O conto da leiteira
O conto da leiteira de Vicente Vázquez Vidal acadou o XXVIII Premio Francisco Añón de poesía en 2024, aparece publicado por Caldeirón, na colección Pedra dos Corvos, en 2025.
Un limiar de Carlos Lixó que nos trae unha imaxe impresionante: un mozo, na madrugada dun sábado ve aparecer mulleres vellos cun loito absoluto, con cestos cheos
de queixos na cabeza, camiño da feira; todas as avoas defuntas nunha aparición fantasmal. E, a partir de aí, as súas verbas flúen: o ceo e a terra acabarán pero esa noite non acabará nunca. Comparte con nós os pensamentos: baixo o que vemos agóchase un pasado anterior á consciencia, a poesía nace cando nos vemos obrigados a aproximarnos doutra maneira ao que transcende a narración, ao baleiro primixenio. Continúa falando do que lle suxire o poemario de alguén que carga o peso de rachar o elo da cadea, cando lle toca vir despois do derradeiro... igual ten a misión de contalo.
Para min Carlos Lixó foi unha descuberta, un profesor de Secundaria do Barbanza, con premios en narrativa, poesía e textos xornalísticos, unha carreira brillante e unha produción literaria envexable. Unha verdadeira xoia!
O conto da leiteira tráenos unha poesía narrativa que parte do soño da avoa leiteira, do que vive e soña. Vicente Vázquez vai debullando ideas en torno a ese mundo que está finando ou máis ben xa foi enterrado. Un mundo que durou o pasado e agora está perdido para sempre, colocándonos no papel do derradeiro da estirpe. O seu relato profunda no pensamento porque di que igual non hai contrarios senón consecuencias: a morte que segue á vida e a vida que nace da morte.
Unha semente que prendeu no tempo, unha descendencia, un exército, un clan. Os vellos foron a xente que trouxo o lume; os avós ordenaron o mundo. Cando algún deles morre, entérraos a todos. Eles sabían que a paz do mundo comezaba á beira da lareira, que cando estaba todo dito e feito, había que acompañarse uns a outros, deitarse e agardar polo sono da morte.
No antes diferenciábanse as funcións: as mulleres daban o leite e a vida, aos homes tocáballes dar a morte, ían á guerra e a súa única vitoria era volver. O disparo é un lume que ninguén prendeu. O que tira a primeira pedra non é o que comeza a guerra, as relación de dominación comezaron nun tempo inmemorial e duran ata hoxe. Sucede nas casas.
Faise preguntas para contestalas: que é o progreso? O traxe novo do emperador, un tractor, facer unha casa dende lonxe. A maleza, coma o progreso, non descansa.
Vicente Vázquez escribe coa poesía no interior da prosa que xa é poesía. Non se trata tanto dunha prosa poética como duns textos que levan a poesía incorporada nas imaxes, nos pensamentos, nas cavilacións. Escribe para botar fóra a maldición de ser o que pecha a casa, o que non deixa semente, o que non vai formar parte desa cadea de xente que turra pola terra. Escribe para facernos pensar, por iso recollo frases que irei rumiando coma a vaca que anda polo comedor.
A Historia de fóra e a historia da familia, a memoria dos obxectos. Esquecemos o que non nomeamos. Non preguntamos nin escoitamos a historia dos pais e dos avós, dos antepasados, e quedan na néboa do tempo as preguntas que non fixemos e as respostas que non nos deron. Morremos sen facer as preguntas esenciais, quedan todas sen responder.como nos fixeron, como eles foron feitos?
Os pais deberían ser avós antes de ser pais. As diferentes maneiras de chorar de nenos e adultos, un debe ser reconfortado, o outro é un neno perdido na inmensidade dun adulto.
O pasado son días, uns detrás dos outros. Os días pasan lentos e os anos rápido.
A falta do xardín nos días nos que non había tempo para a beleza (e cando o houbo chegaron os obxectos que non nos pertencían).
As cortes convertéronse en comedores e o silencio é unha vaca grande deitada enriba da mesa. Tristeza salvaxe a do animal que volve ao monte e tristeza domada a do animal que queda na casa. Todas as tristezas son a mesma tristeza, todas as alegrías son a mesma, saltan de persoa a persoa, polo tempo.
Pódese falar sen dicir nada. Pola pura necesidade de acompañarse, de facer saber que estás aí. Pódese falar sen dicir nada porque non hai nada que dicir, falta o pensamento.
Pódese ser o morto e quen escoita detrás da porta. Asistir ao propio enterro observando.
Os medos que entregamos ás seguintes xeracións. Os soños tamén se herdan.
A meniña que medra herdará todo o dos antepasados
Eu non son outro e outro non son eu porque para que iso fose así, tería que ter pasado polas miñas experiencias e eu polas súas.
E a gran pregunta: que vas facer coa casa?
Cada frase lévanos á reflexión e a un imaxinario que comparte con nós porque tamén é noso. O poemario semella sinxelo pero a profundidade abre camiños ao que sucede por debaixo do que pasa, á consciencia da perda, á terra baleirada.
Todo este contido nunha edición magnífica, de luxo, aínda que a vexas humilde. Perfecta coma un ovo, dende as cores ata o tamaño, o tipo de papel e a tipografía. Todo da man dun home que coida cada detalle como se fose o último.
O conto da leiteira é a parábola do progreso que se derrama por azar. Sempre foi así, pero igual deixou de selo cando o futuro non é noso e temos que volver a vista ao pasado.
