Cando cheguei á Coruña xa logo amencía, así que tirei aqueles pelellos do trato alzado, dun lanzamento brioso, por encima do armario, mais procurando facer o menor ruxido posible para non esperta-la miña dona. Non serviu de nada, pois ela estaba de dormevela, intranquila pola miña tardanza, así que me oíu:
-¿Que pasou co asunto de Carballido; paga ou non paga ese caseiro, ese listiño? ¿Fostes aló? ¿Os coherdeiros de Hermunde, compramos, ou vendemos?
-¡Non, que vai ir teu primo Manuel, un día destes, á Ribeira de Piquín, e daquela subirá ao Carballido para falar co caseiro! Ademais din que a Declaración de Herdeiros tena teu pai, perfectamente legalizada, así que haberá que preguntarlles en Rois... No canto diso, din con outros papeis, ou mellor dito, pergameos, que llos merquei a un señor dos Currás da Bretoña, ¡a cambio dun pipote!
-¿De viño, ou de mel? ¿Igual estivestes bebendo..., e encima, guiaches de noite..., con ese viño pelexón de meu tío Gavín roéndoche o estómago? ¡Non te volvo deixar...!
-¡Muller, se fun só é porque dixeches que non era cousa de ir cos cativos a ese sitio tan remoto, ao Carballido da Fonsagrada! -E coa mesma metinme debaixo das mantas.
-¡Veña, durme e cala, que xa falaremos mañá...! ¿Mañá? ¡Hoxe; terá que ser hoxe, que logo che é hora de ir ao traballo!
Pasei máis dunha semana sen olla-los pergameos xa que, extinta aquela euforia tabernaria, maldito interese tiven naqueles coiros, nin nos coiros nin no seu misterio, e cando o fixen reneguei mil veces da toleada de mercar semellante cousa. Non foi doado desata-lo fol e abrirlle a boca sen racha-lo pelello; cando din extraído aqueles pergamiños, que eran cinco, tan enrolados que xa parecían de madeira, que mesmo crebaban ao intentar estiralos, a miña sorpresa foi maiúscula, pois, ¡estaban escritos cunha tinta entre vermella e moura, nunha caligrafía que se non era sánscrito mesmo o parecía!
Nin o comentei coa muller, pois aquel farol merecía unha rifa monumental; así que collín unha atume nova, e aló volveron a quedar, atados, enriba do armario. O que tiñan de bo era que, de tan secos, non cheiraban. A conclusión á que cheguei foi que, vindo de Bretoña, aqueles pergameos tiñan que haber sido arroubados da igrexa vella, da máxima, da basilical, e seguramente se tratase de escrituras ou de títulos de propiedades, antiquísimos, se cadra da época do Mosteiro Bretón.
Pero o misterio daqueles coiros alumouse só, tempo adiante, metade por casualidade e o resto por intuición. ¡Que coincidencias hai na vida; canto se goza vivíndoa; non me cansarei de dicilo!
Estaba eu, un día de verán, no Banco, substituíndo ao Xefe de Posición, que saíra de vacacións, cando me trouxo Isabel, para revisar e autorizar, un cambio de francos franceses a escudos. A tal Isabel era Oficial, xa digo, ben eficiente por certo; de procedencia, natural da Regueira, aló na Pastoriza. Chocoume que aquel turista fixese semellante troco, de bastante importe ademais, así que me adiantei para saudar ao cliente:
-¿Vai levar esta cantidade en billetes? ¿Non prefire traveller's checks; por exemplo, en dólares, que llos trocan en calquera Banco, aí en Portugal?
-Mais non, Monsieur. Veño de Ortigueira, do festival celta; e vou para Portugal, que quero ve-la citania de Briteiros, e de paso, a de Carvalhelhos, ademais doutros estudios. Con iso andarei polo interior do país irmán, así que todo por alí, que non hai vilas grandes, igual non me queren troca-los cheques.
-¿Vostede é..., músico; ou cantor? ¡Vindo dese festival, aos seus anos...!
-Non, Monsieur; son filólogo; e resido en Dinán. ¿Coñece...?
Daquela mesmo, coma se tivese un sopro divino, veume a intuición e maila decisión:
-¿Vostede..., ten présa? ¿Xa visitou o faro do noso Breogán?
-¡Aínda non! Fareino, si, en efecto, despois de xantar..., ¡pois a danza iníciase na panza!
-¿Importaríalle..., comer comigo..., que así charlamos da súa Bretaña? ¡Vostede practica comigo o galego, e eu, de paso, con vostede, o bretón! ¿Trato feito?
Aceptoume sen mexericadas, así que o tiven xunto da miña mesa, na Oficina, ata a hora de irnos. Daquela díxenlle:
-Esquecíaseme presentarlle á señorita que o atendeu no troco... Isabel, faga o favor: Este señor tamén é bretón, coma vostede!
-¡Pero que di, se é francés! -Escandalizouse a rapaza.
-Si, francés, pero de Dinán, na Bretaña francesa; e vostede naceu na nosa Bretoña... ¡Igual son primos
, remotos; dous bretóns!
Ao francés fíxolle graza aquela circunstancia ancestral, e con iso xa foi o tema co que saímos á rúa, camiño dun restaurante marisqueiro, aquí polas rúas viñateiras.
Fala que te falarás, rematámo-la comida tomando un café na miña casa, onde lle ensinei aqueles misteriosos pergameos, supostamente de orixe bretona.
-¡Mon Dieu; que tesouro ten vostede! ¡Se o pillan no Louvre..., con sete chaves!
-¿Que me di; pode entendelos? -Pregunteille ávido, coa maior ansiedade.
-Aquí, relativamente, pero se mos deixa levar a Francia, doulle palabra de devolverllos correctamente traducidos e interpretados. Precisarei dun aparello especial, de raios Láser; á parte de certos libros de consulta
, de autores bretonantes! ¡Xa sabe, instrumentos ópticos axeitados para aviva-lo texto, e despois diso, consultarei con especialistas en bretón antigo!
-A min chocoume esta tinta, desta cor tan estraña... ¿Ten visto algo parecido?
-C´est formidable!, pero non se sorprenda: esta tinta só a utilizaron os bretóns, que eu saiba. Está composta de sangue, probablemente dos carneiros novos, dos años, moi densa. Mesturada con sebo, por suposto, tamén de carneiro. O pigmento negro que lle engadían sacábano do sarrio das súas casopas, ben moído e macerado. Con estes ingredientes...; pero non é cousa de facerlle a receita deles, que hoxe en día non tería aplicación. A viveza desta tinta renóvase, transitoriamente, cunha técnica delicadísima, cun tratamento ácido, pero hai que tirar rapidamente as radiografías porque este material orgánico abranda con eses ácidos, de tal xeito que aos poucos minutos está feito unha papa...
Daquel encontro pasara medio ano, ou case, que xa me esquecera, de novo, daqueles pergameos en bretón, pero heime aí que, coa felicitación de Nadal, chegoume a súa tradución, obtida daquela restauración - destrución dos pergameos ancestrais. Cos coiros quedárase o Filólogo, explicándome na súa carta que se deterioraron de tal xeito, ao manipulalos cos ácidos e cos aparellos dos que xa me falara, que se volveran manteiga pura, e daquela metelos nun sobre era tanto como mandarme unha presada de queixo remexido.
Púxenme a ler todo aquilo, naturalmente enfeitizado, á tradución me refiro, que viña en francés, pero eu anoseina seguidamente, e aquí está, que aquí a tedes, o máis literalmente posible para non perde-la súa veracidade histórica:
-.-Gómez Vilabella, Xosé M.
