Sucesos incríbles (28)

Outra do Santo Andrés de Teixido
Esta historia, pola súa xénese, debera ir en castelán, mais, por harmonía estética coas outras, coas precedentes, pasareina, enteiriña, ao galego. Empezou en Salou, nunha excursión barateira, desas do IMSERSO.

Os do grupo de Galicia coincidimos na excursión de Mundosocial a Monserrat cos de Madrid, ademais dun grupo alemán; iso, á parte doutros grupúsculos variados, de distintas procedencias. Pola miña parte, o primeiro que fixen foi preguntar aos Guías pola sala onde as Cortes da República, na data do 1º de Febreiro de 1938, dando lectura ao Estatuto de Galicia, que fora presentado ao señor Martínez Barrio por Castelao, na afastada do 15 de Xullo do 36, tomou o que se di "estado parlamentar", precedente que resultou decisivo, absolutamente, cando se elaborou o actual Estatuto, o de 1980.

Aquela sala debera estar indicada dalgún xeito, tal que cunha lauda, pero se cadra ninguén llelo pediu aos cataláns.

Estaba matinando nestas cuestións cando se me achegou un madrileño, un tal Saavedra, co que fixera algo de amizade no hotel de Salou:

-¿Vostede vén ao Museo? -En castelán, que non en galego, por suposto.

-¡Primeiro quixera visita-la sala onde...! -E comenteille aquel feito histórico.

-¡Boh, Autonomías...! ¡Volvemos á España invertebrada! Estou farto de oír a estes cataláns, que sempre o fan en catalán..., ¡coma se non fosen españois!

Irritoume, e notóuseme:

-Desculpe, pero teño que disentir. Aínda me falta atopa-lo primeiro deste país que non me conteste en castelán se así lle falo eu. Vostede mesmo observaría que utilizo o galego coa miña muller, pero con vostedes, cos compañeiros do hotel, doulle ao castelán, cousa rigorosamente cortés, por suposto. ¿Que máis queren?

-¿Galego? ¡Outra desviación dialéctica; de dialecto, quero dicir!

Aquela ironía, propia dun Lavapiés dos anos corenta, acentuou a miña irritación; abofé que si!

-Señor Saavedra...; ¿vostede díxome que se apelida Saavedra, ou non o é?

-¡Exacto! -Contestoume rotundo e breve, como bo castelán, afeitos que están a disparar coa bésta, que tales foron os seus principios, absolutamente mercenarios.

-Pois ben, por se non o sabe, vaia tomando nota: Saa-, vén do xermánico-suevo, e quere dicir algo así como sala, ou casa, ou círculo de reunións; dos suevos tamén saberá que se esparexeron por aquela Galicia que incluía o Norte de Portugal, a primeiros do século V; e logo está iso de, -vedra, que vén do latino vetero, que tamén saberá o que significa!

-¿Que me quere dicir con esa parida? ¿Vai reinventar o meu apelido? ¡Saiba que vén da nai de Cervantes, príncipe das letras españolas!

-Non se me enfade, amigo, pero o caso é que…, de parto se trata, precisamente de parto, que algún antepasado seu foi parido na nosa Galicia, e daquela un dos seus avós tomou apelativo do punto onde vivía, ou daquel co que o relacionaban. ¡Diso non teña dúbidas!

-¿Iso é certo? –Volveume a insistir, entre chungón e curioso, receoso e irónico.

-Non só é certo, senón que vostede herdou o atavismo galaico de repreguntar, de insistir na pregunta. ¿Non se decata desa tendencia súa, conxénita, atávica, ancestral?

Non sei se sería un milagre da Moreneta, pero o caso é que desde aquel intre fixen un converso; o malo foi que en días sucesivos todo se lle volveu buscarme para facer preguntas sobre Galicia, que ata lle dixen, para descargarme un pouco:

-Mire, Saavedra, este ano é xacobeo, así que dese unha volta por Galicia, e daquela xa lle ensinarei a Coruña, polo menos Coruña, que con ir desde Santiago, pola estrada, nese tramo xa se fai unha idea, unha mostra, de como é o resto. Se queda tempo, tamén iremos a Vigo, que é unha especie de Barcelona, pero en galego!

-¡Si, acepto; encantado ademais! E tamén quixera coñecer ese sitio onde se vai de morto, que mo ten contado o noso porteiro, ¡outro galego!

-¡Puñetas! ¡Mira ti onde tivemos un embaixador honorífico! Descoide, que irá comigo, en vida, ao Santo Andrés de Teixido. ¡Prométollo!

Non pasaran nin dous meses cando tiven a sorpresa de escoitar ao tal Saavedra. Respondinlle:

-¡Así que conservou este teléfono; pois conserve tamén o meu ofrecemento, que me gustará velo en Santiago, dándolle cabezadas ao santo dos croques, pois nunca sobra a listura, por madrileño que sexa!

-Xa estamos na Barceloneta, digo, en Vigo, nun hotel que mira para América..., ¡dándolle a traseira a España! –Chanceouse.

Pasei a recollelos para que viñesen á miña casa...; ¡perdón, lector: á túa! Así que, ao día seguinte, despois de recorre-lo corredor atlántico, aquel Saavedra sentíase no paraíso orixinal, ou polo menos, na Arca de Noé, ¡e iso que non visitamos Noia!

-¡Canto perdemos nestes anos, que nunca fixemos plans de vir por aquí! ¿Non é certo, Matilde?

-¡Oh, si, certísimo, pero máis vale tarde que nunca! -Aseverou a madrileña, cun retruque, que tamén concordaba en que Madrid é o embigo do mundo, pois o resto é..., ¡país!

-¿Sabes que che digo, paisano? -(Chamoume paisano; quen o crería meses antes!) -¡Pois que, de postos a dicir, dígoche que o porteiro contoume aquela historia do Santo Andrés de Teixido...!

-¡Si; xa mo dixeras en Monserrat! ¿Cal delas?

-¡Cal vai ser, a daquel Apóstolo que veu visitar ao seu parente, ao Señor Santiago, por se precisaba axuda, que convence-los galegos; coa retranca que terían daquela, para un só Apóstolo non debía ser doado!

Servinlle outra copa ao Saavedra, ¡de augardente, da máis forte!, con toda malicia, para afrouxarlle a lingua, que aquilo prometía. Un madrileño castizo, deses das capas de Seseña, dándome leccións históricas do Santuario de Teixido...; ¡demasié!

-Empeza a contarma, por se non a sei; e vosoutras, miñas donas, se non vos interesa, ídevos a pasear..., ¡polos Cantóns, que é unha sala moderna, a antesala do Ceo!

-¡Eu non me vou, que ese tema interésame! -Dixo a madrileña, facéndose forte e repantigándose na miña cadeira..., cun prato de percebes do Roncudo por diante, que todo ten a súa explicación!

-O Santo Andrés, daquela que veu visitar ao seu colega Santiago... ¿Non era iso?

Fíxenlle a entradiña, o soarego, ou suarego, que tamén se di.

-¡Si, si! -Que con aquela introdución o meu converso colleu fío. -Seica veu por Tarragona, e pasou por Pedrafita, en burro, disfrazado de mendigo, para que..., ¡para que non lle fosen ao lombo aqueles pagáns, aqueles romanos! ¿Vou ben? ¡Daquela, prosigo! Desde que baixou desas montañas deu en preguntar por un tal Iacobus, e de sinais, ou referencias súas, do outro, explicou que era un facedor de milagres, tamén procedente de Galilea, que con Galitzia, aló en Polonia, facían o triángulo do mundo por entón civilizado.

Un dos homes de certa pousada, para poñelo á proba, díxolle que se lle apetecía face-lo milagre de volve-la burra en cabalo, el mesmo o levaría a xunto da persoa indicada, ¡outro facedor de milagres! Confiouse Andrés coidando que se ía atopar con outro dos seus paisanos, e ao outro día, ben cediño, cando se levantou daquelas pallas onde durmira, disposto a face-lo milagre das monturas, atopouse sen guía e sen burra, ¡que a saber en que feira estarían a tal momento! Púxose ao camiño, a pé, humildemente, e de seguida se atopou con Santiago, que soubera por Xesús daquel incidente do Santo Andrés, ¡así que saíu na súa busca, para prepararlle o Camiño!

-¿Por que traes dúas bestas, -lle dixo por todo saúdo ao Señor Santiago, -que eu prefiro un burrete, coma Xesús naquel día dos Ramos, alí en Xerusalén; non te lembras? ¡Temos que segui-lo seu exemplo, tanto en Galicia coma en Galilea!

-Home, é que aquí, na Gallaecia, burros, o que se di burros, hai poucos...; ¡cada dez mil, como moito, un! Xa verás cando os coñezas a fondo..., ¡que para iso fai falta estar unxido da graza de Deus!

-Daquela ese branco, o de máis alzada, para ti, pois eu, con estes farrapos de mendigo paso máis desapercibido nesoutra besta..., ¡por iso de que é castaña!

-¡Como queiras! -Aceptoulle Santiago, por certo moi humilde, que polo visto desde que se veu, ou o trouxestes de predicador, aquí para Galicia, cambiou tanto que xa non se parece ao tronante de seu pai.

-Visto e non visto, -o madrileño seguiu relatando, e eu, atento, coma se descoñecese aquela vella historia, -as cabalerías deron en voar, en voar, altísimas, que os esperaban para oír Misa uns mariñeiros, que eran dese Teixido, que nunca se metían nas barcas sen bendici-lo seu pan, que tal era a urxencia do caso. Segundo ían voando, berroulle Andrés ao compañeiro:

-Estas monturas traspasan os montes que as leva o diabro, ¡que nin as ánimas en pena!

Entón oíunos Xesús, e díxolles, desde unha nube, que é como adoita falar aquí en Galicia, ¡que por iso chove tanto!

-¡Rapaces, esa é unha idea boa, ecuménica! Dispoño, desde hoxe, para tódalas ánimas en pena, que vaian xuntas, por parroquias, uns por mar e outros por terra, en Santa Compaña, á igrexa do Teixido. Cando cheguen aló, se me rezan por mediación vosa, o diabro deixará de atormentalas, que as darei por perdoadas, todas, e daquela levareinas comigo ao Ceo. ¡Dixen!

Aqueles parentes seguiron voando, e aos poucos viron pasar, tamén polos aires, un xitano..., ¡na mesma burra do Andrés, na que lle desaparecera en Pedrafita do Cebreiro!

-¡Eh, ti, o das melenas, alto, que esa burra é miña! ¿A onde vas? -Seica lle berrou o Apóstolo, medio desaforado.

-¡Mi mare! ¡Xa pensei que me caera outra vez! Compare, que onte merquei esta burra, aló en Samos, e saíume tan farsa que me tirou. Daquela morrín..., ¡de morte morrida! E o Jozú de Nazaret, ese da burra mansa, aparecéuseme, e díxome que, posto que a mercara de boa fe, que me perdoaba os meus pecados; ¡todos, incluso os afanamentos! Mandoulle á burra que me levase voando ata un sitio ao que lle chaman Teixido, que alí estaría seu dono, o verdadeiro. ¿Vostedes tamén arroubaron..., e con esa cara de beatos? ¡Miña madriña, que bestas tan boas..., xa parecen de Curas!

-Os falares do xitano fixéronlles graza aos Apóstolos, así que tan pronto chegaron ao Teixido, déronlle pasaporte para o Ceo, ¡en directa, sen purgatorio!

-¿Que..., que pasou co burro? -Preguntoulle a miña muller ao Saavedra, que xa teño dito que errou de profesión; ¡nunca sabe abondo!

-¡O porteiro non mo dixo! -Foi a resposta do Converso, que xa lle podo chamar así, todo estrañado daquela enquisa tan..., galega!

Entón metín baza, precisamente para embarulla-lo madrileño, que enlear aos da Vila e Corte é un pracer:

-Aquel porteiro se cadra non o sabía con detalle, pero eu si. Esa burra, a do Santo Andrés, era prestada, que os apóstolos fixeran voto de pobreza, voto compartimental se entende, e segue viva; a burra, digo, que Xesús deulle a inmortalidade, tanto a esa coma á que usou El, o Mestre, no Domingo de Ramos. Mais para velas hai que quedarse a durmir, fóra, ao sereno, nese monte dos teixos, que por iso lle chaman Teixido, e noutros lugares, Teixeda; unha noite, ou dúas, en completo xaxún. ¿Querédelas ver; imos aló? De paso tamén veremos, na mesma Capelada, un rabaño de poldros salvaxes. Os brancos, tódolos brancos, son fillos do cabalo de Santiago, que adoita cubrir aquela egua que lle prestou ao Santo Andrés; faino tódolos anos, na lúa crecente do San Xoán, ¡que niso as leis do Mendel cúmprense, sempre, ao cento por cen!

Saavedra non aguantou máis e puxo cara de asasino:

-Mira, galego, non abuses dos madrileños, pois iso de devolvernos as trolas, na Corte está mal visto..., ¡incluso con Autonomía!

Tiña razón e calei, que aquí en Galicia é pacífico, vólvese pacífico, incluso o Fillo do Trono. ¿Que non? ¡Ás probas me remito, que incluso os montes están aplanados! O que non sei de certo é se as persoas somos así de llanas, de planas, porque nos parecemos aos montes, ou se os montes se aplanaron de tan firme que pisamos...

Se volvo a ter algún tropezo con eses descastados, con eses imperialistas que renegan de súa nai, da nai nutricia, ¡uih, daquela...! Agora que sei de memoria o Gran Libro de San Cipriano, heilles facer pari-la virtude..., ¡así sexa polo embigo!
-.-