Opinión en Galicia

Buscador


autor opinión

Editorial

Ver todos los editoriales »

Archivo

Epistolario de Lino Novás Calvo (1931-1934)

Rivero, Manuel - lunes, 29 de junio de 2026
A correspondencia enviada por Lino, desde o 17 de agosto de 1931 ata outubro de 1933 a: Rafael Suárez Solís; Emilio Ballagas Cubeñas; Regino Pedroso Aldama e Manuel Navarro Luna, son informacións valiosas, que nos axudan a entender a intensa actividade de Lino en Madrid, nun período convulso, que o acabaría atrapando e marcando durante todas as súas historias de vida.
O goce que producen as metáforas de Lino intercalas nos diferentes textos, son difíciles de describir, a modo de sopros de aire fresco, fíxanse na memoria e permanecen no tempo, nas súas palabras son como: "cucuruchos de brisa en la memoria".

Correspondencia con Rafael Suárez Solís1
A relación de Lino con Rafael, debeu de nacer a través do diario de la Marina, do que era director desde o ano 1928 e Lino, estaba en Madrid como correspondente da revista Orbe, semanario do mesmo diario.
Os dous, compartían ideais políticos. Lino mostra por escrito a súa gratitude e respecto, todo indica que no seu nomeamento tivo moito que ver Rafael.
Desde Madrid, estaba moi pendente dos acontecementos políticos de Cuba, centrados na loita contra a tiranía de Gerardo Machado2

[Madrid] 17-8-31.
"Sr Rafael Suárez Solís:
Mi querido amigo:
¿Ha llegado la hora de gritar ¡Viva Cuba libre! Estoy pendiente del cable como de un filo cortante. ¡Daría algo en este momento por saber quiénes son los prisioneros, los heridos y los muertos!
En este estado ¿cómo pagarle a Ud. La deuda de mi largo silencio? No le hablo de la otra, que solo se la puedo pagar con la gratitud sincera que Ud. tendrá siempre en mí (...) estoy traduciendo (...) para Cénit. ¡Marxismo! (...) Traduje unos artículos para El Sol (...) Luego le escribiré con más tiempo y con más material" 3.

Correspondencia con Emilio Ballagas Cubeñas4
A saudade por aquelas terras, a súa cultura, forma de vivir e as súas xentes, sempre está aí presente no seu sentir e no seu ser, Lino soña co eterno retorno e quedarse para sempre, na súa Habana querida.
Aparecen as súas colaboracións na Gaceta Literaria, medio que estaba pasando un momento crítico, que dirixía Ernesto Giménez Caballero, cun ideario político, próximo ao fascismo. A raíz destas colaboracións, sufriu as críticas do director de Orbe, José Antonio Fernández de Castro, das que se defendeu con sutiliza. Lino, precisaba publicar para poder sobrevivir en Madrid e reforzar a súa marca persoal como periodista.
A pesar dos mínimos avances, que por veces semella que se afianzan. O estado de ánimo de Lino, non muda, segue dando sobresaltos, que o levan a decepción, tristeza e amargura. Está ante o círculo vicioso, que cumpre co signo de identidade do seu destino.

"Madrid, oct. 6, 1931.
Mí querido Ballagas:
Te debo la explicación de este largo silencio. No te la daré. Tú, buen poeta y buen intuitivo no la necesitas. Sabes que los tengo a todos ustedes en lo más escogido de mí. Ahora más que nunca.
Estoy todavía sufriendo el mareo del viaje. (...) Estoy fuera de mi agua. Las preocupaciones y las inquietudes me destemplan. Este no es mi medio.
Ya habrás visto la Gaceta5 [literaria] de septiembre. Ve la de octubre. No puedo hacer lo que quería (...) nada de ensayo: algo como si estuviera hablando con un niño de las cosas que sé de mis amigos de siempre (...) cada vez que quieras publicar algo en La Gaceta mándamelo, tanto tuyo como de otro. Preferible que sea algo de investigación. (...) Estoy luchando, no sé para qué. Espero volver algún día al lado de ustedes para no dejarlos más"6.

[Madrid] 1-4-32.
Amigo Ballagas:
(...) No pude publicar nada sobre tu libro (...) comprenderás que no tengo donde publicar una línea7. Aznar me cerró El Sol y todo lo demás está ocupado. Gracias a que Vela, G. Morente y otros Marichalar, etc, se interesaron por mis cuentos y me abrieron la R. de O [Revista de Occidente] (...) no voy a darte ninguna opinión sobre el libro (...). Lo que si te digo es que lo leí bien y que me sé muchas cosas de memoria de él. Son como cucuruchos de brisa en la memoria.
Lo quiero como a un buen amigo y lo admiro como a una playa sobada y lejana.
Hay que seguir haciendo algo. Pero algo nacido, no compuesto. Hay que lavarse de los vientos de afuera. Nada de mimetismos, nada de querer emparejarse, rivalizar o emular. Hay que volver a las raíces y abonarlas con el propio lirismo (...) cada día es para mí más grande el arte cazurro, pícaro y poético de Sherwood Anderson. Esto, como ejemplo para la conducta8.
Estoy de mal humor, lo estoy siempre (...) Intranquilidad, dificultades, neurastenia (...)9.

[Madrid] 25.1.34
Querido Ballagas:
Gracias por tu amable carta. Hacía tiempo que no me escribía nadie de ahí, y me sentía ya como "incomunicado" -castigo a los pecados de mi negligencia. Pero así es, y yo cada vez más metido en mí mismo, rechazo.
Me da mucha alegría ver que no has perdido tu finura ni tu bondad poética. Te importa más lo que "eres" que lo que te ocurre. (...) ojalá pudiera yo conservar así mi serenidad. Porque suelo perderla con frecuencia y con ella hasta el deseo de escribir a los amigos.
Algo debería decirte de mi vida. Por fuera es tan vulgar que no merece la pena (...) es una incertidumbre constante y una marea de vaivenes en esbozo. No puedo trabajar para las letras, porque tengo que hacerlo para el estómago, sin que esto me permita salir del salario mínimo individual. (...)
A Cuba. ¡Cuánto diera por volver!, pero dudo. No tendría nada que hacer ahí. Con esto pierdo la experiencia de toda una vida; se me van, el tiempo les va echando tierra; ocurren nuevas cosas que no llegan a mí. Y en tanto, una cantidad de motivos literarios que nadie aprovecha"10.

Correspondencia con Regino Pedroso Aldama11
Querido Pedroso:
¡Al fin has salido de tu cascarón! Y magnífica salida, por lo que llevo visto (...) Ayer recibí tu "Nosotros".12 No me ha sorprendido (...) sabiendo que lo llevas dentro -y ya parte afuera- tendrías que dárnoslo. (...)
Estoy, como siempre muy ocupado en no hacer nada, moviéndome como en una rueda loca de tu taller que me figuro llevas más en la mente que en las manos13. Me gano penosamente la vida -si esto es vivir, que lo dudo- haciendo traducciones que logro atrapar aquí y allá. Estoy cansado, desalentado, (...).
Pero tendré fuerzas para leer bien tus poemas y, si hay donde, publicar dos letras sobre ellos. Si hay dónde, porque aquí hay (...) gran desinterés por las cosas de la América Hispana14.






Correspondencia con Manuel Navarro Luna15
Lino, continua cos problemas, dilemas e dúbidas de sempre, Non da encontrado o seu tempo, modo e espazo nun escenario complicado. A necesidade indícalle unha dirección e o talento e a creación literaria a contraria.

“[Madrid] oct, 1-1933.
Querido Navarro Luna:
Un abrazo de hermano por tu pulso y onda16 lo más bellamente impreso que se ha hecho hasta hoy en Cuba y de contenido tan auténtico y tan tuyo. (…) Quiero ver si a pesar de lo difícil que es hablar aquí de libros americanos, puedo publicar algo sobre ti y tu libro. (…) Digo difícil, porque el ambiente se está volviendo egocéntrico y fascistófilo, por desgracia tanto para los vagabundos como yo y para los que militan directamente en el campo revolucionario. (…)
Sólo quiero expresarte mi dolor por Cuba (…) y que, si alguna tengo, mi patria es esa. Y a la vez mi profunda admiración por el alma heroica y luchadora de ese pueblo en momentos tan difíciles. Tengamos fe en que vendrán horas mejores. (…)
Por desdicha, lo del casamiento se demora demasiado, pues mi situación económica no me permite todavía dar ese paso.17 Vivo de un articulejo hoy y otro mañana, mezclados con tal o cual traducción. Vivo, pues al día, trabajando mucho y gastando las fuerzas que me ha dejado mi vida de esclavo errante. Pero estoy convencido de que el trabajo es mi único fin y sigo adelante.
(…) Escríbeme, Navarro Luna. Mis amigos de ahí han dejado de hacerlo. Siento que se me van alejando”18.

NOTAS:
1.https://historia-hispanica.rah.es/biografias/43410-rafael-suarez-solis
2. En 1931, el gobierno de Gerardo Machado en Cuba enfrentaba una severa crisis por la caída de los precios del azúcar y la Gran Depresión. Ante la creciente oposición estudiantil y popular, intensificó la represión y consolidó su dictadura, sofocando la "Revolución de 1931".
3. Laberinto de fuego, pp. 60-61
4. https://www.biografiasyvidas.com/biografia/b/ballagas.htm
5. Cuba literaria I. (Mi fichero)": Artículo número 115, correspondiente al 1 de octubre de 1931. "Cuba literaria II. (Mi fichero)": Continuación del análisis sobre la situación de las letras cubanas, publicado en el número 116, el 15 de octubre de 1931.
6. Laberinto de fuego, pp. 61-62.
7. A Gaceta Literaria, que lle abrira as portas, estaba a punto de pechar. O número 123, do 1º de maio de 1932, foi o último publicado.
8. Crítica velada a obra de Ballagas,” júbilo y fuga” (1931):  Esta obra caracterizase por unha lírica purista e neorromántica, influenciada por a "poesía pura" de autores como Juan Ramón Jiménez.
9. Laberinto de fuego, pp. 62-62.
10. Laberinto de fuego, pp. 63-64.
11. https://www.ecured.cu/Regino_Pedroso
12. Primeiro libro de poemas publicado por Regino Pedroso.
13. Regino Pedroso, desempeñou varios oficios manuais en talleres de carpintería e de mecánica.
14. Laberinto de fuego, pp. 64-65.
15. https://www.ecured.cu/Manuel_Navarro_Luna
16. Libro de poemas publicado en 1932
17. O compromiso de voda, debía de ser con María Luz Nieto. Carta a José María Chacón (25-3-38). Laberinto de fuego, pp. 70-71.
18. Laberinto de fuego, pp. 65-67.
Rivero, Manuel
Rivero, Manuel


Las opiniones expresadas en este documento son de exclusiva responsabilidad de los autores y no reflejan, necesariamente, los puntos de vista de la empresa editora


PUBLICIDAD
ACTUALIDAD GALICIADIGITAL
Blog de GaliciaDigital
HOMENAXES EGERIA
PUBLICACIONES