Opinión en Galicia

Buscador


autor opinión

Editorial

Ver todos los editoriales »

Archivo

A noite en que Ferrol queimou 'La Voz de Galicia'

Rivero, Manuel - jueves, 20 de agosto de 2026
A rebelión popular contra a infamia mediática

O que comezou como o traslado de Mamede Casanova (coñecido popularmente polo alcume de «Toribio») desde o penal de Ortigueira á prisión de Ferrol acabou desatando unha gran crise de dignidade na urbe naval. A chispa non a acendeu o pobo, senón o xiro drástico e en certo modo despótico na liña informativa de La Voz de Galicia. Mentres o magnetismo do reo espertaba compaixón, compromiso e respecto nas rúas, o diario coruñés optou por romper a neutralidade e atacar con dureza a moralidade dos ferroláns. A resposta da cidadanía foi fulminante: un boicot exclusivo contra esta cabeceira que culminou co asalto á correspondencia, a fuxida do xornalista e o secuestro e queima pública de todos os seus exemplares no peirao ferrolán.
Esta é a crónica literal rescatada da hemeroteca da La Voz de Galicia:

O INSULTO DAS CRÓNICAS
Xusto despois da chegada do reo ao cárcere militar, as columnas de La Voz de Galicia do mércores 28 de xaneiro de 1903 sementaron a discordia ao acusar os ferroláns de profesar unha idolatría absurda e inxustificada.

MAMED EN FERROL (Páxina 1)
Siguen las ovaciones.
- Entusiasmo en la cárcel.
- Ante el juez.
- Defensa de un amigo.
- A cuerpo de rey.


FERROL 26-20.
En la madrugada de hoy, los presos, impacientes por ver en su compañía al famoso Mamed, que permanece en su calabozo, le tributaron una ovación estruendosa, gritando:
-¡Que salga Toribio! ¡Que se presente a Mamed!
Los empleados de la cárcel hicieron cesar el estrépito.
A las diez de la mañana fue citado para comparecer ante el juez de instrucción.
Su declaración duró dos horas.
Cuando Toribio creía que había dado fin, dispuso el juez que se practicase un careo entre el bandolero y el aldeano Méndez, preso en la misma cárcel por aparecer demostrado que fue él quien compró en Vivero, por orden del bandido, la escopeta que este usaba últimamente.
Mamed estuvo muy hábil y muy decidido al hacer la defensa del propio Méndez, que apenas tuvo que contestar nada.
Muchos vecinos se disputan el derecho de enviar a Mamed a la cárcel los más selectos platos de su comida.
Igual pugilato se ha entablado entre los dueños de hoteles y fondas. Todos rivalizan en enviar a Toribio lo mejor de las respectivas cocinas.
Inútil es decir que con tales regalos, Mamed come como un príncipe.
No se priva de nada y sus colaciones diarias son opíparas y abundantes.
Durante el día permanece en la enfermería de la cárcel, pasando por la noche a ocupar el calabozo núm. 3.

Veiga.

EL COLMO QUE FALTABA
(Páxina 1 e 2)
Lo que dice nuestro corresponsal en el telegrama que antecede se presta a tristes consideraciones y a comentarios nada lisonjeros.
Atribuíamos ayer a un hato de chicuelos alborotadores los vítores, los aplausos y demás demostraciones de jubilosa bienvenida con que fue saludada en Ferrol la llegada del desdichado bandido ortegano, y lo hacíamos así, porque no podíamos dar crédito a que en esa magna recepción al vulgarísimo héroe por fuerza de que se trata, hubiese tomado parte el pueblo ferrolano, de cuya cultura se tiene más alto concepto.
Y sin embargo va siendo cosa de reconocer que nos hemos equivocado, y que lo mismo chicos que grandes coinciden, si no rivalizan y se emulan, en tender a los pies del montaraz Toribio palmas y laureles a la vez que cuidan de su estómago, acostumbrado a las berzas mal cocidas, con los más exquisitos manjares.
Si esto no fuese, por desgracia, demasiado serio, si no evidenciase un estado de educación y de sentimientos por demás deplorable, resultaría archirridículo.
¡Un pueblo como el de Ferrol celebrando á un bandido cuya figura no hay modo de poetizar pese á romances y retratos! ¡Los vecinos y los dueños de fondas y hoteles tirándose poco menos que los platos á la cabeza por disputarse la primacía de alimentar y engordar á Mamed como á un pavo! Es un colmo.
Sería curioso saber quiénes son esos fondistas y esos espléndidos vecinos sin casa abierta, que, después de haber jaleado en calles y plazas al bandido, se empeñan ahora en que se nutra, poniendo en la dádiva singular empeño.
No lo sabemos, pero nos lo figuramos. Casi pudiera apostarse doble contra sencillo á que supera á su delicadeza la de sus guisos, y que por ahí se van con el propio y desgraciado hijo de las Grañas en inteligencia, cultura y trato social.
Zafios y bastotes, sin ver más allá de sus narices en cuanto no sea lo rudimentario para convivir en sociedad, hínchanse de gozo obsequiando á Mamed... pero ¿se podrá saber cuántas cenas ó comidas han dado gratis en Nochebuena, en Navidad ó en cualquier otro día señalado-el de su santo inclusive- á los niños ó á las familias pobres de Ferrol?

DÍA 2: A RECTIFICACIÓN DO XORNAL
Edición do xoves 29 de xaneiro de 1903
Tras o secuestro e queima dos fardos no porto, a dirección do xornal tentou un desesperado control de danos ao día seguinte para frear o boicot total na cidade.

UNA ACLARACIÓN (Páxina 1)
Publicado ayer el suelto que llevaba por título El colmo que faltaba, hemos recibido por el vapor de Ferrol varias cartas-entre ellas una firmada por el mismo Mamed Casanova-en que se atenúan considerablemente las cosas, y se niega que sea verdad que el bandolero de las Grañas haya despertado en aquella ciudad el entusiasmo imaginado.
Más vale así, y de veras lo celebramos.
Debemos advertir, sin embargo, que esas inexactitudes registradas, si con efecto lo son, como queremos creer haciendo el debido honor á la tradicional cultura ferrolana, no pueden atribuirse exclusivamente á nuestro corresponsal. En los periódicos de más circulación de Madrid -Imparcial, Correspondencia, Liberal, Heraldo, etc.,-hemos visto telegramas de sus corresponsales en Ferrol en que se pintaba la recepción de Mamed en términos muy semejantes á como el Sr. Veiga lo hizo, sin que dejara tampoco de consignarse que hubo aclamaciones y aplausos.
Que todo queda reducido á una vulgar é insignificante gritería de algunos chicos y desocupados es lo que nos satisfará más de veras por lo mucho que apreciamos y tenemos en cuenta el buen nombre de Ferrol.

HABLANDO CON MAMED (Páxina 1 e 2)
Levantada la incomunicación á Mamad, pudimos ayer con toda amplitud sostener con él una entrevista, que se prolongó por media hora.
Esencia de lo más importante:
Que está más contento en esta cárcel que en la de Ortigueira, porque se halla despojado de los incómodos grillos, bien alojado en la enfermería y excelentemente mantenido y considerado por el director y demás empleados de la cárcel.
Que se siente más sereno de espíritu, después de conocer el resultado del juicio oral por el crimen de las Grañas del Sor, porque alejó de su mente la terrible idea de la pena de muerte, cruel amenaza que le incitó á fugarse de la prisión.
Que, más que servirle, le han perjudicado periodistas é historiadores desnaturalizando su vida y sus hechos, llevando al público una notoriedad que ni merezco ni me honra (palabras textuales).
Que si le concedieran los jueces la absolución, cual corresponde (sigue hablando él), emigraría á América en busca de trabajo y tranquilidad que ambiciona, y que no cree ya hallar en su país.
Que desde que está en Ferrol nota ya el influjo de la cultura de las grandes poblaciones, llegando hasta su celda efluvios de compasión, consoladores siempre.
Que hoy escribirá á su madre, único ser en la tierra que le comprende y le quiere de veras, para que venga á suavizar sus interminables angustias.
En resumen: resulta, si culpable, un arrepentido, completamente cambiado.

AS CINZAS QUE DICTAN SENTENZA
A queima de xornais no peirao foi un boicot dirixido única e exclusivamente contra La Voz de Galicia. O pobo ferrolán, que seguía con atención o traslado desde o penal de Ortigueira e vía con bos ollos o compasivo trato humano cara a Mamede Casanova, non tolerou a tendencia denigratoria e á vez insultante que o editorial coruñés imprimiu o día 28 de xaneiro. Ao pasar dunha cobertura informativa máis ou menos aséptica a tildar abertamente de «zafios e bastotes» os veciños que mostraban simpatía por «Toribio», a indignación prendeu de inmediato. O secuestro dos fardos no porto e a fogueira pública foron a resposta directa a esa infamia mediática.
A dirección do xornal, asustada pola contundencia da mobilización, tivo que recuar en menos de vinte e catro horas. O xoves 29 víronse obrigados a matizar as súas palabras e a gabar o «espírito culto» da cidade, buscando escusas na prensa madrileña para salvar o prestixio. Pero o pobo ferrolán xa demostrara a súa forza colectiva: a mentira pagábase co lume.
Esta explosión de dignidade civil e o profundo magnetismo social do noso protagonista foron o eixe central da nosa anterior crónica «MAMEDE UN HEROE: O POBO CONTRA A INFAMIA». Alí destapamos, a través de cinco puntos clave de contraste analítico, como as clases populares protexeron, financiaron e arrouparon o fuxido desafiando o propio Estado.
Que outras verdades agochan aínda a hemeroteca e o carisma de Mamede Casanova? O peirao falou en 1903, pero a historia segue viva.

Fontes documentais:
Hemeroteca histórica do diario La Voz de Galicia, Ano XXII, número 6.902, correspondente ao mércores 28 de xaneiro de 1903 (Crónicas: «Mamed en Ferrol» e «El colmo que faltaba»).
Hemeroteca histórica do diario La Voz de Galicia, Ano XXII, número 6.903, correspondente ao xoves 29 de xaneiro de 1903 (Crónicas: «Una aclaración» e «Hablando con Mamed»).
Rivero, Manuel
Rivero, Manuel


Las opiniones expresadas en este documento son de exclusiva responsabilidad de los autores y no reflejan, necesariamente, los puntos de vista de la empresa editora


PUBLICIDAD
ACTUALIDAD GALICIADIGITAL
Blog de GaliciaDigital
HOMENAXES EGERIA
PUBLICACIONES