Opinión en Galicia

Buscador


autor opinión

Editorial

Ver todos los editoriales »

Archivo

Lino Novás Calvo vaise de San Mamede (Grañas do Sor)

Rivero, Manuel - lunes, 09 de marzo de 2026
Por la aldea de Galicia: Las escuelas

Neste terceiro e último artigo, redactado en terras galegas, boto en falta ao Lino auténtico, espontáneo e natural, de alma limpa, carácter nobre e corazón xeneroso, de metáforas encadeadas e de trazos ultraístas. O Lino, que sempre describe e que só en contadas ocasións xulga.

Sacudiu o po das sandalias

"Si en alguna casa o pueblo se niegan a recibirlos o escucharlos, salgan de ese lugar y sacúdanse el polvo de los pies en señal de rechazo" (1).
Eses días de tensión e malestar, que Lino tivo que sufrir en San Mamede, foron os detonantes, que a ben seguro, anticiparon a súa marcha, de romper, afastarse, revivir as penurias e narrar de forma desgarrada, feitos, costumes, formas de ser e de actuar, nun espazo que deixara catorce anos atrás.
Vaise para non volver fisicamente, aínda que se quedara para sempre coas vivencias da súa adolescencia e a sabedoría popular que o acompañarán en toda a creación literaria. Os seus contos téceos cos fíos daquelas experiencias dos tempos idos, tinguidos da cor da súa autobiografía.
Lino non acepta o rexeitamento recibido, nin se deixou amedrentar, seguiu adiante, aprendeu desa experiencia inxusta e a vez amarga, e foise camiño de Madrid, onde o esperaban novas experiencias. Comprobou que se ladraban, era unha clara sinal, a modo de indicador anticipado, que camiñaba por a senda correcta.
Como bo coñecedor dos clásicos que por momentos cita de forma expresa e outras máis ou menos sutil, nesta ocasión é o Quixote:
"No puede usted, en lenguaje inteligible, sobre todo si es extranjero, aventurar un concepto impertinente o impreciso, so pena de que alguien comience a zumbar sordamente en torno suyo o lo obligue a definir, en ejemplos palpables, lo dicho. Lo medirán física y espiritualmente y lo pesarán todo en la balanza cazurra de la filosofía aldeana. Y si lleva usted la cosa a un nivel práctico, lo confundirán con ironías y razonamientos sanchescos. (No en balde Cervantes tenía toda su sangre de esta tierra)" (2).
"tanto los Cervantes como los Saavedra proceden de Celanova. Desde allí una rama se fue a la conquista de Toledo. (lo cuenta ¡¡Juan de Mena!!!)"
Fuente. Nobiliario de Juan de Mena, encargado por D. Juan II" (3).

A muller

Entre dramático e cruel é o relato que fai da muller traballadora do agro, que tanto preocupou aos seus paisanos cando tiveron noticia da súa publicación. Consideraban que esa apreciación de Lino non obedecía a realidade da aldea, nin a práctica das labores agrícolas. A muller, por necesidade, podía tirar da rabela do arado, pero en ningún caso do seu temón a modo de animal de carga:
"Se siguen empleando los mismos arados domésticos de madera, romos y torpes, tirados por vacas o por mujeres. Yo he visto, con mis ojos de ceniza, más de una mujer tirando de un arado, en lugares donde la vaca estropearía con las uñas la patata naciente” (4).

A escola

Ao describir a ensinanza, volve a predominar un concepto xenérico. A pesar da implicación dos nenos nas faenas agrícolas, o absentismo escolar, non era o de todos por igual, había familias que se preocupan por a formación das crianzas, e buscaban para eles un futuro mellor. A pesar de precisar da súa axuda, esta era antes de entrar ou ao saír da escola e nunca en lugar da escola. Outras por imperiosa necesidade tiñan que prescindir da súa escolarización:
"(...) y el niño que sale de la escuela "sabiendo leer y escribir" comienza a hurgar en la tierra y a pensar en las mozas y pronto se olvida de lo que aprendió, que sólo practica, a lo mejor, cuando el padre le manda escribir a algún pariente de América. La salita de la escuela está casi desierta (...) (5)".

Temor o control social

Aparece o control social, que a Lino lle tocou vivir de forma desapiadada:
"Detrás de cada matojo, sobre cada mechinal, envuelto en el humo de la chimenea, hay siempre un oído que escucha y un ojo que fiscaliza el más leve movimiento o acto del individuo. Una palabra se propaga por la aldea con la velocidad del éter. Imposible escapar a este careo con la conciencia pública ni aun en el pan que se come ni en los pensamientos que se ocultan (...) La mayoría se quejará de tan minuciosa crítica, reaccionando con una contracrítica que aumenta la primera (...) A veces, todo esto desemboca en la riña pública, donde las palabras más ofensivas se muerden en el aire (...) La calumnia es tan general, la defensa se hace siempre a base de calumnia (...) Si uno trata de averiguar el ideal máximo del aldeano neto, del que no aspira a remontar la aldea se encontrará con esta respuesta: " (6).

A Galiza máxica

A pesar dos cambios e transformacións que Lino percibe na fala, na moral e na sexualidade, a Galiza máxica pervive:
"Todavía clama lo sobrenatural. Todavía hay meigas y aparecidos. Si usted viene aquí de viaje y se está dos semanas, no podrá por menos de ver algo:, , , algo...". (7)

Galicia, julio, 1931.
[Orbe] Año 1, número 25, 28 de agosto de 1931, pp.18-19.


NOTAS:
1. (Mateo 10:14; Lucas 9:5). En Marcos 6:11.
2. España Estremecida, p. 54.
3. Carta de Eugenio Montes a Eduardo Blanco Amor, en "Eugenio Montes o intelectual silenciado", pp. 76-77: Diputación de Ourense (2024). Manuel Rivero.
4. España Estremecida, p. 53.
5. España Estremecida, p. 54.
6. España Estremecida, pp. 55-57.
7. España Estremecida, pp. 58-59.
Rivero, Manuel
Rivero, Manuel


Las opiniones expresadas en este documento son de exclusiva responsabilidad de los autores y no reflejan, necesariamente, los puntos de vista de la empresa editora


PUBLICIDAD
ACTUALIDAD GALICIADIGITAL
Blog de GaliciaDigital
HOMENAXES EGERIA
PUBLICACIONES