¡Canta aaugaaa...!
Esta historia tamén é histórica, rabiosamente histórica; ou case habería que dicir, prehistórica, ¡pois vaia que non choveu por min desde entón!
O de que é certa dedúcese de que a muller que lla contou á miña, daquela que estivo de Mestra no Incio, non tiña sona de mentireira; ¡de papona, si, que papaba canto lle dicían! A min contouma a miña rapaza, daquela, un día que a fun ver, o que adía ou rubrica outra seguridade, pois non é de noivos dicirse mentiras; ¡non desta clase!
-¿En que te baseas para afirmar que esa muller, esa que sempre a vemos coa sella na cabeza, con esa rodeliña de pallas, da casa á fonte e da fonte á casa, non é unha mentireira? ¡Mira que se algún día poño isto nun libro dos meus, dos que chegarei a escribir, Deus mediante, daquela ti asumes unha certa responsabilidade! -Comineina, todo serio, pois é como hai que falarlles ás rapazas.
-Home..., eu penso que é unha muller de ben, pois os de por aquí mírana con respecto, que non en balde, pero si de balde, foi criada dunha marquesa; e logo está iso de que confese tódolos domingos, máis cá min, que eu por veces non consigo atopa-los meus pecados, que non sei onde se esconden cada vez que pretendo baleira-lo saco; ¡igual é que non os vexo, de cativeiros que son!
-¡Muller, o quid está en saber se che contou esa historia antes ou despois de confesarse! -Tratei de puntualizar, que é unha calidade moi galega, atávica en nós, acaso vida, herdada, daqueles suevos da cabeza roiba e cadrada.
-Nisto si que me metes nun apuro, pois desa circunstancia non me lembro. Pero ti, cando a contes, di, ou pon, aquilo de, díxome, díxomo, un paxariño do papo roibo, deses que pían con sinceridade, e non o cuco, que sempre o buscamos onde non está...
Con esta filosofía tapoume a boca. Pois ben, coas mesmas reservas lembro esta historia, e así a conto, ou repito, tal cal:
Aquela Marquesa era da Coruña, ¡que é de onde son a maior parte delas!, e tanto lle preocupaban as engurras, maiormente as do ventre baixo, as de debaixo das enaguas, que deu en tomar tódalas augas de Galicia, ¡a eito!, que lle dixeron que nada coma iso para estira-la pel, ¡tódalas peles! ¡Mellor que facelo co ferro da roupa!
Tantas tomou, alcalinas, ferruxinosas, líticas, sulfurosas..., que chegou ao Incio, bebendo os sete beberes. Alí, en Ferreira, parou na casa do Bértalo, que tiña unha filla, a Elia, aquela que se confesaba tódolos domingos... ¡Un sol de criatura, tan fermosa como inxenua, e tan relixiosa que adoraba ao seu cura máis aínda que aos evanxeos, pois o crego falaba coma Deus, ¡en latín!, e os evanxeos había que explicalos para entendelos!
¿Seguides a historia? ¡Pois eu non, que teño para min que o Fillo de Deus o que falaba era arameo, que así lle chamaban daquela ao galego da súa Galilea!
A todo isto a miña dona do que tampouco está certa é de se aquela vella, a do Incio, se chamaba, realmente, Aelia ou a Elia, pois a xente dicíalle das dúas maneiras. A miña opinión, nesas trécolas, fora esta:
-Se trae ese nome copiado, plaxiado da muller de Teodosio o Grande, aquela paisana era coñecida como Aelia Flacila Augusta... ¿Oes, agora que me decato, iso de Flacila, non che soa a fláccida, xa que ese era o problema daquela Marquesa das augas do Incio? Á Teodosia chamábanlle así os nosos paisanos cando lle ían pedir recomenda para que os seus fillos fosen ao Servizo... ¿Nena, capiscas? ¡Mira que pedir unha recomenda para irlle ás guerras ao seu Emperador, mentres o tal Teodosio facía na media...!
¿Adiviñades que me contestou, ela, a miña, a miña moza?
-Se ti soubeses tanta Historia como presumes saber, daquela non ignorarías que aos nove meses de cada guerra producíase unha multiplicación partenoxénica do inimigo; quere dicirse, sen pais, de tódalas vencidas, de modo e maneira que cada guerra producía o cento por un, ¡cen nenos, en substitución de cada milite, de cada guerreiro morto! ¿Sabíalo, ou non?
O que me estrañou foi que o soubese ela. Aquelas profesoras da Normal de Lugo, tan sabidas e tan ensaiadas, ¡tan ensinantes!, pero de saia longa..., ¡canto padecerían no seu subconsciente! Pero volvendo á historia da boa señora:
Foi o caso que a rapaciña, Aelia, (¡quen diría que aquela pobre muller, encurvada debaixo da sella, foi nos seus días unha moza garrida, como son tódalas do Incio, que de aí lles vén ese cognomen, de que valen para inzar!), tan ben coidou na hóspede, naquela Marquesa da Coruña, que a gran señora deixouse seducir dunha serva tan servil, unha auténtica doncela, en toda a extensión do termo, e con iso deulle palabra ao Bértalo, ao pai da rapaza, de facela herdeira se lla deixaba levar consigo, para ensinarlle maneiras, e coas maneiras, la ciudad herculina, que es puerto de mar.
Amañaron a viaxe de volta, aos poucos días, ¡pois resulta que as augas do Incio tampouco desengurraron á Marquesa, e para iso, e para máis, tiña o seu Arteijo!
A rapaza viaxou todo o tempo no pescante do carromato, con Colás, que era o mozo daquelas mulas, que aínda que o asento era duro, con pouco forro, Colás resultaba máis falangueiro e de mellor compañía cá Marquesa, pois a boa da señora, se cadra de tantas augas, e coas bochas da estrada, deu en peidar, con estrondo e con cheirume, asemade, ¡coma un volcán, coma unha fervenza de xofre!
Parando e bebendo polo camiño, onde fixo falta, fosen termais ou non, amén dos frecuentes chocolates, que xa se sabe que ás marquesas, desde que tal produto se coñece, con iso do chocolate sáenlles patas de galo, ¡pero o que é engurras na barriga, maldito cousa!, camiño da Coruña foron chegando á Ponte vedreira da súa Pasaxe.
Á vella, xa desde Betanzos, todo se lle volvía preguntar aos do pescante que se vían o mar.
-Señora Marquesa, ¿que lle pasa co mar, que tanto lle tarda por velo? ¿Ten algunha débeda con vostede, ou é que lle chama mar ao seu Mar-qués? -A rapaciña, aquela moza do Incio, non andaba mal de lóxica, pero ignoraba a viuvez daquela dama dos sete corsés, ¡que por algo os usaba! Aquela inxenuidade custoulle unha reprimenda de órdago:
-¡Estúpida! O mar é unha bañeira..., ¡máis grande cás daquel Balneario do voso Incio!
-.- Gómez Vilabella, Xosé M.
