Sucesos incríbles (30)

¡Xa vedes, e logo hai quen di que os soños sempre acaban en pesadelo! ¡Mentira impura, ignorancia supina, que nada nutre tanto o espírito coma os soños belidos, e se un está esperto cando os soña, mellor que mellor! Ese é o secreto do elixir, da pedra filosofal, o secreto da vida...; ¡non vos hai outro! ¿Que, non vos parece certa esta historia? ¡Se a Historia é certa, as historias, tamén! ¿Non se di que a vida é un soño, un soño fugaz? ¡Pois logo! ¡Vivan as fadas desta Terra, particularmente as boas!

O serio do caso, onírico ou non, a historia máis incrible de cantas me levan pasado sería ler nos periódicos, escoitar na radio, ou ver a un portavoz deses da tele anunciando que se lle vai erixir, aquí en Galicia,

¡financiado precisamente polos morgados!,
Un Monumento ao Emigrante Descoñecido, de cinco puntas,
unha por cada Continente.
¡Incrible, non si?
-.-

A CRUZ DO ZARRO NOVOVén ao caso, lembrándome de Bouza-Brey, aquilo seu de que, "... es propio de la obra literaria, no del escrito científico, revelarnos a su través los sentimientos y emociones de su autor, hacernos sentir su pálpito humano". Tres liñas despois, o propio don Fermín cita aquilo de Lenin de que, "... sin emociones humanas nunca ha habido, ni habrá jamás, búsqueda humana de la verdad". Pois ben, esta "emoción" que vou relatar, como última historieta deste libriño, cronoloxicamente debera se-la primeira, pero quixen deixarlle ao lector, maiormente aos cativos, estas últimas impresións subxectivas, transmitidas, por se lles serven de estímulo para afeccionarse, se aínda non teñen ese vicio, a tomar en serio, rotundamente en serio, a intrahistoria do seu lugar e da súa familia. Asegúrovos que non é ningunha contradición, non é incompatible, unha cultura universal, cosmopolita, co cultivo, co sachamento, asiduo, das propias raiceiras. Pero non insisto máis, que despois enténdese todo.

Nada de canto me leva acontecido na vida, e houbo imprevistos de toda clase, que non caben neste libriño, me modulou tanto como aquela visita con meu avó e padriño á Cruz do Zarro Novo de Montecubeiro. Desde aquel día, cos meus altibaixos por suposto, sempre me levou a cabeza a ser flexible, comprensivo, tolerante; humano, en definitiva, que iso, e tan só iso, é o miolo da mensaxe que vos quero transmitir.

A cousa foi así de sinxela:
O vinte e un de Xullo do ano 1936, que na miña aldea aínda non soaran os foguetes do Alzamento, que tiñan a pólvora quentándose, ¡para os quince derrames que padeceu a parroquia!, meus pais, con miña avoa e madriña, foran á feira de Mosteiro. Éme fácil datar aquel acontecer asociando outras cousas que pasaron na mesma data. Meu avó díxome:

-Tes que vir comigo ao Zarro Novo, que eu non podo atende-las vacas e carga-los toxos, asemade; poden moscar...

Fun con el, todo ledo; non soamente por acompaña-lo padriño nun traballo importante senón porque así subiría ao monte, upado no noso carro das vacas, asubiando, que era un pracer deses que pasaron á historia. ¡Subir ao monte nun tractor, como fan agora, coido que é demasiado..., estridente!

Chegados ao Zarro, meu avó desenganchou a súa parella de vacas e deume as cordas:

-O teu traballo é telas xuntas, pola corda, para que non vaian a ese trigo de por aquí ao redor. Se se cofan por culpa dos tabáns e das moscabeiras, dálles larganza, pero se moscan de verdade, sóltaas, que corran o que queiran, que xa pararán en algures.

Sempre tiven unha memoria de elefante para recordar tódalas cousas que pasaron naqueles meses da guerra, e iso que en Xullo do 36 faltábame un mes para os seis anos, pero todo aquilo gravóuseme, a buril, no fondo da alma.

-Padriño, ¿por que non cavaron tamén aquí, aquí mesmo onde estaban os toxos?

-¡Meu neno, iso é largo de contar! Ao redor desta cruz de madeira ninguén cavou..., ¡para trigo, se entende! Esta cruz é nosa, que a puxen eu; o terreo é de Deus; esas cavadas do arredor sonche de Tellado de Sagaruxe, pero caveinas ao cuarto, que logo temos que segar este trigo, que vai maduro.

-Padriño, e se este monte é dos de Tellado, ¿como foi que trouxo, vostede, esta cruz?

-¡Así, así se fai; que razoando e preguntando vaise a Roma! Voucho dicir, pero non sei se o entenderás, que isto tíñacho reservado para cando foses mociño.

-¿Non me dixo que xa razoo?

-¡Non só razoas, senón que estás entrando no uso dela! Terei que contarcho: Aquí, neste monte, están enterrados os que non quixo Deus...; ou mellor dito, os que non quixo a Igrexa, ¡que manda máis cá Deus!

A miña conmoción, ao oír aquilo, foi brutal, pero o avó deseguida matizou:

-Cando morre un suicida, din que se condena; cando matan a un perseguido, ou mesmo ocorre un crime, a unha persoa calquera, así fose bo cristián, daquela din que..., que morre sen confesión, e que o refusará San Pedro. Cando había abortos, ou nenos que falecían antes do bautismo, por moita auga de socorro que lles botásemos, daquela os do Convento tamén dicían que, ¡para o cemiterio civil, no Zarro Novo! ¡Recoño, iso é mandar máis que Deus, pois ningún pai que sexa pai bota un fillo da casa, aínda que o tolee!

-¡E por iso fixo vostede esta cruz! ¿Por que é de madeira…?

-A cruz é de carballo porque este terreo é de todos, e non son eu quen para poñela en pedra; xa veremos, máis adiante, se entre tódolos veciños da parroquia...; ¡vóullelo falar!

-Pero non me dixo..., ¡esoutro!

-¡Cústacheme moito! Aquí enterrei a teu tío..., un neno que nos morreu mesmo ao nacer, que se ía chamar Domingos, coma meu pai.

-¿Daquela..., daquela botáronlle auga de socorro, non si?

-¡E non lla íamos botar; mesmo segundo naceu! Para Deus está tan bautizado coma ti ou coma min. O que non me perdoo, a min mesmo, que desde aquela teño un nó na gorxa, que foi o de non coller coa caixiña do neno, e subir ao Convento, en lugar de virme aquí. ¿Se fose hoxe? ¡Ai se fose hoxe, e se ao chegar a xunto do Párroco me negase sagrado, daquela o primeiro que faría ía ser darlle un lombazo, coa mesma aixada, e despois diso enterra-lo neno dentro da igrexa, mesmo diante do altar maior, alí onde enterraban aos frades..., ¡pois o meu fillo era tan de Deus coma calquera deses frades que están debaixo das lousas do presbiterio na igrexa parroquial!

Despois de dicirme isto meu avó estivo calado, un pouquiño, engurrando as cellas, nun respectuoso silencio que non me atrevín a rachar. Pero aos poucos, díxome:

-Non descoides as vacas, pero aténdeme e contesta, que imos rezar por estes defuntos: "Pai noso...".

O avó, despois daqueles rezos, non volveu a falarme, que tiña abondo con ocuparse dos seus toxos, que eran grandes coma xestas. Cando tivo unha boa carrada arrexuntou os que lle sobraran para lonxe do trigo, ¡por se o lume! Despois deulle brío ao adival e dispúxose a atar o carro, facendo nós en cada lobete para que non afrouxase a carga.

-Ai, ho, fixemos un bo labor, que estes toxos eran un perigo, á parte de que nos fan falla para cocer á tardiña, cando veñan da feira...

-¿Por que eran..., iso, un perigo?

-Neste tempo, de aquí ao Santiago, raro é o ano en que Deus non manda un trebón... Faino para que lembremos que as colleitas son do Señor, e que El sempre está por riba de nós. Neste sitio, sexa porque baixen os raios en busca das ánimas destes infelices, que teño para min que de cando en vez sacoden aos que xa estean purgados para que así suban ao Ceo; sexa porque tire deles esta cruz de carballo...; o caso é que se podía formar un incendio nos toxos resecos..., ¡e daquela ardíanos o trigo, que xa está dourado!

O avó xunguiu as vacas e apúxoas ao carro. Dinlle a aguillada, que maldito falta facía para as vacas, pois costa abaixo máis ben había que contelas, pero servíalle para atenua-la súa coxeira.

-Padriño, ¿cando..., cando se empezou aquí..., cos enterros, digo...; aquí, aquí mesmo, fóra da igrexa, lonxe do adro?

-¡Quen sabe iso! Coido que de sempre, xa desde aqueles romanos; desde que por aquí somos cristiáns... Iso de cristiáns é un dicir, pois facendo destas cousas..., ¡de cristiáns só tiñámo-lo nome! Tes que saber que Cristo só botou do templo aos feirantes, aos que facían negocios aproveitándose da Casa do Señor..., ¡ao revés que eses frades de San Cibrao, que eses non botaban a ninguén do Convento con tal de que estes veciños lles carretasen o pan daqueles foros! Os homes valíanlles, ¡todos!, que todos traballaban para eles; e as mulleres, se cadra, algunha tamén, aínda que doutro xeito...; ¡pero das ánimas, segundo que casos!

Volvemos ao silencio, que só renxía o carro, co peso; pero cando chegamos á nosa eira, que nos tivemos que parar para abri-la cancela grande, dixo meu avó:

-Esquecéusenos unha cousa..., ¡e aínda estamos a tempo!

-¿Unha cousa; cal?

Coidei que deixariamos esquecida aló arriba, no monte, algunha ferramenta, tal que unha galleta, e que me ía tocar subir por pés, para buscala e baixala ao lombo. A miña sorpresa foi maiúscula:

-Meu neno, esquecéusenos rezar polos frades, que se cadra a eles non lles sobra, pois ao Convento de San Cibrao nunca un raio baixou para liberalos das penas do Purgatorio! ¡Mal sinal!

Todo o incrible que pareza, pero foi certo que alí, diante da cancela da nosa eira, co carro calzado para que non sufrisen as vacas, ¡elas tampouco!, rezamos un Noso Pai..., ¡por aqueles frades que non deixaran enterrar en sagrado aos seus condenados!

Non tardou nin un mes en volver ao Zarro, iso á parte da sega do trigo, pero naquela ocasión escoltárono os fachas do cuartel de San Cibrao, que casualmente elixiran aquel sitio para fusilalo. ¿Por que? ¡Iso tamén o sabe Deus! De morte matada non morreu, que despois de tirarlle uns tiros xunto das orellas, supoño que máis ben para ensaiar, aquelas ánimas, aquelas ánimas malditas, aquelas do Zarro, deberon pedir polo seu amigo, polo amigo das esquecidas, por meu avó, ¡e daquela os fascistas soltárono, ileso!

Repasando esta lista lembreime, por enésima vez de meu padriño:
¡A estes, de fusilados, non os levaron de onde caeron, nin sequera ao Zarro Novo!
Agora digo eu, e con isto remato: ¿É xusto xulga-lo próximo, xulga-las súas motivacións, as súas decisións, en cousas transcendentes, co pouco que sabemos e co menos aínda que entendemos? ¡Coido que non; polo menos iso foi o que aprendín sachando naquelas raiceiras!

¿Era incrible meu avó? ¡Para min, si; con aqueles ditos, con aqueles feitos, si! A miña experiencia é que adoitamos crer o menos crible: ¡Gústannos as trolas e refusámo-las verdades! ¡Son miserias, recunchos da condición humana, que tamén é fantástica, incrible!
-o-

Miña rapaza, miña Estrela, como ves, vou vello,
pero sigo queréndote, moitísimo.

-oOo-