Opinión en Galicia

Buscador


autor opinión

Editorial

Ver todos los editoriales »

Archivo

A lección maxistral dunha mestra (2)

Gómez Vilabella, Xosé M. - jueves, 10 de septiembre de 2026
Enriqueta Otero Blanco
Enriqueta Otero, así en la paz como en la guerra.
La maestra y guerrillera de Castroverde cambió el fusil por la 'Universidad Popular O Carriño'.
A lección maxistral dunha mestra (2)
"El álbum de los lucenses" José de Cora
El Progreso 01/06/2020

A lección maxistral dunha mestra (2) Solo le hice una entrevista en mi vida, pero tenía material para un libro. Enriqueta Otero Blanco (Castroverde, 1910), se sentaba en mi despacho a última hora de la mañana y me predicaba. Un día me cansé y le recogí la prédica. Lo que sigue es parte de ella.

"La tierra del Agro do Rolo está regada con mi sangre. Por eso solicité en su día que allí se construyese una escuela, pero no me hicieron caso".
Enriqueta, alias María de los Dolores, maestra, secretaria de Dolores Ibarruri en la guerra y guerrillera, nace el 26 de febrero de 1910 en la casa Ribón de Miranda y cae el 14 de febrero de 1946, cuando, después de lanzar dos bombas a sus perseguidores, es alcanzada en las piernas, detenida, condenada a muerte y conmutada la pena por 34 de prisión, que luego se quedan en 19.
Su lucha, si fue violenta durante diez años, no pierde ardor en los tiempos de libertad. “Nosotros fuimos los honrados de la legalidad de España. Los que la defendieron hasta el final y no entregamos en bandeja el poder a Franco”.
_ Por eso propugno un homenaje a los resistentes. A Pepe Vicente Rodríguez, mi compañero, muerto a palos en la comisaría de Lugo, cuyo cadáver me llevaron al hospital cuando  convalecía de mis heridas; a Julio Nieto, Emilio Golán, Marcelino Rodríguez Fernández, Ramón Vivero, “Marrofer", Jose Castro Veiga "O Piloto", Foucellas...”

_El sistema educativo español tiene muchos fallos. El principal es la tendencia a perpetuar las clases sociales, lo que significa asentarse sobre bases erróneas.
Enriqueta añora sus épocas en las que desbordaba energía. Cuando, acosada por las tropas de Franco, se descuelga por una cañería de la Escuela Central de las Milicias de la Cultura, o cuando escapa de Ventas con otras dos mil mujeres, imponiéndose a la vigilante: "O abres la puerta, o vas por la barandilla". Se considera víctima “de un alevoso ataque de trombosis", pero no desmaya en iniciativas, proyectos e ilusiones:
_ Mientras me quede un rescoldo de vida la utilizaré para favorecer a la sociedad, que es el ideario máximo de todo comunista.
Con ese bagaje y esa ideología, Enriqueta no puede tener buenas palabras para el partido en el Gobierno:
_ El PSOE no es socialista cuando fomenta el juego, cuando hace que la gente busque la ganancia por la Ganancia. González justifica todo eso diciendo que España debe contribuir a la defensa de la civilización occidental, y yo le preguntaría al presidente del Gobierno ¿a qué Occidente se refiere? ¿al de Reagan? ¿al de las drogas? ¿al de la exaltación del sexo? ¿al de la proliferación de las barras americanas?
_ ¿Las barras americanas? ¿Porque son barras, o porque son americanas?
_ Déjate de coñas. Yo estoy luchando contra las barras americanas. Hoy, desde Sobrado do Picato a Lugo hay 16 barras americanas. Hay que combatir eso, hay que acabar con la prostitución, dar puestos de trabajo a la mujer. El PSOE es machista porque favorece todo eso, y ni Lenin ni Cristo aceptan la explotación tan ignominiosa que estamos viendo.

Esta "vieja joven" que camina con dificultad, arrastrando las heridas del 46 y la trombosis del 85, cree firmemente en la mujer como elemento revolucionario:
_ La mujer fue el alma de la resistencia española, pero el fascio, que es el enemigo de todo lo humano y bueno, aplastó su fuerza y la redujo a posiciones adormecidas.

En su zurrón se amontonan recortes, octavillas y documentos. Unos se refieren a su pasión por la educación de los jóvenes gallegos, la Universidad Popular O Carriño; otros, a sus recuerdos.
-.-
Esta foi a súa morte, o seu enterro, pero, a súa nacenza?
Verde, vigorosa, como tiña que ser, xa que naceu, e se criou, en...,
Castroverde!

-.-

Primeiros anos
Naceu na Casa de Ribón, en Miranda, parroquia do municipio de Castroverde. Despois de completar os seus estudos no Colexio da Milagrosa de Lugo exerceu como profesora na escola de San Cosme de Barreiros, impulsou actividades teatrais e creou a compañía O Punteiro do Carrinho, facendo representacións na Fonsagrada, Montefurado, Corcoesto, Cabana de Bergantiños, Vilagarcía de Arousa, Pontevedra, e no Santo Estevo de Gormaz, ata que, tras aprobar unhas oposicións desprazouse a Madrid, onde foi destinada como Mestra. Na capital ingresou no Partido Comunista de España (PCE).
E cos anos veu a guerra...
Si, unha guerra incivil, pois, analizada de lonxe, con neutralidade, tivo por armas unhas maldicións ibéricas, de razas efervescentes, envexa e incultura; iso ademais de certos contaxios internacionais mal dixeridos. Por engado, capitaneouna un Franco que de franco non tiña un pelo, e de galego tan só os apelidos.
A nosa Enriqueta, ¡unha Miliciana da Cultura innata!, alistouse nela, ás ordes doutro “Campesino” (Valentín González, que lle deu o grado de Comandante). Foi coordinadora no hospital de Carabanchel, onde ingresaban, e se atendían, os milicianos feridos en combate.
Mandárona para Alicante onde participou na creación de “hospitales-escuelas”. Alí ocupouse dunha gardería para fillos de soldados; e tamén montou hospitais e organizou unha especie de “hotel de descanso” para viúvas.
Foi secretaria da Pasionaria ata que, tralo golpe de Estado de Casado, foi detida e encarcerada no cárcere das Ventas, PERO, un día antes da rendición de Madrid, fugouse!
De fugada...
Como militante comunista participou na vertebración da resistencia formando grupo guerrilleiro con Benigno Andrade “Foucelhas”, Marcelino Rodríguez Fernández “Marrofer”, José Castro Veiga “El Piloto”, Julio Neto, Ramón Viveiro e José Vicente Rodríguez. O 14 de febreiro de 1946, unha filtración á policía causou a súa detención en Lugo, nunha emboscada.
Durante o tempo que estivo detida en Lugo foi torturada, ¡amén das súas feridas! Aplicáronlle correntes eléctricas e outros tormentos que lle desfixeron o corpo, ¡pero non a mentalidade! Daquela prisión non saíu ata despois de 19 anos, ¿e todo pola súa perigosa condición de perigosa comunista? (O seu comunismo non llo entenderon: ¡era simplemente “facer común a cultura modernista”!).
No Tribunal Militar da VIII Región Militar foi xulgada por atentado contra a forza pública, e condenada á morte, pena que lle foi conmutada pola de trinta anos de reclusión. Así permaneceu en prisión desde o 1946 ao 1965, no que foi posta en liberdade e regresou á súa terra natal, na que a tachamos de “Segunda Pasionaria”.
En Outubro do 46 fora trasladada ao cárcere de mulleres de Amorebieta, e a finais de novembro ao cárcere de Segovia. En outubro do 1951 foi enviada ao penal de Guadalajara e meses despois á prisión de Alcalá de Henares. ¡Quedou así demostrado que, ademais de rabia, tíñanlle medo á súa escolantía!
Terra da fraternidade
O povo é quem mais ordena
Dentro de ti, ó cidade!
Dentro de ti, ó cidade
O povo é quem mais ordena
Terra da fraternidade

Querida Mestra, se me deixan entrar no Ceo, nese Quinto Ceo, no dos Mestres, vouche preguntar se foi alumno teu o Zeca Afonso, pois eu, polas trazas, coido que si, que lle ensinaches a sinatura de “fraternidade” fronte a tantos inimigos como tivestes.
En liberdade!
Foi rehabilitada como mestra tan só un ano antes da súa xubilación. ¡Agora que está madura, que volva para o seu castro verde! Pero..., ¡aínda lle quedaban forzas! Elaborou un proxecto cultural, ¡era o seu, os proxectos culturais!, que denominou O carriño, á maneira das universidades populares da república, que tivo a súa sede na reprodución dunha palloza ubicada no parque de Rosalía de Castro.
-.-
Gómez Vilabella, Xosé M.
Gómez Vilabella, Xosé M.


Las opiniones expresadas en este documento son de exclusiva responsabilidad de los autores y no reflejan, necesariamente, los puntos de vista de la empresa editora


PUBLICIDAD
ACTUALIDAD GALICIADIGITAL
Blog de GaliciaDigital
HOMENAXES EGERIA
PUBLICACIONES