Conta, Sherezade, unha historia que se nos conta nacendo como continuación dun obradoiro de escrita literaria. Unha alumna que lle pasa textos ao profesor e lle pregunta polo desenvolvemento da historia, por como escribila... O relato vai en letra ordinaria e os seus pensamentos e preguntas ou comentarios ao profesor, en cursiva.
Tal como aparece na presentación editorial a literatura é protagonista da propia novela e un medio para entender a vida.
E a vida contada vai de dous tipos de avós, os da aldea e os da cidade. De como se desfán do herdo rural e de como han de volver á casa dos avós da cidade cando morre a avoa e o avó anda a perder o sentido. Nese tempo de perda, unha pregunta que repite continuamente: "e quen gañou?" Vivira unha guerra, estivera preso e pasara mil calamidades. Nunha desas veces en que el pregunta é a neta a que está atendéndoo e a moza contéstalle cunha mentira: gañaron os teus, os vosos; e ante as seguintes preguntas foi armando unha historia falsa, unha que lle dera a volta ao que realmente pasara. Unha ucronía, un segredo entre eles os dous, unha broma macabra. Porque se primeiro lle di que ganaron os republicanos, logo pasa a dicirlle que nin sequera houbo guerra, que fusilaron a Franco e abortaron o Golpe de Estado, a guerra e a Ditadura. E seguen as mentiras... despois dille que ganou el porque era dos de Franco, invéntalle un pasado de gobernador civil. No medio de todo aquel desconcerto que o fai empeorar chega a preguntar se el é Franco. De novo volve atrás e inventa que o golpe non funcionou que vivimos nunha república, que o Estatuto está en pé nun Estado Federal dende aquela. Pero o día do Golpe de Estado do 23 F, cando o avó ve a imaxe de Tejero no Congreso, decide que non lle vai volver pasar o do pasado e leva unha pistola agachada debaixo da manta, este episodio desemboca no seu final, pois ingrésano en Conxo. Na segunda parte do libro titulado Ela, aparecen capítulos nos que a historia pasa a ser contada por un narrador omnisciente ademais dos anacos de novela que ela escribe e as cartas ao profesor.
Este feito, acontecido na súa adolescencia ou mocidade (xa que está comezando a carreira de Historia) é o punto de inflexión do relato; tal vez a culpabilidade que a protagonista sente e quere botar fóra mediante a escrita. As indagacións acerca do papel do avó na guerra: agachado, entregado ao exército, desertor, miliciano en diferentes lugares, paso a Francia e volta a España na posguerra; as súas relacións con mulleres, o fillo que a neta descubre a través dunhas cartas, os segredos familiares e a outra filla que está aí ao lado e non se ve...
A modo de dramón ou telenovela os líos familiares, pero tamén as preguntas ante a detención dos seus compañeiros ideolóxicos e a dúbida que campa. O avó é o protagonista real, rodeado dunha familia que se move no escenario sen sentir nin padecer demasiado. Si, é unha familia fría, na que esa neta que o engana sen manifestar culpabilidade, é unha máis. A vida desta neta na madurez: unha viúva con dous fillos, docente nun instituto de Compostela, establecendo unhas relacións que tampouco nos atraen demasiado porque semella que falta a paixón ou o amor, algo tan necesario nun romance deste tipo.
O encontro cos lugares da cidade, a creación dunha historia dentro da Historia maiúscula, esas verdades ás que nos enfronta sempre Suso de Toro como que os novos non precisan coñecer as biografías das persoas que tratan, as oportunidades que se lles van ofrecendo aos diferentes personaxes e que van deixando escapar, a maneira na que a Historia pode gardarse ata nos nomes dos animais da casa como ese can Nei que vén dun militar francés da invasión napoleónica, esa mestura de xentes dun bando e outro da guerra que van xuntas coma a auga e o aceite sen perdoar pero esquecéndose o enfrontamento cando os novos non lembran ou nunca chegaron a saber.
Nun momento determinado o profesor coméntalle á nova escritora que ten que crear personaxes cos que identificarse o lector pero ela non o consegue (ao meu ver); a súa é unha figura case odiosa dunha adolescente que se burla do avó ou non lle fai caso, que o ignora ou lle fai mal a propósito, unha muller que non consegue ganarnos ao longo do relato porque non asume conscientemente a responsabilidade da perda de razón do avó, pero que tampouco consegue ganarnos porque os seus sentimentos non semellan profundos ou auténticos; vémola orgullosa: agora que ten tempo vai escribir, para novelar vai indagar na historia do avó pero non por interese histórico sendo ela profesora da materia de Historia, incluso nos resulta moi interesada a súa relación co escritor... e non queremos ter nada que ver con esa Sherezade.
