A autoridade de Mamede fronte ao terror institucionalizado do Estado

Se o traslado de Mamede á prisión da Coruña asinou o incremento da súa fortaleza, o estoupido dos motíns de maio de 1903 e a posterior reorganización penal destaparon a verdadeira descomposición dun sistema que se defendía coa forza do terror. A verdade histórica oficial, empeñada en mostrar o perfil dun monstro asocial, quebrou cando as hemerotecas das cabeceiras dos diarios: El Imparcial, La Correspondencia de España ou El Heraldo de Madrid demostraron que o carisma de Mamede non era o dun perigoso criminal, senón unha autoridade moral capaz de sementar o pánico no propio Consello de Ministros presidido por Afonso XII. O violento arquetipo oficial chocaba frontalmente co liderado, aprecio e agarimo que o mozo das Grañas do Sor espertaba tanto dentro como fóra da cadea.

A continuación, analizamos os puntos de inflexión onde a hemeroteca destapa o magnetismo contaxioso e vibrante de Mamede en contraposición á manipulación informativa e a represión violenta do Estado.

Puntos de contraste analítico:

1. O fervor das rúas e o "jubileo" exterior:
Fóra dos muros, o afecto da sociedade civil galega cara ao fuxido tomou as proporcións dunha devoción incontrolable. Mentres certa prensa laiábase con impotencia pola "chifladura popular", as rúas de Galicia ignoraban o relato do Estado e asaltaban as portas do presidio. O correspondente Dafonte testemuñaba a magnitude daquel fervedeiro social cunha contundencia indiscutíbel:
«La cárcel es un jubileo; á todas horas del día, y aun de la noche, acude gente deseosa de ver al bandido.»
Ao mesmo tempo, o cronista constataba como "los ciegos cantan romances en su loor". O cumio deste idilio protagonizouno o pobo mariñeiro coruñés cando unha comisión de pescadeiras novas e guapas cruzou os controis armados para entregarlle unha cesta chea de manxares:
«...como ofrenda y regalo al más guapo y varonil de los bandidos de su tiempo.»
Mamede, demostrando un saber estar que desarmaba o arquetipo de criminal rústico, asumiu o agasallo "con la majestad de un sultan", respostando con xestos de esmerada galantería e agradecemento.

2. A veneración no patio xunto co compromiso solidario:
Este escudo protector e de agarimo replicábase con idéntica ou maior forza no interior das celas, onde o mozo grañés era "adorado como un héroe por los demás presos". Cando as autoridades tentaban quebrar o réxime de patio para illalo de madrugada, cumprindo ordes de Madrid, a poboación reclusa reaccionaba en bloque, desatando un "infernal griterío" para protestar polo feito.
A fidelidade dos seus compañeiros superou a represión militar. No momento máis crítico do segundo motín, os presos unificaron as súas voces nun ruxido de «¡No! ¡No!» para blindar o seu referente fronte aos fusís cargados das forzas de garda. Faginas recollía nas súas liñas que o propio "Toribio", malia o seu lendario temple de ferro, se conmocionaba ante o clamor do pobo:
«...emocionábase ayer cuando el público... gritaba, exaltado por siniestro y deplorable entusiasmo: ¡Viva Toribio! ¡Viva Mamed!»

3. A mafia carceraria e a extorsión de Perfecto Núñez:
Fronte a este ecosistema de solidariedade e protección, as actas do xuíz instrutor destaparon que o verdadeiro foco de violencia residía no propio corpo de funcionarios. O motín de maio de 1903 non naceu da brutalidade dos reclusos, senón dunha protesta organizada contra os abusos e os malos tratos do vixiante Perfecto Núñez.
A hemeroteca demostrou co rigor das sentenzas que o empregado público mantiña un negocio mafioso, esixindo a Mamede o pago de 25 pesetas e a Bardanca 10 pesetas a cambio de retirarlle o aceiro das pernas. A rebelión forzou a entrada dos xuíces, convertendo as celas nun tribunal popular onde os internos uniron os seus testemuños para axustar as contas co seu opresor.

4. O terror dos castigos e o colapso da autoridade:
A resposta do Director Xeral de Penais, o Conde de San Simón, foi botar man do terror burocrático e o illamento medieval. Emitíronse "órdenes reservadas" para neutralizar ao ferreiro e poñerlle "grillos más fuertes". Porén, a destreza manual de Mamede ridiculizou os ferrollos de doce libras, que arrincaba coas mans antes de guindalos ás augas do Atlántico pola xanela do seu estreito nichal.
O colapso institucional foi tan grande que o Goberno viuse na obriga de capitular: cesouse e trasladouse ao director do penal, Blas Hurtado, e suspendeuse de emprego e soldo a Perfecto Núñez, recoñecendo formalmente que a conduta e os malos tratos do funcionario foran os únicos provocadores do conflito.

5. O fío que racha a escuridade:
O desenlace desta dobre insubordinación carceraria saldouse cunha corrección desesperada por parte do aparato do Estado. Incapaz de conter o contaxio do seu influxo moral e o escudo de cariño que o protexía na Coruña, decretou a dispersión forzosa dos amotinados e activou o desterro de Mamede cara ao penal cantábrico de Santoña.
Con este afastamento forzoso, o réxime conservador de Silvela non buscaba executar unha pena ordinaria, senón arrincar o mito da súa terra e apagar o seu magnetismo na escuridade do desterro máis afastado. Porén, os muros da hemeroteca seguiron a falar e as coplas de cego continuaron a resoar polas feiras galegas. O Estado puido encadear o seu corpo e condenalo ao po do esquecemento burocrático, pero a calor dun pobo que se negou a abandonalo mantivo a figura de Mamede Casanova a salvo da infamia histórica.