San Valentín e día dos namorados

No Brasil non celebramos o Día de San Valentín. Para a sociedade brasileira, a data equivalente é o Día dos Namorados, o 12 de xuño. Trátase dunha xornada orientada ás parellas, cun marcado carácter comercial, destinada a intercambiar agasallos e a expresar que a persoa que temos ao noso carón ocupa un lugar especial na nosa vida.

Vexo o Día de San Valentín como unha celebración máis completa, porque incorpora tamén a amizade, o afecto e o coidado. Todo iso é, ao fin e ao cabo, expresión de amor. Os afectos van máis alá da relación de parella: o amor pode xurdir de múltiples maneiras e atravesar as relacións humanas en formas diversas.

Falando agora da condición humana, penso que aínda confundimos moitas cousas e chamámoslles amor. Mais o amor non é egoísta. Non retén, libera. Non combate, acompaña. Non controla, comprende. Non implica posesión, senón liberdade.

Esquecemos con demasiada frecuencia que o amor comeza por un mesmo. Esquecemos tamén que o amor ao próximo é proporcional ao amor que somos capaces de ter por nós. O mundo continúa a vivir en guerras porque o noso amor é selectivo, non auténtico. A verdade é que esiximos amor, mais aínda non aprendemos a entregalo.

Vivimos moitas veces nun cárcere que chamamos amor, feito de esixencias, condicións e ameazas, mais iso non representa a súa verdadeira esencia: a liberdade. Buda xa advertía que a raíz do sufrimento é o apego. O apego rouba liberdade e alimenta a dor.

Temos que aprender a amar antes de que o mundo continúe a afundirse en guerras provocadas pola incapacidade de respectar as diferenzas culturais e pola dificultade de conceder liberdade ás nosas parellas e ás persoas máis próximas. Deberiamos amar os amigos e os familiares do mesmo modo que amamos a toda a humanidade.

Por que os fillos se converten na razón principal de vida dos pais ata o punto de xustificar inxustizas ou mesmo cometer delitos para protexelos? Acaso a persoa inxustizada non é tamén fillo de alguén? Platón, na República, xa advertía que a familia xera intereses particulares que compiten co ben común. Esa lóxica segue a manifestarse hoxe no nepotismo e no desexo de acumular riquezas para "deixar aos herdeiros". Iso non é amor, é unha forma de enfermidade social.

Volvendo ao amor de parella, non existe un amor "correcto". O que existen son experiencias de amor. Entre a idea do "amor eterno" e as paixóns fugaces é como vivimos e nos construímos. Viver é experimentar, e tanto a brasa que quenta de maneira lenta e constante como as lapas dun incendio que nos consomen de inmediato deben ser vividas e apreciadas. Hai amores rápidos e amores lentos; ambos nos proporcionan pracer e conmoven o noso ser.

Cando aprenderemos a amar con liberdade e con verdadeira afección para podermos aspirar a un mundo mellor?

Victor Hugo da Silva Vasconcellos é doutor en Letras pola Universidade Presbiteriana Mackenzie (Brasil). Ademais de investigador no ámbito da análise do discurso de orientación materialista, exerce como profesor particular de lingua portuguesa e de lingüística.