Opinión en Galicia

Buscador


autor opinión

Editorial

Ver todos los editoriales »

Archivo

Epistolario de Lino Novás con Rafael Suárez Solís (1931-1950)

Rivero, Manuel - lunes, 17 de agosto de 2026
A relación de Lino Novás con Rafael Suárez, debeu de nacer a través do diario de La Marina, do que era director desde o ano 1928 e Lino, estaba en Madrid como correspondente da revista Orbe, semanario do mesmo diario.
Os dous, compartían ideais políticos. Lino mostra por escrito a súa gratitude e respecto, todo indica que no seu nomeamento tivo moito que ver Rafael.
Son tres cartas que marcan fitos determinantes na historia de vida de Lino:
Na primeira, desde Madrid, no ano 1931. Lino, estaba moi pendente dos acontecementos políticos de Cuba, centrados na loita contra a tiranía de Gerardo Machado1.
Na segunda, recén chegado á Habana, no ano 1939, pide axuda para ter a súa documentación en regra. Relata as idas e voltas, que tivo que pasar cos trámites para conseguir o pasaporte cubano, e que nese momento aínda non ten resolto.
E na terceira, once anos despois, ten dúas partes diferenciadas:
Na primeira parte, mostra o profundo agradecemento, por a crónica no periódico "Alerta" do día 13 de novembro do ano 1950, titulada "Lino Novás Calvo, un poco de William Faulkner y un grano de pimienta". Destaca o vinculo literario e a conexión estilística entre os dous autores. Novás foi o primeiro tradutor de Faulkner, ao español da novela "Santuario" en 1934, e o introdutor da técnica faulkeriana na narrativa hispana, ao adaptar o universo de violencia e fatalidade, por medio dunha estrutura fragmentada, densidade narrativa, saltos no tempo, interese por os excluídos da sociedade, xunto coa fatalidade do seu destino. Destaca a influencia de Faulkner, nas seguintes obras de Lino:
- El traspatio de palacio (1946).
- El negrero (1933).
- La luna nona y otros cuentos (1942).
- No sé quién soy (1945).
Na senda parte da carta, describe o seu lamentable estado de saúde, xunto coa petición sutil dunha visita no seu fogar.
"[Madrid] 17-8-31.
"Sr Rafael Suárez Solís:
Mi querido amigo:
¿Ha llegado la hora de gritar ¡Viva Cuba libre! Estoy pendiente del cable como de un filo cortante. ¡Daría algo en este momento por saber quiénes son los prisioneros, los heridos y los muertos!
En este estado ¿cómo pagarle a Ud. La deuda de mi largo silencio? No le hablo de la otra, que solo se la puedo pagar con la gratitud sincera que Ud. tendrá siempre en mí (...) estoy traduciendo (...) para Cénit. ¡Marxismo! (...) Traduje unos artículos para El Sol (...) Luego le escribiré con más tiempo y con más material"2.

"[La Habana, ¿abril?, 1939]
Querido Rafael:
Vine para ir a la S. de E (Secetaría de Educación). Tengo alguna prisa, estamos haciendo un número especial para el 1ero. de mayo3. Yo creo que lo más práctico es que usted haga un sondeo o consulta previa sobre el asunto, cuando tenga tiempo – lo más pronto que pueda.
Los datos son los siguientes:
• Hacia 1929 renuncié a la ciudadanía española y solicite la cubana. Un abogado se encargó de los trámites. Luego, no teniendo dinero para pagar los derechos, busqué dos testigos y saqué pasaporte español: 1931. Ignoro si los trámites para la adquisición de la ciudadanía cubana están o no en pie; si la gestión puede seguir su curso o si hay que hacer una nueva.
• En España por indicación de Chacón me dieron un pasaporte en Madrid. Con este pasaporte, al caducar, me inscribí en el Consulado de Cuba en Barcelona (conservo el segundo certificado de inscripción).
• En París me dieron pasaporte cubano, que ha quedado retenido en la Emigración.
Estos son los datos. Me interesaría mucho legalizar mi situación cuanto antes. Un día puede pasar algo y-la verdad – no me haría gracia que me enviaran a Franco"4.

"[La Habana] 14 de noviembre de 1950.
Mí querido don Rafael:
Ayer me trajo Herminia un recorte de Alerta,5 sobre Faulkner, en que bondadosa y cariñosamente te acuerdas de mí. Yo no leo ahora casi nada, porque no me siento bien. Los nervios, el oído, las vías digestivas...todo complicado.
Esto se ha venido agravando de dos años a esta parte. Por eso tengo que aislarme todo lo posible, con drogas o de otro modo, de los estímulos exteriores; y por eso no siempre leo siquiera Alerta, aunque ahora sería para mí un estímulo beneficioso. Pero tú sabes con cuánto cariño te recuerdo siempre, aunque no siempre te lea. Esta nota de que yo fui el primero en divulgar a Faulkner en castellano me ha dado mucha alegría, porque es verdad, porque es verdad, y porque, entre tantas injusticias e ingratitudes, un rasgo de generosidad se agradece más. Te lo agradezco, pues en el alma6.
Yo no soy ahora persona muy agradable para visitar, aunque ando de pie y, mal que bien, mecánicamente sigo trabajando, con algunas interrupciones. Sin embargo, si algún día pasaras cerca de aquí, me daría mucho gusto que entraras un momento, para charlar. No te hablaré de mis males porque eso me ha espantado ya a demasiados amigos".7

NOTAS:
1. En 1931, el gobierno de Gerardo Machado en Cuba enfrentaba una severa crisis por la caída de los precios del azúcar y la Gran Depresión. Ante la creciente oposición estudiantil y popular, intensificó la represión y consolidó su dictadura, sofocando la "Revolución de 1931".
2. Laberinto de fuego, pp. 60-61.
3. Alude a una tirada que hizo el periódico Noticias de Hoy, donde Novás trabajaba desde que regresó a la Isla.
4. Laberinto de fuego, p. 95.
5. El periódico Alerta fue un diario vespertino cubano fundado en 1935 que circuló hasta finales de 1958. Destacó por ser una de las publicaciones de mayor alcance y modernidad técnica en la Cuba republicana.
6. El trabajo al que alude Novás, lo publicó Suárez Solís en la "Sección figuras del momento", el 13 de noviembre de 1950.
7. Laberinto de fuego, pp. 149-150.
Rivero, Manuel
Rivero, Manuel


Las opiniones expresadas en este documento son de exclusiva responsabilidad de los autores y no reflejan, necesariamente, los puntos de vista de la empresa editora


PUBLICIDAD
ACTUALIDAD GALICIADIGITAL
Blog de GaliciaDigital
HOMENAXES EGERIA
PUBLICACIONES