A correspondencia, xunto cos artigos publicados na prensa e na revista Orbe, axúdanos a entender ese período de tempo, por veces movido e outras convulso, que tivo que enfrontar Lino, con diferentes graos de acerto, desde finais do mes de xullo de 1931.
Lino chegou a Madrid, en pleno verán, con escasos recursos, coa misión de realizar traballos para Orbe, encargos, que consegue ir realizando, a pesar das adversidades.
As cartas foron o medio utilizado para informar da súa situación precaria; da axuda económica, que con urxencia precisaba; queixas, por veces expresas e outras máis veladas; xunto coas oportunidades, que ían asomando no mundo da prensa a través da Gaceta Literaria.
A base deste artigo é o libro Laberinto de Fuego. Epistolario de Lino Novás Calvo de Cira Romero (1).
Correspondencia con José Antonio Fernández de Castro (2)
Fernández de Castro, foi o mentor de Lino, grazas a el, conseguiu a praza de correspondente de prensa da revista Orbe en Madrid. A través dos textos de Lino, podemos intuír, o que lle contestaba José Antonio. En certos momentos aflora: desacordo, incomprensión, impaciencia e distanciamento.
[Madrid, 1931].
"Amigo José Antonio:
No te impacientes si no te mando nada ilustrado todavía. Hace varios días que ando en busca de ilustraciones populares para hacer un artículo sobre Madrid (...) Por otro lado, el momento es de agitación y no he podido relacionarme todavía bien. (...)
En literatura ni pensar. Hoy ya son todos políticos. Además, en este mes y en el que viene todo el mundo huye a San Sebastián (...) A medida que vaya
en el país te enviaré cosas que se ajusten a la revista.
En fin aquí me tienes dando vueltas. Sólo Aznar (3) me atendió bien y me dará alguna traducción, como una ayuda a lo que recibo de ahí. Tengo grandes deseos de trabajar y quisiera poder hacerlo sin grandes preocupaciones. Pero temo tener que volver a la aldea. Entonces si es verdad que no escribo otra letra. (...)
¿Dónde está el literario que nos figurábamos desde ahí? Nada; se reduce a unas cuantas intriguillas. No hay espacio. No hay donde (...) publicar un mal cuento.
En fin, amigo J.A., mira de hacer un esfuerzo para que me llegue por lo menos esa cantidad fija todos los meses, y ordena cuanto sea conveniente en cambio, en la seguridad de que serás atendido (...) Con todo espero que cuando pase esta efervescencia y la gente regrese a Madrid, podré relacionarme poco o mucho con todos" (4).
"Madrid, oct.1931.
Amigo José Antonio:
Recibí tu carta en la embajada de Cuba cuando estaba sacando unas fotografías al para una información (...) Por lo dicho ya sabrás que tengo cámara. Todavía debo parte de ella, pero es propia de reporter. Con ella los temas me sobran. Ya me he hecho amigo de Bagaría (5) y otros bohemios que me han recomendado cosas interesantes. Vamos a ver si poco a poco tocamos los puntos más sensibles de España. A tu cargo dejo que Orbe me facilite esta labor. (...)
No me hables de timidez. Eso pertenece a otra época. Pero ¿quieres que abarque el mundo en un día? Ya se irá haciendo todo. Y más de lo que tú te figuras. (...)
Fui a ver a Giménez Caballero (6). Le hice la entrevista, y le mandé para que me la aprobara. Lo que hizo fue publicarla en La Gaceta Literaria en primera página, (...) Además me publicó otras cosas mías (...) me abrió las páginas de la Gaceta para lo que quiera (...)
Haré todo lo que quiera vuestra excelencia (...) No seas cruel con los que no piensan como tú (...) Y no faltaba más sino que ahora me consideras a mí de otro lado. Si yo fuera a expresar lo que me manda sólo mi conciencia, Orbe no me publicaría mis cosas (...) Tú tienes libertad de rechazar lo que no te parezca bien, y sin que yo me moleste por ello. Por lo que sí me molestaría sería porque te olvidaras de que dependo en casi todo de Orbe, y que estoy tratando de servir sus intereses" (7).
[Madrid] 26 de nov.1931
"Amigo José Antonio:
Me dice Millares que te debo carta. No te debo sino amistad y atenciones. Te contesto siempre. ¿Qué pasa con las cartas y con Orbe?
Lee la Gaceta del 15 de este mes. Te trato como a todos (8) (...) Aquí donde no interesa nada de América, poder hablar de Cuba es un triunfo.
¿Ya te curaste ese vicio raro que tienes? No creas que no lo sé. Estuve por ponerlo en el artículo de la Gaceta" (9).
NOTAS:
1. Romero, C. (2008). Laberinto de Fuego. Epistolario de Lino Novas Calvo. La Habana. Ediciones la Memoria. Centro Cultural Pablo de la Torriente Brau.
2. https://www.ecured.cu/Jos%C3%A9_A._Fern%C3%A1ndez_de_Castro
3. https://historia-hispanica.rah.es/biografias/5451-manuel-aznar-zubigaray
4. Laberinto de Fuego,pp.45-46.
5. https://historia-hispanica.rah.es/biografias/4815-luis-bagaria-i-bou
6. https://historia-hispanica.rah.es/biografias/20293-ernesto-gimenez-caballero
7. Laberinto de Fuego, pp. 47-48
8. Se trata de la segunda parte de su artículo "Mi fichero", donde Novás repasa los nombres más sobresalientes de la literatura cubana del momento.
9. Laberinto de Fuego, p.49.