Sucesos incríbles (11)

O Cristo Vello de Ourense
As casualidades hai que aproveitalas, sempre, ¡que o veño dicindo!, e para iso hai que antepoñer curiosidade, abonda, para afondar nelas, pois a metade dos descubrimentos, mesmo os históricos, viñéronlle á humanidade por esta vía.

Estaba eu, daquela, en Safí, no ano 57, recén obtida a independencia do Marrocos Francés, conversando co Padre Pais na terraza dun café, mentres facían que atendían á miña muller, que tiveramos un choque frontal con, e por culpa, dun camión do Istiqlal, que nos atacou nun acto terrorista, ¡co favorecidos que estaban de España aqueles ¿nativos?, pero tamén é certo que Roma non paga a traidores!, mais esa é outra historia. Coñecían o meu auto, de verme nel en Ifni, así que se dixeron: ¡Ataquemos, pois os camións poden cos autos, e será outra vitoria nosa, do Istiqlal, que ese é o Director do Exterior, e imos deixar sen cartos ao exército de España en Ifni!

Volvendo ao da miña muller: Aqueles pseudomédicos marroquís de entón, que na véspera da súa independencia eran Practicantes dos franceses, estábana atendendo. ¡Oito feridas, e as costelas apachurradas, que a saquei de debaixo da roda traseira! Estabamos atentos á xente que pasaba polo bulevar, que esperabamos alí por unha enfermeira da clínica dun xudeu holandés, que nos prometera avisarnos tan pronto lles quedase unha habitación libre, para traslada-la miña dona desde o centro médico público, con toda urxencia. A enfermeira quedara en volver á saída do Sanatorio do Doutor Van Non-Sei-Que, aquel holandés de nome tan arrevesado que agora mesmo nin o lembro.

Nesa espera estabamos cando vimos chegar ao xudeu Moisse D'Attar, acompañado dun musulmán ben mantido, de nome Al Kabbach. Ían sentarse ao fondo do mesmo cafetín, pero volvéronse cara a nós cando o Padre Pais, coruñés por máis datos, lle fixo acenos ao Sidi Al Kabbach, coñecido seu, sinalándolles a nosa mesa, para invitalos a compartila. Non hai mellor embaixador que un franciscano, particularmente nun país musulmán; pola súa sinxeleza, tanto de ditos como de feitos! No caso concreto do noso paisano, naquel Marrocos ex-francés, incluso lle daban o tratamento, sempre respectuoso, de Al faquih, que non é pouco!

Aquel casual foi ben significativo pois eu xa coñecía, e trataba, ao xudeu, e correlativamente o Padre Pais era un vello amigo do Al Kabbach. Por se isto fose pouco, ver sentados, tomando o seu tschá, ao redor dunha mesiña de taracea moruna ás tres relixións do Libro, é un pracer pouco frecuente, ¡con categoría ecuménica, mística! ¡Outro Toledo!

A enfermeira, que sería o único que alí faltase naquela especie de Concilio das relixións, non daba aparecido, e logo que aqueles amigos dixeron non ter máis ocupacións por aquel día, así que tivemos tempo e sosego para meternos en fonduras, das humanas e das divinas, todas xuntas.

Resultou que estaban na cidade de Safí para negociar un cargamento de fosfatos con destino a Israel, así que a ponte internacional, mouros - xudeus, cumpríase neles, e con eles, á perfección.

Non é frecuente que tanto musulmáns coma xudeus sexan explícitos cos cristiáns á hora de comunicarse negocios e proxectos, pero alí concorrían confianzas recíprocas, así que o ambiente foi cordial, e incluso, para ser máis exactos, fraterno e distendido. Cabe puntualizar que o Padre Pais, daquela novo e xovial, aínda, se ben afectado por un principio de Parkinson, era un ecuménico que non foi superado nin sequera polos Conciliares do Vaticano II. Os que o coñeceron máis tarde, xa nos Franciscanos de Lugo, non coñeceron a Pedro Pais senón unha sombra do mesmo, un trasunto do seu carácter, profundo pero expansivo. Aínda así irradiaba simpatía, simpatía e comunicación, virtudes que seguen escaseando neste mundo dos inefables, dos reconcentrados. De tema en tema, como soe ocorrer cando un se atopa con contertulios de altura, deses que son capaces de xirar en espira para elevarse segundo avanza e se entrelaza, ou asocia, a temática, chegamos á cousa de que o Al Kabbach prometeunos ensinarnos as chaves, ¡da súa casa de Guadix, nada menos! Daquela chorou sen reparos, por dentro e por fóra, que ata tivo que seca-los ollos, máis dunha vez. ¡Incrible nun home tan frío e tan friamente comerciante!

-A min, os españois, faládeme de calquera cousa, que volas acepto todas, ou case todas, ¡pero, aquela Isabel...? Aquilo que fixo con nós, cos meus devanceiros, foi excesivo. Comprendo que o Reino de Granada, aquel reduto minúsculo, quedárase encravado na Península, cousa conflitiva, por suposto, maiormente para os casteláns, pero, de vencernos, máis ou menos limpamente, que alguén referiu non sei que daquela promesa de non mudar de camisa…, a expulsarnos con aquel dilema seu de, desterro ou conversión, hai un treito! ¿Era tan inculta aquela raíña como para descoñecer a nosa tolerancia, secular tolerancia, por exemplo, cos seus; primeiro cos mozárabes, e máis tarde con aqueles casteláns desasnados en Toledo? ¡Hoxe, a unha muller así, chamaríanlle marimacho!

Quixen quitarlle ferro á situación, por chauvinismo máis ben, pero non sei se o engadiría, que non estiven moi brillante que digamos:

-Debemos ponderar, por rigor histórico, situándonos no contexto da época, que tanto Isabel como Fernando precisaban benquistarse coa Igrexa, pois aínda estaban frescas aquelas liortas cos beltranexos, e tamén co bispado das Españas dividido. Iso sen mencionar a papeleta eclesial daquela bula pseudopapal, falsificada ad hoc para contraer un matrimonio de urxencia, ¡sendo curmáns! Entendo que era bo, que foi excelente, aquel misionar para que a clerecía se dedicase ao seu, ao deles, ao espiritual, que así, de paso, descoidaban os contenciosos territoriais...

Sobre esta temática, con respecto a estas contradicións, estivemos opinando, todos, ou máis exactamente tres, pois o Padre Pais con moderarnos tivo abondo; pero o clímax veu cando Moisse D’Attar dixo aquilo de:

-Pois eu nin teño chaves nin os meus antepasados se foron da súa aljama de Ourense, expulsados se entende, xa que marcharon para Sebta de..., ¡de aburridos, maiormente por culpa das néboas miñotas!

-¡Eh, oia, un momento! ¿Con ese nome...? Amigo Moisse, nin me cadra nin me encaixa..., ¡iso, un Attar, un topónimo alleo á nomenclatura sefardí. ¿Non será un erro? –Inquirín, argumentando.

-Querido amigo, todo ten a súa explicación, que iso é da miña historia persoal, da recente, e non das nosas raiceiras. Pero non quixera monopoliza-la conversa…

Aquí interveu o moderador, o Padre Pais:

-¡Home, así que, de Ourense! –E púxose a cantaruxar o, Todos somos de Ourense / todos somos de por alá, / todos somos afiadores, / todos sabemos afiar... -Pois mire a coincidencia, querido amigo, que de Ourense tamén é o meu compañeiro desta Misión, o Padre Gonzalo; máis exactamente, de Ribadavia. Ben que o sinto, pois a tal hora está en Meknés, e daría algo por telo, neste momento, aquí en Safí, para avisalo, que el tenme falado que non descarta a posibilidade de que a súa familia proceda de xudeus conversos, que deles veñen grandes figuras da Igrexa, incluso algún Inquisidor..., ¡precisamente dos máis igníferos!

Daquela Moisse, que os desa raza cando queren ser diplomáticos tamén se locen, prometeulle ao Padre Pais, con toda clase de cumpridos, que cantas veces volvese por Safí cantas iría á Misión Católica para coñecer e charlar por extenso co famoso Padre Gonzalo, Gonzalo García Gómez. Estes apelidos non tiñan raíz xudía, pero, ¿as nais das súas nais…?

-Hai dous séculos que os meus se foron de Ourense, que ese tempo, na miña saga familiar, equivale, como moito, a unha resma de papel, ¡que o poñemos todo por escrito! Primeiro foron os pergameos, e agora, o papel... Nada, que na miña casa de Ceuta, na vetusta Sebta, na nosa Grüber, se entra un ladrón dos de soprete vaise levar unha boa sorpresa, que a temos chea de documentos históricos, pero o que é billetes de Banco, alí, na arca, ¡nin un dirham, nin unha peseta!

Interrompino naquel punto pois seguía sen cadrarme o seu apelido cos tradicionais, cos propios dos sefardís. Respondeume moi atento, que tal o era:

-¡Ah, si, o D’Attar! Cando Francia intensificou as relacións comerciais, ou máis ben, a súa penetración político - militar na África Occidental Francesa, a miña familia estableceu un depósito comercial nun punto céntrico, precisamente en Attar, que foi onde nacín. Seica me pariron enriba dun colchón de francos CEFA, ¡que era o mellor sitio para te-las divisas, entre caravana e caravana! O meu nome é de grafía afrancesada, pero hai que adaptarse ao medio, cousa que sempre fixeron os meus..., ¡precisamente para non deixar de ser quen se é, sequera sexa no interior de cada quen! ¿Explícome?

Funlle tirando da lingua para volver ao asunto dos seus antepasados, aqueles ourensáns… Arrinqueille o seguinte:

-Aquí estes árabes escriben moito, pero nós, os xudeus, máis aínda, e desde sempre, pois a proba témola neses libros da Biblia. Na miña casa, e cando digo “casa” xa saben que me refiro á liñaxe, aos entregos, sempre houbo un escriba, liberado doutros traballos e dedicado, en cada xeración, a actualizar os papiros familiares, os que se ían deteriorando, e tamén aqueles que foran escritos en linguas mortas, quere dicirse, en idiomas superados.

Foi precisamente naquel intre no que Sidi Al Kabbach obxectou, algo incrédulo con respecto ao xudeu:

-¿Iso, irmán, é certo? ¡Ese gasto...! ¡A verdade é que me resulta un tanto paradigmático!

-Socio, ¿cando me colliches nunha mentira? ¡Nin en mentiras nin en avaricias! Ben sabes que cando non conveñen as verdades, calo; e cando non fai falta gastar, aforro. ¡Iso me ensinaron os meus maiores, acaso por doutrinas apresas alí mesmo, en Ourense!

-Perdoa; non quixen ofender... -Exculpouse Al Kabbach.
-.-