-Daquela empeza ti, xa que me interpelas.
-¡Trátase de evitar unha difamación! Mire, os marqueses, igual có resto da nobreza, vimos de grandes guerreiros, de homes rexos, condutores de pobos, ¡mais, para entender iso, hai que ser nobre!
Aquel..., ¿señor?, era elocuente, en efecto; claro que eu tamén souben responder:
-O Marqués que busco éralle rexo, por suposto que si; e tan baril..., ¡tanto, que gastou unha Marquesa, enteiriña, en cuestión de meses, e deixouna tan escorrida, tanto, coma os farrapos dunha gaita! ¡Un tío pistonudo, dos de dez estalos..., seguidos! ¡Vostede recórdamo..., de verdade; así, no seu porte, nesa afouteza, nesa seguranza...!
O señorón das luvas, e digo "señorón" pola súa categoría, que de idade ben novo era, quedouse mirando ao infinito, con máis asombro que se daquela se baleirase, de súpeto, a badía da Coruña. Levoume a un reservado, deses de xoga-los cartos, no mesmo Casino, e díxome, con toda sinceridade e con toda nobreza, ¡que tal era a súa!
-¡Pobre vella e pobre avó, cantos traballos non pasaron, insomnes, acotío, naquelas noites interminables, trémulas: ela, para deixa-lo seu título asegurado, para non decepciona-lo seu Cupido; e meu avó, aquel gardián das febres senís da boa señora, que tivo que ser recoñecido de fillo nos rexistros dunha nobreza marcadamente pacata para herdar aqueles brasóns...! ¡Cousas da vida, que sen fatiga e sen méritos, nada se ten!
-¿Logo, vostede...; non me equivoquei? -E coa mesma permitinme unha palmada no seu ombreiro, que xa foi ousadía, ¡un vilán fronte a un Marqués!
-¿Para que nega-la evidencia? Xa que vostede é un investigador tan obstinado, terei que dicirllo: eu son fillo dun fillo daquel Marqués que non era fillo da Marquesa, senón outra cousa, ¿entende?, mais, para herdala, tivo que ser recoñecido por tal, ¡in artículo mortis! Meu avó era tan listo, e tan armante, que despois de despacha-la Marquesa, con todo luxo de satisfaccións, iso si, ¡casou coa filla dun armador de buques!
-¡Que armante...! ¿Quererá dicir, amador; un amador profesional, que iso foi, non si?
-¡Tamén o era, en efecto! ¡Un artista! O caso foi que aquel amador, ou armadanzas, ou gardacostas, sempre a velas vir, sempre ad utrúmque paratos, disposto a todo, chegou a armador-consorte, e co seu prestixio, a flota de seu sogro saíu a flote, que meu bisavó materno era unha potencia en cartos pero algo descoidado na administración. Xa sabe, iso do ciclo da fortuna, os ciclos económicos... Dese xeito chegamos a ser Marqueses..., ¡por terra, mar e aire, que eu son piloto, piloto de caza! ¡Cousas da Historia...!
Despedinme daquel rapaciño, daquel Marqués tan..., ¡amarquesado!, lembrándome daquela servente do Incio, ¡unha mucama que cobraba en promesas!
Cando llo contei á miña dona non mo creu. E así estamos: ¡Eu, que non creo que Elia contase aquela historia con rigor histórico; e a miña muller, que non hai quen a quite de que tódolos títulos teñen unha grandeza orixinal, ou máis exactamente, sen pecado orixinal! ¡A xente arrastra consigo cada historia, que se fosen ben contadas...! ¿Incrible, ou non; esta tampouco? ¡Pois, se vos fixades, o difícil non está en cre-las historias senón en lograr un mundo de xente nobre..., con historias limpas! Como di unha Socióloga que coñezo eu: ¡Ben cho digo, pero o caso é que me entendas!
-.-
O petróglifo de Caión
Falárame desa cousa tan misteriosa precisamente un soldado do propio Caión, Laracha, daquela da guerra de Ifni, que me fora recomendado por un amigo común, compañeiro meu de profesión, que era da Coruña. O caso é que andei buscando o nome daquel rapaz entre os meus papeis, pero non fun quen de atopalo; seguramente foi ao lixo nalgunha limpeza xeral, ou ordenando maletas en calquera dos meus traslados, cousa que sinto moitísimo agora que din rematada a miña investigación, e que por fin me decido a publicar o esclarecemento dese misterio do petróglifo de Caión.
Aquel soldado ben que o recomendei, e tan ben o recomendei que o colleu o Páter do Grupo de Tiradores de Ifni, de asistente seu, pero na toma do Gurrán, cota 305, mentres aquel asistente - sancristán montaba uns cabaletes para a Misa de Campaña, veu pola súa retagarda un pacco, un Muhammad, un daqueles fillos de..., ¡de Ben Hamú!, e zorregoulle un tiro na caluga, tan de graza que o pobre rapaz foise para o Ceo de Mulana..., ¡xa antes de empeza-la Misa!
Diso quedáronme os maiores remorsos, que se non o recomendase tan ben recomendado, seguro que seguiría descargando sacos de víveres no embarcadoiro de Sidi Ifni, ata que lle chegase a Licenza, sen maiores emocións, e hoxe habería unha solteira menos en Laracha; ¡ou unha divorciada máis, segundo cadrase, co moceiro que era aquel rapaz!
Debíalle un respecto ao meu enchufado, e lembrándome del, na primeira licenza - colonial que tiven recaín por Coruña para preguntar por ese petróglifo que tan intrigado tiña ao soldado - sancristán, pois, coñecedor da miña afección pola Historia, ata me pedira, daquela de Ifni, que lle axudase a investiga-lo seu misterio, o significado, daquel labirinto. A súa teima era que había un dito de que aquel petróglifo era a firma dun pauto co demo por culpa dun crime que houbera naqueles arredores, na noite dos tempos.
Co fracaso antedito, co remate en traxedia do meu primeiro favor, no segundo tiña a obriga moral de poñe-la miña alma, en solitario pero a plena potencia, para dedicarlle ese esforzo postmortem. Xa pasaran anos, moitos, desde a Guerra de Ifni, aquela
, ¿sublevación, insubordinación?, silenciada por don Hermenegildo da vergoña que lle deu semellante imprevisto militar, ¡e menos mal que lle coincidiu ter alí ao mellor dos seus xenerais, o laureado Mariano Gómez-Zamalloa e Quirce, que saldou aquela
, ¿reconquista?, con só un milleiro de españois, entre mortos, feridos e desaparecidos!, e logo que do que segue case non me atrevo a dicilo en público, que ben sei o incrédula que é algunha xente, que ata pode haber quen se ría de min, pero o caso foi que, estando en Roma, precisamente por xunto do Coliseo, sentín unha especie de sopro na caluga que me empuxou cara ao señor aquel da cámara fotográfica, que estaba quediño, retratando non sei que, a dous pasos de por onde pasaba eu a tal momento:
-Buona sera, signore, e perdoe a miña torpeza, que lle terei desviada a cámara, sen querer, pero o caso é que non sei que forza misteriosa me empurrou a turrar contra vostede.
O arqueólogo, alemán por máis datos, un chapurreiro do italiano, coma min, tamén por máis indicios, resultou ser unha persoa amable e comprensiva; iso ademais de sabio; así que non só obtiven que me desculpase senón que acabamos no meu hotel, tomando as cervexas da paz, que aquela si que foi unha pax romana, ¡na mesma Roma!, unha reparación do meu erro.
De tema en tema, pasamos unha semana retratando pedras e tomando cervexas; non sei como demos en falar dos suevos, ocasión que aproveitei para lamentar os poucos vestixios que quedaron deles na miña Galicia, fóra dunha abondosa toponimia. Dos suevos baixei aos celtas, pasando polo arramplado de tesouros que nos fixeron aqueles romanos, a puro látego, e de como nos obrigaron a construír, con semellante dialéctica, esas inxentes murallas de Lugo, ¡para a propia defensa, para a deles, fronte aos ataques dos aborixes, aqueles poemanos do bosque sagrado! Pero a todo iso a miña obsesión estaba no petróglifo de Caión, coma se tivese no cerebro un sopro, un eco, que me repetise, tic-tac, tic-tac, o tal nome. Por suposto que non levara a Roma ningunha foto da inscrición pétrea, pero si que a tiña, ben impresa, no meu caletre, así que alí mesmo, nunha folla do hotel, fíxenlle ao Herr Professor un esquema dos debuxos daquel petróglifo, que o encabezaba un tríscele coas puntas gamadas, para que me dese a súa opinión. Cal sería a miña sorpresa cando me dixo: (...)
-.-Gómez Vilabella, Xosé M.