Anatomía da corrupción na Prisión do Parrote
Rivero, Manuel - martes, 08 de septiembre de 2026
As actas xudiciais do caso Mamede Casanova destapan
o mercado negro e o suborno no vello cárcere coruñés
A investigación histórica arredor do presidio da Audiencia da Coruña avanza cara a unha nova dimensión documental. Tras os graves incidentes acontecidos no centro, a xustiza tivo que intervir de oficio para examinar de preto as entrañas dun sistema penitenciario en clara descomposición. Cun ton de respecto e rigor polos feitos, as declaracións tomadas polo xuíz municipal e reflectidas con precisión nas páxinas de La Voz de Galicia o domingo 17 de maio de 1903, confirman que o vello edificio da rúa do Parrote no só era un espazo inmundo, senón o escenario dunha impune rede de subornos e abusos de poder organizada polos propios funcionarios.
A ollada histórica sobre este proceso déixanos, ademais, o retrato humano e psicolóxico de Mamede Casanova, quen lonxe de amosar unha conduta sumisa, enfrontou o tribunal coa dignidade e a intelixencia estratéxica de quen se sabe vítima dunha inxustiza institucionalizada.
Transcrición literal da noticia de La Voz de Galicia (17 de maio de 1903)
Para o estrito coñecemento dos investigadores e lectores, reprodúcese a continuación a transcrición literal e fidedigna da crónica xudicial da época.
"LOS SUCESOS DE LA CÁRCEL
ANTE EL JUZGADO"
En la prisión.- Diligencias judiciales.- Habla Mamed.- ¡Con dinero se arregla todo!
A las tres y media de la tarde de ayer se constituyó en la cárcel el juez municipal señor Galván, actuando como juez de instrucción por haberse ausentado del pueblo el señor Calvo Camina. Tuvo que ir éste a la parroquia de Sueiro (Culleredo) para practicar una diligencia en asunto civil.
Acompañaron al Sr. Galván el escribano Sr. Doval y un oficial a sus órdenes.
Tuvo por objeto la visita del Juzgado interrogar a varios presos, para comprobar los extremos apuntados en las manifestaciones hechas el miércoles al presidente de la Audiencia por varios reclusos, contra el vigilante del establecimiento D. Perfecto Núñez.
Se instalaron juez y escribano en el despacho del director de la cárcel, local harto deficiente, como lo son en general todos los del viejo edificio.
El primero en comparecer fue Mamed Casanova. Vestía como siempre, traje de pana y camisa de franela oscura. Llevaba al cuello un pañuelo amarillo de seda.
Los grillos que le sujetan las piernas dificultan muy relativamente sus movimientos.
A las preguntas generales de la ley contestó que tiene 21 años, que no conoce segundo apellido, que es jornalero de oficio, y que está penado por atentado a la fuerza pública y procesado por asesinato!
Después, circunscribiéndose a sus denuncias contra el vigilante Sr. Núñez, afirmó que a los pocos días de su llegada a la cárcel tuvo deseo de adquirir un reloj y una leontina, dirigiéndose entonces a él para que hiciese la compra.
-¿Y el dinero?
-Le dije que lo recogiese del jefe de la cárcel, puesto que este señor tiene en depósito diferentes cantidades que me pertenecen.
- ¿Se hizo la compra?
-Sí, señor. Y cuando el vigilante me entregó reloj y leontina, me pidió una gratificación por el servicio.-¡Me parece que bien la merezco!-me dijo.-Y le di tres pesetas.
-¿Por qué se las dio V?
-Mucho me temía que si no se las daba pudiera perjudicarme.
Siguió refiriendo con sorna diversos incidentes hasta fijar particularmente la atención en uno.
Hablando de los grillos que en un principio tuvo puestos, dijo que si le hubiese parecido bien, pudo haberse excusado el trabajo de romperlos, puesto que con dinero se arreglaba todo.
-¿Cómo es eso? -Explíquese V.
Muy sencillo-prosiguió Toribio imperturbable-Un día manifesté a ese buen vigilante que los grillos me molestaban, que dificultaban mis movimientos, que hubiese preferido, naturalmente, estar sin ellos.
-¿Qué contestó él?
-¡Ah! se hizo cargo al punto de la situación. «Si me das 25 pesetas-me dijo-te quedas sin grillos en el calabozo desde ahora mismo»
-¿Eso es cierto?
-Ciertísimo.
-¿Y entregó V. el dinero?
-No, señor, me pareció caro el favor. En Ferrol las cosas pasaban de otro modo. Allí andaba sin grillos, ¡y tan conformes todos!
-Cuando le pidió a V. ese dinero D. Perfecto, ¿había alguien presente?
-No. Estábamos solos. En esas ocasiones no hacen falta testigos... Ya comprende el señor juez.. Además la escena pasaba en mi calabozo.
Se extendió después en consideraciones acerca de los sucesos del miércoles, pintando las cosas de la manera más adecuada.
Dijo que si salió al patio fue por reunirse con los compañeros, y respirar por un momento el aire libre, pero sin intención hostil, que con el presidente de la Audiencia y con los empleados de la cárcel estuvo todo lo comedido y respetuoso que es natural suponer, etc.
Guardó durante toda la declaración una actitud circunspecta y nada altanera.
Al final, se adelantó hacia la mesa con paso seguro, a pesar de los grillos, y firmó tranquilamente.
(Nota: Omitido o bloque secundario dos outros declarantes para manter o foco analítico en Casanova).
Ideas a destacar
O perfil dun home elegante, culto e de bo trato: Máis alá dos datos xudiciais, a crónica de La Voz de Galicia resulta de vital importancia para desmontar o mito criminal groseiro construído arredor de Mamede Casanova. Os detalles achegados polo xornalista confirman a certeza de que nos atopamos ante unha persoa educada, culta, segura, elegante e cortés.
A elegancia na vestimenta como respecto propio: Nun contexto de reclusión degradante, Mamed destacou polo coidado da súa imaxe pública. Compareceu ante a autoridade xudicial vestido con impecable pulcritude: o seu habitual traxe de pana, unha camisa de franela escura e, como elemento de distinción e dignidade, un rechamante pano amarelo de seda ao pescozo. Un detalle estético que denota un amor propio e unha elegancia que resistían a sordidez do Parrote.
A mestría da linguaxe tanto verbal como corporal: A forma de ser e de estar de Mamede desconcertaba ás propias autoridades pola súa educación e madurez, a pesar da súa xuventude, naquel momento tiña 21 anos. Lonxe de empregar a violencia verbal ou a queixa estridente, utilizou un falar pausado e unha refinada sorna galega para expor a verdade. Ademais, tal e como reflicten as crónicas complementarias dos días previos, manifestaba unha destacada fluidez verbal e un castelán bastante correcto, amosando un nivel cultural e un respecto institutional moi superior ao que as elites da época agardaban dun xornaleiro das Grañas do Sor.
Un comportamento circunspecto e digno: O cronista enfatiza a total ausencia de soberbia ou altanería na súa actitude. Mamede amosou un comportamento respectuoso, sereno e perfectamente medido. O broche de ouro a este saber estar recóllese no momento final da dilixencia, cando se dirixe á autoridade: malia levar os ferros postos, avanzou cara á mesa "con paso seguro... y firmó tranquilamente". Un aceno de enteireza e firmeza xudicial propio dun home cultivado.
A modo de epílogo: O compromiso coa verdade histórica
A xornada xudicial daquel maio de 1903 deixou ao descuberto que o conflito no Parrote non foi un acto de violencia illado, senón a fenda inevitable dun sistema punitivo degradado. A intelixencia estratéxica de Mamede Casanova, quen con apenas 21 anos utilizou a ironía, a elegancia e o bo trato para desarmar os seus vixiantes, obriga á historiografía contemporánea a mirar con ollos críticos os vellos mitos do cárcere. A súa figura emerxe non só como un recluso rebelde, senón como un home de notable distinción pola que se fixo visible a decadencia e a miseria moral do presidio.
Guiados pola disciplina investigadora, o respecto ético e o rigor documental, continuamos analizando os diferentes legados das hemerotecas e da memoria oral para devolver á luz, cada fragmento das historias de vida de Mamede
Fonte documental: La Voz de Galicia, Año XXII, Número 7.009, domingo 17 de maio de 1903, páxina 1.

Rivero, Manuel