiña lóxica legal, senón máis ben política: tratábase de saturar o expediente de Mamede con novos cargos para blindar a súa reclusión, neutralizar o labor do seu avogado, Santos Couceiro, e garantir que, se o recurso de casación prosperaba, o mozo das Grañas do Sor non volvese acadar a liberdade».

2. O intento de distorsionar o perfil psicolóxico de Mamede. As crónicas daqueles días amosaban a Mamede cunha "tranquilidade inverosímil", "sangue frío" e unha actitude "sorrinte" ante o tribunal, interpretando a súa serenidade como a proba definitiva dunha natureza desalmada e perversa. Non se trataba de cinismo criminal, senón da estoicidade e do escepticismo dun home que sabía que o veredicto estaba redactado de antemán. Ao distorsionar a súa calma e presentalo como un ser insensible, o poder buscaba desactivar a fonda corrente de compaixón e simpatía que o "heroe dos humildes" espertaba na sociedade galega, a cal xa se traducía nunha firme solidariedade tanto económica como emocional.

3. A noticia do traslado ao Castelo de San Antón. Entre o 27 e o 29 de decembro de 1903, as autoridades filtraron á prensa unha campaña de intoxicación informativa afirmando que Mamede ía ser confinado de inmediato nun calabozo subterráneo do Castelo de San Antón -unha lúgubre cela escavada na rocha, sen luz nin ventilación; unha auténtica mazmorra de ingrata memoria que el tan ben coñecía polo seu anterior encerro-. Xustificaron esta medida extrema baixo a falsa premisa de que existía un "complot de fuga" inminente liderado por el e os seus cómplices. Esta estratexia do prisioneiro ultraperigoso buscaba despistar o numeroso público que estaba pendente de Mamede para poder axudalo: o réxime non temía unha evasión física, senón o clamor popular e o movemento de solidariedade civil que na Coruña esixía o indulto. Inventar a ameaza dunha fuxida permitía ás autoridades camuflar o seu inminente traslado ao penal de Santoña e evitar así calquera mostra pública de apoio.

4. O traslado clandestino ao penal de Santoña. A operación executouse a noite do 27 de decembro de 1903 baixo un secreto escrupuloso, camuflando a Mamede no tren correo nocturno para que a súa saída pasase totalmente inadvertida para as persoas que se achaban nos andéns da estación da Coruña. As autoridades sabían perfectamente que un traslado público provocaría manifestacións e disturbios solidarios na cidade. Ao desterrar a Mamede a Santander de xeito clandestino, o Estado buscaba desarraigalo da súa terra, romper o lazo físico coa súa nai e co seu avogado defensor, e sepultar o mito na escuridade dun penal afastado, lonxe dos ollos do pobo que sempre o soubo inocente. Naquel penal pasaría algo máis de vinte anos. Cando recobrou a liberdade, xa non era o mesmo: era un home desorientado, ido de memoria e sen forzas para refacer a súa vida. As noticias desa triste etapa son difusas e escasas, pero todo semella indicar que volveu a Galicia e viviu da caridade na cidade da Coruña.