Opinión en Galicia

Buscador


autor opinión

Editorial

Ver todos los editoriales »

Archivo

Cartas de Lino Novás Calvo a José Antonio Fernández de Castro (1932)

Rivero, Manuel - lunes, 25 de mayo de 2026
Durante o ano 1932, Novás Calvo envioulle seis cartas a Fernández de Castro. A través da correspondencia imos descubrindo un Lino Novás, que se vai asentando en Madrid, encontrando novas oportunidades e dependendo cada vez menos dos ingresos de Orbe, que a pesar das expectativas creadas, apenas lle ía quedar un ano de vida.

Seguen as tensións que xa afloraron durante o segundo semestre do ano 1931. Lino, mostra maior seguridade e madurez, tanto persoal como profesional.

Descubrimos ao gran comunicador: decide qué quere, cómo o quere e para qué o quere, de forma sutil vai aparecendo a súa autoridade, que se sobrepón ao poder que José Antonio exercía desde a dirección de Orbe.

Lino mostra un estilo epistolario propio, similar ao da narrativa das crónicas, entrevistas e contos, esa técnica baseada no detalle sensorial, que a modo de cámara fotográfica, vai superpondo planos que comezan nun pequeno detalle para ir ampliando o foco, coas súas metáforas, xiros lingüísticos, frases cortas e puntuacións precisas.
O recurso da fusión de identidade, volve a estar presente, de forma semellante ao do conto "Un encuentro singular"; no artigo "Un cubano en Madrid" e agora na carta a José Antonio Fernández de Castro. Nos tres escenarios, dáse ese paralelismo, desdobramento de personalidade, dobre rol ou ben fusión, todo depende do ángulo por onde se mire.

Cándo lle da voz ao que o acompaña, é para dicir algo de si mesmo, que non se atreve, e deixa que o diga o cabaleiro, o cubano e o socio do cuarto compartido.
O texto básico para a redacción deste epistolario é o libro Laberinto de fuego(1)
"[Madrid, 1932]
Amigo José Antonio:
Contra tu cordial y efusiva carta te giro estas letras, (...) al levantarme de la cama, aquí en una cáscara de nuez cubista que tengo en un cuarto piso, con ventana al cielo (...) Tengo un pobre socio de cuarto, medio guillado, pero una excelente persona (...)
Tu franqueza rabiosa me encanta. Claro no hay que decir que seremos amigos. Demás, yo no tengo enemigos, ¿para qué?
Puede que ideológicamente sea yo el polo opuesto de una persona, y que no obstante lo quiera de verdad individualmente, sin traicionar mis principios. Si esto te parece sospechoso, no tengo yo la culpa(2). (...) Pero no comparto tu modo llevar al terreno individual lo que sólo debe mirarse desde el punto de vista de amplitud humana"(3).
Na segunda carta, breve de contido, co estado de ánimo baixo e con morriña da Habana, contesta ao seu telegrama. Precisa que lle aclare as colaboracións que precisa xestionar para celebrar o primeiro aniversario da revista Orbe.
"[Madrid] 6-3-32.(4)
Querido José Antonio:
Hoy recibí el telegrama para el aniversario. ¿Cómo no me avisaron con más tiempo? (...) Además no está claro (...) entiendo que debe de ser esto (...) Resultan cuatro [artigos de diferente ideoloxía]: Derecha, izquierda, centro e internacional. Además un católico y lo que yo pudiera hacer.
¿Es así?
Hoy estaba y estoy de neura (...) Ayer vi una geografía con unos rincones familiares de La Habana Vieja y lloré"(5).
Na terceira entrega encontramos ao un Lino contente, ilusionado e agradecido, que busca corresponder aos favores feitos por José Antonio, ao tempo, que lle comenta, que non recibiu os ingresos das publicacións dos colaboradores nin a del, enviadas e publicadas para o aniversario de Orbe. Tamén lle informa do labor que está a realizar cos intelectuais cubanos en Madrid, para paliar a súa precariedade, na medida das súas posibilidades. Anuncia os próximos traballos, que está a punto de iniciar para Orbe, xunto coa gran noticia da súa primeira colaboración na Revista de Occidente. Aparecen de forma sutil, os nomes dos seus valedores, Miguel de Unamuno, para o cargo do Ateneo, que tan oportuno lle veu e Ortega y Gasset por abrirlle a porta para publicar na Revista de Occidente.
"[Madrid, abril? 1932].(6)
Querido José Antonio:
Hoy recibí tu carta y los números del aniversario. Excuso decirte cuánto agradezco todo lo que haces por mí. Ojalá que algún día lo podamos celebrar juntos (...) Todavía no recibí la harina de la Administración(7).
Veo y estimo a Delgado, a Lípiz. Nos reunimos con frecuencia. Están en la prángana(8) (...) el yerno de Miguel de Unamuno, Quiroga Pla, traductor de Proust, me prometió hacer un artículo sobre la poesía cubana de hoy.
Tengo un cuento en la Revista de Occidente que me gusta y gustó mucho, saldrá dentro de unos meses(9) (...) Te burlas de lo que dije en la carta anterior. ¡Está bien! Ahora comienzo a estudiar la trata de negros (...)"(10)

NOTAS:
1. Romero, Cira.: Laberinto de fuego, La Habana: Editorial La Memoria, 2008.
2. Todo indica que lle reprocha a súa amizade con Giménez Caballero, que lle abriu as portas para publicar na Gaceta Literaria.
3. Laberinto de Fuego, pp. 49-50-51-52.
4. Carta Manuscrita.
5. Laberinto de Fuego, pp. 52-53.
6. Carta manuscrita.
7. Metáfora utilizada para informar que non lle abonaron as colaboracios para o aniversario de Orbe.
8. Expresión cubana para indicar una situación de pobreza extrema, sin dinero, o tener una carencia absoluta de recursos económicos. 
9. El Cayo, publicado no número 107 da Revista de Occidente.
10. Laberinto de fuego, pp. 53-54.
Rivero, Manuel
Rivero, Manuel


Las opiniones expresadas en este documento son de exclusiva responsabilidad de los autores y no reflejan, necesariamente, los puntos de vista de la empresa editora


PUBLICIDAD
ACTUALIDAD GALICIADIGITAL
Blog de GaliciaDigital
HOMENAXES EGERIA
PUBLICACIONES