Opinión en Galicia

Buscador


autor opinión

Editorial

Ver todos los editoriales »

Archivo

A ese lugar donde me llaman

Rivero, Manuel - lunes, 30 de marzo de 2026
O eterno retorno ás Grañas do Sor de Lino, está presente na súa obra, fisicamente mora lonxe, a miles de millas. A distancia entre o Barqueiro-Ortigueira e A Habana, é aproximadamente de 4.562 millas marítimas, equivalentes a 7.342 Km, en cambio, esas vivencias, seguen frescas na súa memoria, a pesar do paso do tempo.
Hai discrepancia coa idade a que emigrou, é un tema que Lino non gostaba de tratar, e cando sae a palestra, fala dun neno de sete anos, en cambio os datos reais, aproximánse aos 16 ou 17, nas miñas pesquisas básandome na información autobiográfica de Lino, achegánme aos 14 anos. Lorraine Elena Roses, na súa visita ás Grañas do Sor, a finais de agosto do ano 1986, ao mostrarlle fotos familiares onde aparece Lino, descubre que era un mozo, en torno aos 16-17, e no artigo "La doble identidad de Lino Novás", na entrevista a Teolindo Barro Soto, confirma esa idade: "Mientras tomamos un excelente vino rojo, hablamos de Lino. Teolindo Barro Soto, coétaneo suyo, me da la noticia de que Lino partió a Cuba, no en 1912, como el quiso que publicaran los libros, sino en 1919 o 1920, un año antes que Don Teolindo, es decir, siendo un joven de 16 o 17 años, y habiendo estudiado con Teolindo en la escuela de la parroquia".

Realismo tráxico

Lino para o tempo, nun espazo idealizado, e a base dun realimo tráxico, a medio camiño entre o real e o ficticio, verdades e medias verdades, vai tecendo unha rede que atrapa ao lector. As puntacións precisas, xunto coas metáforas oportunas, comparacións e repeticións, proxectan imaxes rápidas, por momentos surrealistas, a modo de pinceladas Dalinianas, que se fixan na mente e logran a persisitencia da memoria. Aí é onde está o segredo da forma de narrar de Lino, que a modo de ultraísmo, pasa ràpido e ao mesmo tempo quédase. A información que vai e ven, todo semella que é por un intercambio de telegramas en tempo real.
Cinco variables claves para entender o que nos dí ou nos quere transmitir Lino, neste conto: a partida de nacemento; fillo de solteira; acto xúrido voluntario e solemne do recoñecemento paterno-filial; a visita que lle fixo o seu pai na Habana; a muda da identidade dos protagonistas e a resignificación xeográfica e simbóloca do escenario dos acontecementos.
“En el registro Civil de Mañón a veinte y cuatro mejor dicho a veintiseis de noviembre de mil novecientos tres ante el Notario Juez Municipal y Secretario, compareció María Calvo Rego, de veinticuatro años de edad natural y vecina de la parroquia de Grañas del Sor que al veinticuatro de los corrientes nació un niño por nombre Lino Gonzalo que dicho niño es hijo natural de María Calvo Rego, no reconocido”
Sigue una nota adicional de fecha 2 de enero de 1909, en que Lorenzo Novás reconoce a Lino como hijo suyo natural” (1).
Entrevista de Lorraine E. Roses a Lino Novás na Universidade de Syracuse, onde impartía aulas.

Interviu with Lino Novás Calvo
November 1, 1973
Syracuse University
Syracuse. New York

“(Lorraine Rose)LR. Vd. no ha escrito autobiografía pero el que habla mucho de su biografía es Raymond Souza, en su tesis doctoral y en sus artículos.
LR. El habla de los sentimientos que Vd. Tuvo hacia su padre y que hubo enemistad,
(Lino Novás Calvo) LNC-Malos, malos sentimientos.
LR. Y que él incluso fue a Cuba a reconciliarse con Vd.
LNC. Sí, yo soy hijo ilegítimo y el se portó muy mal con mi madre (…) Fue a Cuba, fue hasta la casa donde yo trabajaba, era una fábrica de sombreros, preguntó por mi. Yo había dicho allí, que yo no tenía padre. Entonces vino el dueño de la fábrica y me dijo , “Allí está tu padre. ¿Cómo es que dice que no tiene padre? Está allí. Dije “Bueno, estárá “no sé” por fin fui, y claro…una entrevista y nada más que unas palabras. No tengo yo buenos recuerdos ni impresiones, por referencia” (2).

A muda de identidades:
• Lorenzo por Adán.
• María por Teresa
• Lino Gonzalo por Román
• Dolores por Sol
• Novás por Pérez

Resignificación xeográfica e simbólica:
As Grañas do Sor por El Cerro.

Fai unha comparación sutil entre os perfiles da súa nai, que a describe de forma sublime e a do seu pai, por medio dos soliloquios da súa nai, que en nada é favorable, tanto no físico como na ética e na moral, pero a pesar de todo, soubo perdoar e seguía esperando o seu reencontro ao outro lado do charco.

A ese lugar donde me llaman

"Todo empezó -así lo recuerdo- a fines de septiembre. Era mi santo y cumpleaños, y mi madre me hizo una nueva camisa. Mientras la hacía empezó a toser y se puso pálida (...) Cuando parecía más grave con las fiebres altas (...) vino a vernos mi tía Sol. Traía alguna noticia. Miró con expresión secreta a mi madre desde la puerta. Mi madre se incorporó en la cama, la observó y su rostro empezó a animarse. Luego empezó a llorar en silencio.
Tía Sol salió en seguida y, en su ausencia, mi madre se levantó, se puso el mejor vestido, se compuso el pelo, se aplicó los aeites. Pero al atardecr regresó tía Sol y yo vi como aquel resplandor súbito del rostro de mi madre se apagaba. Hablaron un momento en voz baja. Tía Sol venía abatida; ; bajó los párpados y se fue diciendo:
- Quizá se hayan equivocado de fecha. Pudiera venir en otro barco... (...) Por varios meses, había de ir observando yo, sin comprender, estos cambios. O bien los comprendía sin explicármelos. Sabía que alguien debía venir, cada mes, en un barco; pero no venía. En tanto mi madre se enfermaba, curaba (al parecer) de pronto, se acercaba otra fecha (y otra esperanza) y, cuando volvía, decepcionada, tía Sol, mi madre volvía a enfermarse. (...) Te he traido acá para que no crecieras viendo al Adán. El es el malo ¡Qué dios nos perdone a todos! ¡Ha sido el diablo!
Yo no entendí del todo. Otras veces le había oído hablar del Adán, y sabía que ése (nunca lo había visto) era mi padre. Mi madre añadió:
- El es tu padre; pero recuerda, si lo ves algún día, que ni siquiera te ha reconocido. Además tu no te pareces a él. Tú eres un Román. (...) Comprendo que a veces me irrito. Yo era muy joven y me ocurrió aquello. Y no había nadie allí para defenderme. Todos mis hermanos estaban en Cuba.
- Estaba de pie, y vestida, antes de amanecer. Lucía bella pero espectral, en su vestido claro y largo, sus ojos verdes y fijos, las trenzas negras como un halo en la cabeza. Me parecía muy alta (...), quizá porque se iba afinando para morir. - ¡Criada de servir! –reiteró otro día - Ninguno de los míos ha sido jamás criado. ¡No quiera Dios que sea! (...).
- Dijo viéndome a la puerta:
- - Y éste. Este también se llama Román. No tiene otro apellido... ¡Ni falta que le hace!
- Y añadió para sí en tono profundo y rencoroso:
- ¡Semejante renacuajo! (...) Eso era su padre:
- ¡un renacuajo! Yo no sé como ... ¡Pero que Dios me perdone.
- -¡Y que Dios lo perdone también a él!
(...) Hoy estamos a veinte. El veintisiete llega el Alfonso XII, ¿verdad?
Mi hermana Sol tuvo noticias de que cierto personaje viene en el Alfonso XII. Y si eso es cierto...
- No quiero ser soberbia. Soy como los chinos. Esperemos. ¿sabes tú como se llama ese niño? Román es su segundo apellido. Pero debe tener otro. Todas las personas tienen dos apellidos. ¿Por qué había de ser él menos que otras personas? Su otro apellido es Pérez. Mi hermana dice que viene cierto personaje en el Alfonso. Y si viene, yo sé por qué. ¡Tú verás, Sabina; tú verás como se arregla todavía! (...)
- Al volver al cuarto, mi madre había encendido todas las luces. Me mandó ducharme y me puso el mejor traje. Explicó tan solo:
- Ponte eso, siquiera hoy, que es domingo. Estás creciendo ¿Para cuándo guardas la ropa? Además quizás tengamos visita. ¡Ya verás, ya verás?
- (...) No ocurrió nada. No vino nadie (...) Debe de haber sido un error. No viene para acá. ¡Se ha ido a Buenos aires!" (3).

NOTAS:
1. Arquivo-da-Emigracion-Galega_CCG_Fondo_Lino_Novas/Caixa11-02.
2. Arquivo-da-Emigracion-Galega_CCG_Fondo_Lino_Novas/Caixa11-02.
3. Novás, Calvo.Lino.: Maneras de Contar, Madrid: Las Américas Publishing Company-New York, 1970, pp. 63-74.
Rivero, Manuel
Rivero, Manuel


Las opiniones expresadas en este documento son de exclusiva responsabilidad de los autores y no reflejan, necesariamente, los puntos de vista de la empresa editora


PUBLICIDAD
ACTUALIDAD GALICIADIGITAL
Blog de GaliciaDigital
HOMENAXES EGERIA
PUBLICACIONES