Mamede un heroe: o pobo contra a infamia

Se a análise da captura de Mamede Casanova demostraba que a voz do fuxido e a memoria oral do Freixo eran un único e idéntico testemuño contra a traizón, o seu traslado á prisión de Ferrol en xaneiro de 1903 terminou por esborrallar definitivamente o relato oficial do "terror da comarca". A verdade histórica non só agardaba nas marxes do tempo; latexaba xa con forza na furia e o magnetismo que Mamede espertaba nas clases populares. Un fervor civil que desarmou a propaganda estatal e que tivo o seu punto álxido nun fito tan insólito como silenciado: o dia en que Ferrol botou o xornal á fogueira por faltar á verdade.

Cando confrontamos as crónicas de xaneiro e febreiro de 1903 publicadas por cabeceiras madrileñas como El Heraldo, La Correspondencia de España, La Época ou o semanario El Fusil, descubrimos que o pobo era plenamente sabedor de que Mamede non era o asasino desalmado que debuxaba a prensa, a xustiza e o resto de poderes do Estado. O violento arquetipo do "bandido" diluíase ante a realidade dun mozo carismático ao que a xente non temía, senón que protexía e aclamaba.

A continuación, analizamos os cinco puntos de inflexión onde a hemeroteca destapa o clamor popular, a manipulación informativa e a dignidade política de Mamede Casanova.

Puntos de contraste analítico:

1. A censura oficial superada pola sociedade civil: As autoridades eran conscientes do perigo que supoñía a proxección pública de Mamede. Por iso, o réxime militar tentou ocultar con total hermetismo a data e a hora do seu traslado dende Ortigueira. Porén, a solidariedade popular foi máis rápida que as ordes do gobernador. Como recolle textualmente La Correspondencia de España: "Aunque la noticia habíase ocultado, no se sabe cómo se divulgó y el pueblo entero acudió á esperar al bandido". A rede de apoio civil funcionou ás agochadas, desbordando o cordón de silencio do Estado.

2. O motín do cárcere e as baionetas do réxime: A chegada de Mamede a Ferrol ás seis da tarde do 25 de xaneiro non se viviu como a entrega dun criminal, senón como o recibimento dun heroe popular. O pobo non acudiu en actitude acusadora; as crónicas falan dunha "muchedumbre compacta" e dunha "estrepitosa ovación" ao berro unánime de "¡Viva Mamed!". O pánico das autoridades foi tal que os soldados víronse obrigados a pechar as portas e "calar bayonetas" ante un xentío inmenso que, lonxe de amedrentarse, intentou "penetrar en la prisión" para liberalo, provocando un motín con cargas e numerosos contusos.

3. O impagable magnetismo e a caída do relato do terror: O perfil psicolóxico que os correspondentes trazan de Mamede ao tratalo directamente racha os esquemas do réxime. Fronte á imaxe do monstro perigoso, a prensa describe un mozo de vinte anos, "simpático y guapo", de estética coidada con bigote, gorra de chauffeur e corbata negra. O impacto do seu carisma foi tan inmediato que o propio cronista de El Heraldo confesa a debilidade do relato oficial: "Su conversación es agradable, y al verlo se duda que haya podido causar el terror de esta comarca".

4. A colecta popular como soporte económico: O apoio ao fuxido non foi só nominal ou ruidoso; traduciuse nun sustento material inmediato que reflicte a complicidade económica da contorna. Ao longo do traxecto dende Cruz-Pouso a [Mandiá], homes e mulleres desafiaron á Garda Civil para darlle cartos en man. La Época cifra a recadación en "16 duros" (80 pesetas), o que equivalía a máis dun mes de salario dun obreiro do metal da época. O semanario El Fusil recolle a tenrura daqueles diálogos cotiáns mentres lle daban moedas de cobre e prata: "¡Para que comas! ¡Para que te cuides! ¡Para que no te falte nada!".

5. As fogueiras do porto: Ferrol queima a mentira mediática: O punto de ruptura máis potente daquela semana tivo lugar o 29 de xaneiro. Perante a manipulación de La Voz de Galicia, que intentara rebaixar o motín do cárcere a un xogo de "unos cuantos chiquillos" e vertera consideracións "nada halagüeñas para el vecindario", Ferrol respondeu cunha mobilización de masas brutal. Máis de dúas mil persoas asaltaron os barcos de liña no porto, requisaron os exemplares do diario coruñés e reduciron as mentiras oficiais a cinzas en fogueiras públicas no peirao. Un boicot organizado con carteis e follas impresas esixiu respecto para o honor dos ferrolanos e para a verdade de Mamede, obrigando ao correspondente local a fuxir para salvar a vida.
Máis de cen anos despois, as cinzas daqueles xornais queimados no porto de Ferrol seguen a ditar sentenza. O pobo non se amotina nin queima a prensa para defender a un asasino; faino cando sabe que se está a cometer unha inxustiza contra un dos seus. Mamed Casanova entrou no cárcere militar amarrado e esposado, vestindo orgulloso a súa chaqueta furada por unha bala Mauser, pero arroupado por un pobo que converteu o seu calabozo de seguridade nun altar da rebeldía social. A historia oficial quixo escribir a crónica dun bandido, pero a hemeroteca e a rúa deixaron gravada, para sempre, a crónica dun heroe popular.