Opinión en Galicia

Buscador


autor opinión

Editorial

Ver todos los editoriales »

Archivo

Ingratas lembranzas de Lino Novás Calvo

Rivero, Manuel - lunes, 07 de septiembre de 2026
As historias de vida de Lino Novás, non destacan por momentos de sosego, de xúbilo ou de gozo, porén, hai tres, que o marcaron de forma profunda, para o resto dos seus días, que ben quixera esquecer, pero foille imposible, debido á carga negativa e ao enorme impacto emocional.
Os escenarios onde tiveron lugar foron:
- II Congreso Internacional de Escritores para la Defensa de la Cultura (1937)
- Saída de España tras finalizar a Guerra Civil (1939)
- Trunfo de la Revolución Cubana (1959)

II Congreso Internacional de Escritores para la Defensa de la Cultura:
Lino Novás Calvo, foi acusado de traizón, detido no Congreso e conducido a checa do Pazo Spínola. Onde pasou a noite angustiado, coa firme crenza que ía ser paseado (fusilado). Lino, que coñecía o terror das checas madrileñas, en ningún momento puido imaxinar, que ía ser vítima daquela barbarie.
“Era 1937. Hacía un año que la guerra civil había empezado. Un congreso de escritores antifascistas se celebraba en Madrid. De repente, en una de las sesiones que se desarrollaban en la Casa de la Cultura, uno de los delegados acusó a Novás Calvo de haber escrito contra la insurrección de los mineros asturianos en 1934. La acusación era grave, ya que de ser cierta conllevaba la pena de muerte. El acusador era un "intelectual" llamado Carmona Nanclares (1). Prácticamente nadie lo conocía, pero como decía tener pruebas, Lino fue encarcelado. Lo encerraron en el sótano del palacio Spínola. Allí pasó las horas de una noche angustiosa. [...] Por suerte, el acusador no pudo presentar ninguna prueba y Lino fue liberado. Pero aquello lo marcaría para siempre. Él habría querido dejar España inmediatamente, pero su partida tal vez hubiese despertado sospechas sobre él.» (César Leante, "La noche de Lino Novás Calvo", Cuadernos Hispano-americanos, Madrid, febrero 1994, nº 524, págs. 131-132.)(2)
"Tras el estallido de la Guerra Civil [Lino] se pronunció a favor de la causa republicana, se incorporó al Quinto Regimiento y llegó a alcanzar el grado de oficial de enlace en la Brigada de Valentín González el Campesino"(3).
Francisco Carmona Nanclares, acusou a Lino de ter publicados en 1934 artigos en contra dos mineiros asturianos. Aquela acusación implicaba unha sentenza de morte, da que Lino se salvou por unha dobre vía:
- Carmona, non puido aportar as probas documentais da acusación.
- intervención ao seu favor os intelectuais: Pablo Neruda; Rafael Alberti e María Zambrano.
Lino, foi absolto aínda que o dano xa estaba feito de forma irreversible
As que prometían ser unhas xornadas nas que a cultura era a protagonista, nun escenario no que as máximas figuras a nivel internacional, publicamente defendían a República e rexeitaban o fascismo. Lino asistía, ao congreso entusiasmado, como parte da delegación de Cuba, estivo acompañado por destacados intelectuais cubanos: Nicolás Guillén; Juan Marinello; Félix Pita Rodríguez e Leonardo Fernández Sánchez. No congreso, coincidiu con amigos e colegas da escena literaria: Ernest Hemingway; Rafael Alberti; Emilio Prados e Manuel Altolaguirre.
“En la historia de Occidente no hay congreso de escritores tan memorable y espectacular como el II Congreso Internacional de Escritores para la Defensa de la Cultura. Fue un encuentro de intelectuales celebrado en medio de una guerra (...) Del 4 al 12 de julio de 1937 (...) más de ochenta intelectuales extranjeros se estremecieron y se entusiasmaron ante sus vivencias de la guerra (...)".(4)

Saída de España tras finalizar a Guerra Civil (1939)

Desa saída traumática, camiño do exilio temos a testemuña da correspondencia con José Antonio Chacón y Calvo, que foi o seu gran valedor, xunto co apoio persoal de Pita,(5) que o socorreu en París, ao encontrarse na absoluta miseria, mentres non recibía o importe da viaxe, que de forma desesperada lle solicitaba a Chacón, a través da carta, con data do 11-2 -39 e do telegrama do 14-2-39.
"[París] 11-2-39
Mí querido Chacón: Acabo de llegar a París esquivando los campos de concentración, con toda la tragedia de España sobre mi alma y un trapo sobre el cuerpo. Aquí estoy gracias a la ayuda de Pita, esperando. No sé todavía si me mandarán a Valencia o Madrid. No quisiera ir; tengo los nervios destrozados, pero no sé cómo ni a dónde marcharme. Cuba me atrae. Podría trabajar; sé hacer mis experiencias, escribir. Si tuviera una o dos corresponsalías de periódicos de América, me quedaría aquí por el momento, para ir más tarde a Cuba, pero no las tengo. Ni tengo tampoco dinero para embarcar; y sin dinero corro el peligro que la policía francesa me eche mano, lo cual es muy grave. Los campos de concentración son infiernos fríos y los refugiados corren el peligro de ser entregados a Franco. Yo no sé si sobre los muchos favores que le debo a usted puedo pedirle uno más: que me mande en calidad de préstamo el pasaje a Cuba. Si en tanto consigo medio de quedarme aquí se lo devolveré enseguida; si no, me embarcaré"(6).

"París, 14 de febrero, 1931
[José María Chacón y Calvo].
Ruégole enviarme cien pesos pasaje Cuba giro telegráfico.
Prohibición
Residir en Francia. Imposibilidad volver a Cuba.
Lino
Legación Cuba en París" (7)

A Revolución Cubana (1959)
Co trunfo da revolución, comeza un novo calvario para Lino, que a duras penas foi soportando, ata tomar a sabia decisión de exiliarse na embaixada Colombia.
Deixa de traballar na revista Bohemia, que era o seu principal medio de sustento, obrigado por as circunstancias da ditadura.
Non hai datas confirmadas, tanto da súa entrada na embaixada de Colombia como da súa saída camiño de Estados Unidos, todo indica que foi a mediados de xuño a entrada e saída a finais de agosto. Temos a certeza que o día 23 de agosto, aínda estaba refuxiado, por o telegrama que lle enviou a súa muller ao embaixador.
Esas vivencias traumáticas, aparecen de novo, na correspondencia con José María Chacón y Calvo desde New York e con Camilo José Cela desde a Univesidade de Syracuse.

New York, 17 agosto de 1963
Mi querido Chacón:
(...) Para mí la vida no ha sido más que una agonía, y la muerte no vendrá tan callada que no la sienta venir. Ha sido mi destino que las mareas me llevaran siempre al centro de las borrascas. Usted bien lo sabe: yo no las busqué, ellas a mí me buscaron. Este es mi cuarto exilio y Dios sabe si aún faltan otros.
Lo peor para mí es que he visto venir el huracán. Lo vi y lo dije y nadie me hizo caso. Por verlo pasé años amargos en aquella cueva de víboras, donde estaba, y donde aún estoy un poco, aunque no tanto, pues algunos se fueron para Caracas y yo aquí me quedé, como un fleco que no acaba de desprenderse -por necesidad." (8)

"15 de febrero 1968
Muy estimado Sr. Cela:
Gran alegría me ha traído su generosa carta. Una de las poquísimas entre y después de tantas tribulaciones en Cuba (y también en España) (9)

Telegrama do día 23 de agosto de 1960, enviado por Herminia del Portal a Fulgenico Lequerica, embaixador de Colombia:
"Ruego a su Excelencia cualquier notificación relacionada con mi esposo Lino Novás me sea comunicada a mi dirección (...)
Con toda mi gratitud
H. Portal" (10).

NOTAS:
1. https://www.filosofia.org/ave/003/c088.htm
2. https://www.filosofia.org/ave/003/c088.htm
3. https://historia-hispanica.rah.es/biografias/32789-lino-novas-calvo
4. https://biblioteca.ucm.es/fll/jornadas-internacionales-una-asamblea-de-quijotes,-un-batallon-de-voluntarios-con-gafas-el-congreso-de-escritores-antifascistas,-80-anos-despues-1937-2017
5. Félix Pita Rodríguez
6. Laberinto de fuego, pp. 71.
7. Laberinto de fuego, pp. 72.
8. Laberinto de fuego, pp. 185-186.
9. Fondo: Arquivo da Fundación Pública Galega Camilo José Cela
10. Arquivo-da-Emigracion-Galega_CCG_Fondo_Lino_Novas/Caixa11-02.
Rivero, Manuel
Rivero, Manuel


Las opiniones expresadas en este documento son de exclusiva responsabilidad de los autores y no reflejan, necesariamente, los puntos de vista de la empresa editora


PUBLICIDAD
ACTUALIDAD GALICIADIGITAL
Blog de GaliciaDigital
HOMENAXES EGERIA
PUBLICACIONES